Polski Związek Katolicko-Społeczny (PZKS) – stowarzyszenie powstałe w 1981, od 2004 organizacja pożytku publicznego.
Zrzesza ok. 12 000 członków, działających w oddziałach w 13 województwach. Siedzibą jest m.st. Warszawa. Władze naczelne stanowi Zarząd Krajowy z prezesem, posiadający 5-osobowe Prezydium. Pierwszym prezesem był Janusz Zabłocki z Warszawy. Od 2017 prezesem PZKS jest Zbigniew Toczek z Gdańska.
PZKS założony został w 1981 wskutek odwilży spowodowanej powstaniem „NSZZ Solidarność”. Był pierwszym ogólnopolskim stowarzyszeniem katolików zarejestrowanym w ówczesnym okresie. W latach 1981–1991 miał w Sejmie 5-osobowe (w niektórych okresach 4-osobowe) Koło Poselskie PZKS, powołane przez kilku jego założycieli, którzy byli bezpartyjnymi posłami. Koło PZKS zastąpiło w Sejmie PRL funkcjonujące w latach 1957–1981 koło „Znak”. Posłowie PZKS nie głosowali za usankcjonowaniem stanu wojennego wprowadzonego w grudniu 1981.
W następnych latach po odsunięciu od władzy Janusza Zabłockiego władzę przejęli powiązani z aparatem bezpieczeństwa ludzie o poglądach narodowych skupieni wokół Jana MatłachowskiegoSławomir Cenckiewicz, „Endekoesbecja”: dezintegracja Polskiego Związku Katolicko-Społecznego w latach 1982–1986, „Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989” 2007, nr 1(5), 343–456.
PZKS był inicjatorem pierwszego poselskiego projektu ustawy o prawnej ochronie dziecka poczętego. Ugrupowanie broniło podstawowych praw człowieka i wielokrotnie włączało do prac Sejmu elementy humanizmu chrześcijańskiego. Koło Poselskie PZKS było pierwszą bezpartyjną strukturą sejmową zaproszoną do złożenia oficjalnej wizyty w Parlamencie Europejskim w Strasburgu. W swych działaniach współpracował z lokalnymi oddziałami KIK-u, ze środowiskiem „Więzi” i „Tygodnika Powszechnego”. W lutym 1989 wprowadził uroczyście obraz Matki Bożej Jasnogórskiej do gmachu Sejmu.
W 1991 działacze PZKS wspólnie z działaczami (m.in. posłami) Stowarzyszenia „Pax” powołali partię Polskie Forum Chrześcijańsko-Demokratyczne (od 1993 działające pod nazwą Stronnictwo Demokracji Polskiej), istniała ona do 1999.
Przedstawiciele PZKS utrzymywali kontakty z zagranicznymi środowiskami chrześcijańskimi. Organizacja rokrocznie organizuje wyjazdy dla dzieci i młodzieży na kolonie oraz obozy do krajów zachodnich. Ponadto jest promotorem i inicjatorem działań o charakterze formacyjno-oświatowym i wychowawczym, akcji charytatywnych, szkoleń, sympozjów, konferencji; wspiera akcje mające na celu zwalczanie uzależnień od narkotyków i alkoholu, współpracuje z Kościołem katolickim oraz z innymi Kościołami i wyznaniami, utrzymuje kontakty z zagranicznymi ruchami i organizacjami pozarządowymi.
Od 2007 organizuje wyjazdy młodzieży z całej Polski (m.in. z Rzeszowa, Lublina, Krakowa, Opola, Gdańska i Warszawy) do zamku w Hambach an der Weinstraße k. Karlsruhe, w ramach spotkań między przedstawicielami Francji, Niemiec i Polski. Ze strony niemieckiej głównym koordynatorem został prof. R.D. Ruppert, adwokat z Karlsruhe.
Działacze
Prezesi 1981–1984: Janusz Zabłocki 1984–1985: Andrzej Horodecki 1985–1986: Zbigniew Zieliński 1986–1987: Andrzej Deskur 1987–2008: Wiesław Gwiżdż 2008–2017: Ryszard Gajewski od 2017: Zbigniew Toczek
Posłowie Posłowie na Sejm PRL X kadencji / Sejm RP (1989–1991) Stefania Czupała-Hołoga Ryszard Gajewski Wojciech Polak (Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji) – w 1991 zasiadł w Parlamentarnym Klubie Chrześcijańsko-Ludowym Józef Starczynowski Marian Szatybełko
Posłowie na Sejm PRL IX kadencji (1985–1989) Wiesław Gwiżdż Zygmunt Kostarczyk Tadeusz Myślik Marian Szatybełko Zbigniew Zieliński
Posłowie na Sejm PRL VIII kadencji (1981–1985) Wacław Auleytner Rudolf Buchała Jerzy Ozdowski – do 1982, został posłem niezrzeszonym Janusz Zabłocki Zbigniew Zieliński
Wszyscy posłowie PZKS na Sejm VIII kadencji zostali wybrani jako kandydaci „Znaku”.
Przypisy
Bibliografia J. Zabłocki, Odwagę łączyć z rozwagą – Polski Związek Katolicko-Społeczny w latach 1980–1983, OSPiS, Lublin 2001. A. Tasak, Katolicy w świecie polityki w Polsce w latach 80. Strategia Polskiego Związku Katolicko-Społecznego, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Politologica”, 9, 2013, s. 73–87. A. Tasak, Miejsce i rola Polskiego Związku Katolicko-Społecznego w rzeczywistości społeczno-politycznej lat osiemdziesiątych w Polsce – problem opozycyjności koncesjonowanej, „Polityka i Społeczeństwo”, 2016, nr 1 (14), s. 123–141. M. Łętowski, PZKS 1981–1984 w: katolicki tygodnik społeczny „Ład” numer 13 i następne z 1988. M. Łętowski, Ostatnia dekada PRL. Zapiski dziennikarza z lat 1982–1991, Wydawnictwo Academicon, Lublin 2016.
Linki zewnętrzne Archiwalna oficjalna PZKS PZKS na stronie rejestr.io
Kategoria:Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego Kategoria:Organizacje pożytku publicznego Kategoria:Stowarzyszenia o charakterze politycznym w Polsce Kategoria:Koła i kluby parlamentarne w III Rzeczypospolitej