Łącznik elektryczny – aparat elektryczny przeznaczony do załączania i wyłączania prądu w obwodach elektrycznych. Łącznik może być przeznaczony do jednej lub obu tych czynności łączeniowych. Łącznikami są wszystkie aparaty przeznaczone do wykonywania operacji łączeniowych, są nieodzownym elementem każdego obwodu elektrycznego, niezależnie od rodzaju prądu i wysokości napięcia.
Kryteria podziału
Parametry sieci Ze względu na przeznaczenie do pracy w określonych sieciach elektrycznych łączniki elektryczne można klasyfikować wg rodzaju prądu i napięcia. Ze względu na rodzaj prądu w torze głównym łączniki dzieli się na: łączniki prądu stałego, prądu przemiennego i łączniki uniwersalne.
Ze względu na wartość napięcia znamionowego rozróżnia się następujące łącznikiPN-90/E-06150/10 Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa. Przypisy ogólne.: mały|NIskonapięciowy odłącznik trójbiegunowy niskonapięciowe – przeznaczone do pracy w układach elektroenergetycznych prądu przemiennego o napięciu nie wyższym niż 1000 V oraz w układach elektroenergetycznych prądu stałego o napięciu nie wyższym niż 1500 V. Łączniki elektroenergetyczne niskiego napięcia wytwarzane są na prądy znamionowe ciągłe w granicach od części ampera do kilku tysięcy amperów oraz o różnych innych parametrach technicznych, określanych właściwościami łączników. wysokonapięciowe – przeznaczone do pracy w układach elektroenergetycznych o napięciach powyżej 1000 V dla prądu przemiennego i powyżej 1500 V w przypadku prądu stałego.
Zdolność łączeniowa mały|Wysokonapięciowy rozłącznik izolacyjny (w górnej części) z zestawem bezpieczników u dołu Ze względu na możliwości łączeniowe łączniki elektryczne dzieli się na: łączniki izolacyjne (odłączniki) – ich głównym zadaniem jest stworzenie bezpiecznej i wyraźnie widocznej przerwy izolacyjnej w obwodzie elektrycznym. Konstrukcja odłącznika pozwala na łatwe, wizualne upewnienie się, że styki są rozdzielone, co zapewnia bezpieczeństwo personelowi podczas prac konserwacyjnych i naprawczych. Odłączniki mogą być wyposażone w uziemnik. Oprócz odłączników funkcję łącznika izolacyjnego pełni również rozłącznik izolacyjny. łączniki robocze (rozłączniki) – przeznaczone do bezpiecznego włączania i wyłączania obwodów podczas normalnej pracy instalacji pod obciążeniem. W przeciwieństwie do odłączników posiadają komory gaszeniowe, które skutecznie tłumią powstający podczas rozłączania łuk elektryczny. łączniki zwarciowe (wyłączniki) – zdolne do załączania, przewodzenia i wyłączania prądów w normalnych warunkach pracy obwodu oraz samoczynnego wyłączania prądu przeciążeniowego lub prądu zwarciowego. Do tej grupy zalicza się wyłączniki mocy i wyłączniki instalacyjne, funkcję łączników zwarciowych pełnią również rozłączniki bezpiecznikowe. Bezpiecznik topikowy jest wyłącznikiem służącym do jednokrotnego przerwania prądu zwarciowego. mały|Rozłącznik bezpiecznikowy, po wyciągnięciu wszystkich bezpieczników pełni również funkcję łącznika izolacyjnego Każdy z wyżej wymienionych łączników może przenosić bez ograniczeń prądy robocze i krótkotrwałe prądy przeciążeniowe i zwarciowe, a podany podział dotyczy tylko możliwości załączania i wyłączania prądu. Nazwę prądy zwarciowe stosuje się potocznie, są to prądy wyłączalne większe niż 10-krotna wartość prądu znamionowego cieplnego. Osobnym rodzajem łącznika jest zwiernik. Nie należy on do żadnej z wymienionych grup łączników. Jest to urządzenie stosowane do celowego stwarzania zwarć doziemnych, ale po to, aby te zwarcia zostały szybciej wykryte i wyłączone przez nadzorujący układ wyłącznik. mały|Trójbiegunowy wyłącznik gazowy z sześciofluorkiem siarki (115 kV 1200 A) +Symbole OdłącznikRozłącznikWyłącznik80px80px
Środowisko gaszenia łuku mały|Wysokonapięciowy wyłącznik powietrzny Podział łączników z uwagi na środowisko gaszenia łuku elektrycznego: gazowe: powietrzne normalnociśnieniowe – stosuje się tłumienie łuku i chłodzenie powietrzem, (łączniki niskonapięciowe) pneumatyczne (ze zwiększonym ciśnieniem) z sześciofluorkiem siarki (SF6) – wykorzystanie wysokociśnieniowego gazu SF6 w celu schłodzenia i rozrzedzenia zjonizowanego powietrza wokół łuku, co powoduje jego szybkie ugaszenie łuku. Dzielą się na jednociśnieniowe lub samowydmuchowe
małoolejowe – wykorzystanie właściwości izolacyjnych oleju do chłodzenia i gaszenia łuku, obecnie rzadko stosowane próżniowe – w próżni łuk nieulecga jonizacji, co powoduje jego szybkie zgaszenie w ciągu ułamka milisekundy z siatką – metoda gaszenia łuku polega na rozszczepieniu go na wiele mniejszych za pomocą siatki, która szybko go chłodzi i gasi. ze stałym materiałem gaszeniowym (bezpieczniki piaskowe)
Sposób załączania mały|Wyłącznik instalacyjny, trójbiegunowy łącznik zwarciowy, mechanizmowy z wyzwalaczem elektromagnetycznym Ze względu na sposób załączania lub wyłączania prądu łączniki dzieli się na: łączniki mechanizmowe – załączanie lub wyłączanie prądu odbywa się za pomocą mechanicznych zestyków rozłącznych. Łączniki mechanizmowe klasyfikuje się także w zależności od rodzaju napędu, który ma dokonywać przemieszczenia styków: np. ręczny, elektromagnetyczny, elektryczny silnikowy, pneumatyczny. łączniki półprzewodnikowe – załączanie lub wyłączanie prądu odbywa się za pomocą sterowania przewodnictwem półprzewodnika (np. stycznik elektroniczny) łączniki hybrydowe – łączą w sobie elementy półprzewodnikowe i mechanizmowe.
Ze względu na sposób utrzymywania styków w położeniach ustalonych łączniki dzieli się na: zamkowe – zamek w łączniku zamkowym rygluje napęd i posiada mechanizm zapadkowy umożliwiający utrzymywanie styków w żądanym położeniu bez trwale przyłożonej siły wymuszającej. Dla otworzenia wyłącznika konieczne jest zadziałanie odrębnego urządzenia wyzwalającego działającego na zamek. stycznikowe – w odróżnieniu od łącznika zamkowego stycznik zapadki nie posiada, a w czasie całej jego pracy musi istnieć siła utrzymująca styki w żądanym położeniu, np. elektromagnes, który działa tylko wtedy, gdy jest przyłożone do niego napięcie sterownicze.
Funkcjonalność mały|Przyciski sterownicze, zaliczane do łączników pomocniczych Ze względu na funkcjonalność sterowniczą możemy wyróżnić łączniki: główne – służą do bezpośredniego zamykania i otwierania obwodów roboczych pomocnicze – do pracy w obwodach sterowniczych, sygnalizacyjnych, kontrolnych itp.. Przypisy
Kategoria:Aparaty elektryczne Kategoria:Urządzenia automatyki