Zjednoczony Instytut Badań Jądrowych (, ) – międzynarodowa organizacja naukowa zajmująca się badaniami z zakresu fizyki jądrowej, fizyki teoretycznej i matematycznej, wysokich energii, molekularnej, biofizyki i biologii molekularnej. Instytut umiejscowiony jest w Dubnej, 125 km od Moskwy.
Historia Instytut powstał 26 marca 1956 roku z inicjatywy Związku Radzieckiego z połączenia dwóch instytutów badawczych Akademii Nauk ZSRR: Instytutu Problemów Jądrowych i Laboratorium Elektrofizycznego. Instytut powstał jako swoista odpowiedź RWPG na powstanie Europejskiego Centrum Badań Jądrowych (CERN).
Do momentu rozwiązania RWPG w czerwcu 1991 roku i rozpadu Związku Radzieckiego w grudniu 1991 ZIBJ był wspólnym laboratorium dla państw RWPG, przy której to organizacji był afiliowany. ZIBJ zatrudnia ponad 1000 naukowców z 18 państw członkowskich: Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi, Bułgarii, Kuby, Czech, Gruzji, Kazachstanu, Korei Północnej, Mołdawii, Mongolii, Polski, Rumunii, Rosji, Słowacji, Ukrainy, Uzbekistanu i Wietnamu. Okazjonalnie w badaniach prowadzonych przez ZIBJ biorą także naukowcy m.in. z UNESCO, CERN, CLAF, Francji, Niemiec, Włoch i USA. Dwustronne umowy stowarzyszeniowe z Instytutem ma pięć państw: Niemcy, Węgry, Republika Południowej Afryki, Egipt i Serbia. W 2022 roku, w następstwie rosyjskiej inwazji na Ukrainę – Polska, Czechy i Ukraina wycofały się ze współpracy z Instytutem.
Od czasu rozpoczęcia działalności, Instytut współpracował z ponad 800 innymi centrami naukowymi i uniwersytetami w 62 krajach. Według danych z 2016 roku w Instytucie pracuje ponad 4,5 tys. osób, w tym 1,2 tys. pracowników naukowych.
Kierunki badań Instytut dysponuje siedmioma laboratoriami specjalizującymi się w różnych dziedzinach: fizyce teoretycznej, fizyce wysokich energii, fizyce ciężkich jonów, fizyce fazy skondensowanej, reakcjom jądrowym, neutronom i technikom informatycznym. Istnieją również wydziały zajmujące się badaniami nad promieniowaniem i radiobiologią oraz zespoły badawcze poświęcone konkretnym eksperymentom. Na światowym poziomie prowadzone są tu badania dotyczące m.in. takich zagadnień jak: synteza nowych pierwiastków w obszarze tzw. wyspy stabilności, badanie własności fizycznych i chemicznych izotopów superciężkich, badanie charakterystyk spontanicznego i wymuszonego rozpadu jąder oraz spektroskopia izotopów pierwiastków ciężkich i transuranowych.
Najważniejsze osiągnięcia W Dubnej odkryto następujące pierwiastki: rutherford (1964), seaborg (1974), bohr (1976), flerow (1999), liwermor (2001), oganeson (2002), moskow (2004) i tenes (2006). Wytworzono także nihon (2004), choć IUPAC przyznała pierwszeństwo zespołowi z Riken w Japonii.
Odkryto tam również hiperon antysigma minus i sformułowano wiele hipotez fizycznych, np. o oscylacji neutrin czy kwarkowym modelu hadronów. W Instytucie zbudowano także nanometrowe membrany filtrujące, które znalazły zastosowanie medyczne.
Najważniejsze urządzenia badawcze Nadprzewodzący synchrotron (nuklotron), rozpędzający cząstki do energii 7 GeV trzy cyklotrony izosynchroniczne (120, 145, 650 MeV) fazotron (680 MeV) synchrofazotron (4 GeV) impulsowy reaktor na prędkie neutrony w budowie jest zderzacz jonowy wiązek przeciwbieżnych NICA () przeznaczony do badań w dziedzinie fizyki ciężkich jonów wysokich energii.
Dyrektorzy Dmitrij Błochincew (1956–1965) Nikołaj Bogolubow (1965–1989) (1989–1991) (1992–2005) Aleksiej Sisakian (2006–2010) (2011–2020) (od 2021)
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Organizacje w Rosji Kategoria:Ośrodki badań jądrowych Kategoria:Nauka w Rosji Kategoria:RWPG