Kosmatek pospolity (Tropinota (Epicometis) hirta) – gatunek chrząszcza z rodziny poświętnikowatych i podrodziny kruszczycowatych. Zamieszkuje Europę, Afrykę Północną oraz zachodnią i środkową część Azji; ponadto zawleczony został do Ameryki Północnej.
Taksonomia Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1761 roku przez Nikolausa Podę von Neuhausa pod nazwą Scarabaeus hirtus. W taksonie Epicometis umieszczony został w 1842 roku przez Hermanna Burmeistera i stanowi jego gatunek typowy.
W obrębie omawianego gatunku wyróżnia się trzy podgatunki: Tropinota hirta crispa Petrovitz, 1971 Tropinota hirta hirta Poda von Neuhaus, 1761 Tropinota hirta hirtiformis Reitter, 1913
Morfologia Chrząszcz o owalnym w zarysie ciele długości od 8 do 11 mm, z wierzchu czarnym, pozbawionym metalicznego połysku, porośniętym długimi sterczącymi włoskami; na pokrywach występują plamki z białego, aksamitnego owłosienia o zmiennej liczbie, rozmiarach i położeniu, czasem zupełnie zanikłe. Głowę pokrywa ziarniste punktowanie. Przedplecze ma lekko pomarszczone punktowanie i pośrodku zaopatrzone jest w gładkie żeberko podłużne. Tarczka cechuje się trójkątnym zarysem. Spłaszczone pokrywy mają dobrze zaznaczone guzy barkowe i po pięć słabo zaznaczonych, punktowanych rzędów. Umiarkowanie wypukłe pygidium pokrywają silne, przechodzące w zmarszczki punkty oraz porastają długie włoski. Oprócz sternitów odwłoka spód ciała obrośnięty jest wełnistym owłosieniem. Odnóża przedniej pary mają trzy zęby na goleniach, a ich stopy są w przypadku samca trochę dłuższe niż w przypadku samicy.
Ekologia i występowanie Owad ten zasiedla głównie ciepłe tereny otwarte o bogatym w próchnicę, przepuszczalnym podłożu, w tym murawy kserotermiczne, nasłonecznione zbocza, łąki kwietne, polany, pobrzeża lasów i ogrody. Cykl życiowy jest jednoroczny. Podziemne larwy są ryzofagiczne i żerują na gnijących korzeniach roślin. Przepoczwarczenie ma miejsce w glebie, zwykle w sierpniu, przy czym owad dorosły pozostaje w kokonie poczwarkowym do wiosny następnego roku. Aktywne osobniki dorosłe spotyka się od kwietnia do sierpnia. Żerują na nektarze kwiatów krzewów i roślin zielnych, najchętniej z rodziny astrowatych. Preferują kwiaty o żółtym kolorze. Podczas żerowania pyłek przyczepia się do włosków owada, który zatem przyczynia się do zapylenia kwiatów.
thumb|Imago na kwiecie Gatunek pierwotnie palearktyczny, ale zawleczony także do nearktycznej Ameryki Północnej. Podgatunek nominatywny znany jest z Maroka, Portugalii, Hiszpanii, Andory, Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji, europejskiej części Rosji, Kazachstanu i anatolijskiej części Turcji. W Polsce spotykany jest wszędzie oprócz wyższych części gór, lokalnie liczny.
Podgatunek T. h. hirtiformis podawany jest z Gruzji, zachodniosyberyjskiej części Rosji, Kazachstanu, Turkmenistanu i Uzbekistanu. T. h. crispa jest endemitem tureckiego Izmiru.
Przypisy
Bibliografia Pławilszczikow Klucz do oznaczania owadów S. Bily Chrząszcze, wyd Delta
Kategoria:Kruszczycowate Kategoria:Chrząszcze Ameryki Północnej Kategoria:Chrząszcze Azji Środkowej Kategoria:Chrząszcze Europy Kategoria:Chrząszcze Maroka Kategoria:Chrząszcze Rosji Kategoria:Chrząszcze Turcji Kategoria:Chrząszcze Zakaukazia Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1761 roku