Spandau – piąty okręg administracyjny (Bezirk) Berlina. Liczy ponad 230 000 mieszkańców. Obecny okręg powstał w 2001 roku po reformie administracyjnej i jest czwarty w kolejności jeśli chodzi o zajmowaną powierzchnię. Historycznie obszar ten został włączony w granice Wielkiego Berlina w 1920 roku z terenów miasta Spandau (znane zapiski mówią, że istniało już w 1232 roku), wielu gmin i majątków ziemskich. Siedziba administracji okręgu znajduje się w ratuszu Spandau. Leży w północno-zachodniej części miasta, u ujścia Sprewy do Haweli.

Geografia Spandau leży w większej części na zachodnim brzegu Haweli. Miasto zostało założone w widłach Sprewy i Haweli. Obszar administracyjny graniczy z krajem związkowym Brandenburgia, powiatami Oberhavel i Havelland i stolicą kraju związkowego – Poczdamem, które to miasto jest wydzielone.

Podział administracyjny W skład okręgu administracyjnego wchodzi dziewięć dzielnic (Ortsteil):

Nazwa dzielnicy Powierzchnia w kilometrach kwadratowych Liczba miesz-kańców Liczba mieszkańców na kilometr kwadratowy Położenie na mapie okręgu 0501 Spandau

Neustadt Spandau(Oranienburger Vorstadt) Stresow Kolk Spandau 8,03 38 381 4780 bezramki 0502 Haselhorst Gartenfeld

Quartier Pulvermühle 4,73 15 724 3324 bezramki 0503 Siemensstadt Siemens-Siedlung am Rohrdamm Siedlung Heimat Großsiedlung Siemensstadt(Duża część należy do dzielnicyCharlottenburg-Nord) Siedlung Rohrdamm-West 5,66 13 143 2322 bezramki 0504 Staaken Albrechtshof

Dorf Staaken

Louise-Schroeder-Siedlung Siedlung Hahneberg 10,90 44 605 4092 bezramki 0505 Gatow Alt-Gatow Siedlung Habichtswald Hohengatow 10,10 4298 426 bezramki 0506 Kladow Alt-Kladow 14,80 15 729 1063 bezramki 0507 Hakenfelde Wasserstadt Spandau

Siedlung Aalemannufer 20,40 28 466 1395 bezramki 0508 Falkenhagener Feld 6,88 37 381 5433 bezramki 0509 Wilhelmstadt Wilhelmstadt

Weinmeisterhöhe 10,40 40 551 3899 bezramki thumb|Spandau, Charlottenburg i Berlin (od lewej) na mapie z 1842 r. mały|Zdjęcie panoramiczne z Juliusturm, Cytadela Spandau

Mieszkańcy Rok Liczba mieszkańców 1925 111 629 1933 146 472 1939 170 384 1946 159 599 1950 166 161 1961 172 663 1970 197 687 1987 201 915 2000 223 898 2009 223 724 2015 234 630 2020 244 000 2025 246 000 2030 248 000

31 grudnia 2015 roku liczba mieszkańców okręgu wynosiła 238 278. Spandau miał w związku z tym najmniejszą liczbę ludności spośród wszystkich okręgów administracyjnych Berlina. Jego relatywnie dużą część powierzchni zajmują obszary wodne i zalesione, co przy całkowitej powierzchni 92 kilometrów kwadratowych daje poziom zagęszczenia 2593 mieszkańców na kilometr kwadratowy.

Prognozy z 2016 roku mówią, że liczba mieszkańców okręgu do roku 2030 wzrośnie do 248 000. Zostało to wyliczone na podstawie danych z 2015, gdy przyrost liczby mieszkańców wyniósł 7,7% i był niewiele większy od średniej z całego miasta – 7,5%.

31 grudnia 2012 roku odsetek obcokrajowców wyniósł 11,5%, a 27,7% liczby mieszkańców miało tło migracyjne. Stopa bezrobocia na dzień 30 kwietnia 2013 to 13,9%. 31 grudnia 2012 roku średni wiek mieszkańca wynosił 44,5 roku.

Udział mieszkańców z tłem migracyjnym Niemcy bez tła migracyjnego 73% (165 000) Niemcy z tłem migracyjnym lub obcokrajowcy 27% (62 000) Emigranci z Turcji, krajów arabskich, Iranu i innych 9% (20 400) Emigranci z krajów Unii Europejskiej 6% (13 600) Emigranci z krajów afrykańskich (Ghana, Nigeria, Kamerun itd.) 3% (7 000) Pozostali (m.in. z dawnego Związku Radzieckiego, Azji wschodniej, Jugosławii itd.) 9% (20 400)

Historia thumb|Miasto Spandau i Cytadela, Matthäus Merian, 1633 thumb|lewo|Geograficzna sytuacja na ziemiach obecnej Brandenburgii w 1150 r. thumb|Mapa katastralna Spandau Intra moenia (wewnątrz murów miejskich), 1728 thumb|lewo|Widok z 1850 roku thumb|Pieczęć magistratu (około 1850 do 1923) Osiedlanie się ludzi na terenie zajmowanym przez obecny okręg administracyjny nastąpiło już od VI wieku. Ówczesnymi mieszkańcami byli Sprewianie i Hawelanie (plemię słowiańskie). Albrecht Niedźwiedź wybudował swój gród na tym terenie i nazwał Spandow. W źródłach historycznych został wspomniany w 1197 r. Gród rozwinął się w miasto Spandow, które stało się głównym miastem w okolicy. Wbrew powszechnej opinii Spandau nie otrzymał praw miejskich 7 marca 1232 od margrabiów Jana I Askańczyka i Ottona III. Tekst wydanego wtedy dokumentu – o ile jego zachowane niemieckie tłumaczenie jest autentyczne, bo częściowo się w to wątpi – wspomina wielokrotnie o tym, że Spandau posiadał już wtedy prawa miejskie, a teraz dostaje jedynie dodatkowe prawa. Przede wszystkim możliwość wybudowania kanału na rzece, który był protoplastą obecnej Śluzy Spandau. Z tekstu nie wynika jednak jasno, kiedy prawa miejskie zostały nadane miastu. Dla formalnego określenia wieku miasta uznaje się jednak ten dokument, bo po raz pierwszy pada w nim nazwa Miasto Spandau. Pierwszego listopada 1539 roku elektor brandenburski Joachim II Hektor przeszedł na protestantyzm w Kościele Świętego Mikołaja w Spandau, co przyczyniło się do zmiany obowiązującej wiary w całej Marchii Brandenburskiej.

Stan miasta i najbliższych okolic został spisany i rozrysowany na mapach katastralnych w dużej skali Spandau Intra moenia (1:1000) i Spandau extra moenia, które w imponujący sposób dokumentują stan miasta wewnątrz fortyfikacji (intra) i za nimi (extra). Były to pierwsze tego typu mapy z tak dokładnymi danymi. Obie mapy zostały wykonane przez i znajdują się obecnie w Archiwum Miejskim w Spandau w Urzędzie Katastralnym.

Pisownia nazwy miasta zmieniła się w roku 1878 i odtąd zaprzestano używania formy Spandow na rzecz nowej, Spandau.

Podczas budowy linii kolejowej Berlin-Hamburg, Spandau otrzymał w 1878 roku połączenie kolejowe. Ruch pasażerski odbywał się z obecnego dworca S-Bahn Berlin-Stresow. Następnie, w 1871, przez dworzec przebiegała także linia Berlin-Lehrter. Ze względu na rosnącą industrializację miasta i wciąż powiększającą się liczbę pasażerów dojeżdżających do pracy zadecydowano o wybudowaniu Spandauer Vorortbahn – kolei aglomeracyjnej, która w 1927 roku została zelektryfikowana i włączona do berlińskiej sieci kolei miejskiej S-Bahn. Podczas I Wojny Światowej wzrosło znaczenie przede wszystkim przemysłu zbrojeniowego i pod koniec wojny Spandau był znaczącym centrum produkcji broni w Rzeszy Niemieckiej. Tutaj był produkowany karabin maszynowy MG08. Od 1897 roku w Spandau ma swoją siedzibę przedsiębiorstwo Siemens & Halske, które ma tu swoje zakłady i dział administracji położony w na ulicy Nonnenwiesen. Nowością było to, że oprócz budynków inwestycyjnych Siemens wybudował także osiedla mieszkaniowe, a także dworzec Fürstenbrunn, do którego od roku 1929 jeździła kolej S-Bahn, i która została również wybudowana przez Siemensa (Siemensbahn) aby prowadziła do nowej dzielnicy Siemensstadt.

W ramach powstawania Wielkiego Berlina w 1920 roku został stworzony okręg administracyjny Spandau, w którego skład weszły następujące obszary: Miasto Spandau Gmina Staaken Gmina Tiefwerder Gmina Pichelsdorf Gmina Gatow Gmina Kladow Majątek ziemski Spandau-Zitadelle Majątek ziemski Pichelswerder Majątek ziemski Heerstraße (północna część) Po drugiej wojnie światowej okręg Spandau znalazł się w brytyjskim sektorze okupacyjnym, jednak stracił dzielnicę West-Staaken na rzecz radzieckiej strefy okupacyjnej. Do 1987 roku na Wilhelmstraße znajdowało się więzienie, w którym do końca przebywał skazany na dożywocie Rudolf Heß. Natychmiast po jego śmierci więzienie zostało wyburzone i na jego miejscu powstał sklep dla stacjonujących w Spandau żołnierzy brytyjskich. W 1990 roku Spandau ponownie otrzymał swoją dzielnicę West-Staaken.

Ruch kolei S-Bahn w okręgu zamarł w 1980 na trzech odcinkach: Jungfernheide-Gartenfeld (Siemensbahn), Fürstenbrunn-Spandau, a także przez Westkreuz – Spandau do Staaken. W tym samym roku linia metra U7 została przedłużona do dworca Rohrdamm i dzięki temu okręg Spandau został połączony do berlińskiej sieci metra. Cztery lata później linia została przedłużona do dworca Rathaus Spandau. Od roku 1998 S-Bahn wróciła na tory dawnej kolei aglomeracyjnej, a jej linia została przedłużona do nowo wybudowanego dworca Berlin-Spandau, który jest także dworcem kolei regionalnej i dalekobieżnej.

Ze względu na dużą liczbę zakładów produkcyjnych (jak Siemens, Osram, BMW-Motocykle), a także centrów zarządzania odpadami (Elektrownia Reuter), spalarni śmieci i oczyszczalni ścieków, okręg Spandau należy do najbardziej uprzemysłowionych części Berlina. Jednocześnie jest on chętnie wybierany jako miejsce wypoczynku i rekreacji ze względu na to, że dużą jego część stanowią obszary wodne i zalesione.

Kulturalnym centrum okręgu jest stare miasto Spandau, w którym dawna zabudowa została uszkodzona na skutek II W. Ś., jednak prace renowacyjne przeprowadzone w latach 70. XX w. i dobudowa nowych, jednopiętrowych budynków stylizowanych na przedwojenne stworzyły klimat tego miejsca odpowiadający dawnym czasom. Ponadto zmieniono zasady poruszania się po zabytkowej części okręgu zakazując ruchu tranzytowego i wprowadzając strefę pieszą. Dzięki tym zabiegom wygospodarowano dużą ilość miejsca dla targów odbywających się w trakcie tygodnia i na jarmarki bożonarodzeniowe. Pomimo zniszczeń wojennych, w Spandau nadal znajdują się jedne z najstarszych budynków w Berlinie, a w jednym z nich znajduje się muzeum.

Na południu znajduje się nieczynne od 1995 roku lotnisko Gatow, które służy obecnie za muzeum Luftwaffe, a podczas podziału Berlina korzystały z niego siły Royal Air Force.

Wasserstadt Berlin-Oberhavel to bardzo ambitny projekt zabudowy, który rozpoczął się w latach 90. XX w. i został ukończony w 2008 roku. Zakładał wybudowanie nowoczesnego i ekologicznego osiedla po obu stronach wyspy Eiswerder na Haweli, a także na północ od niej na terenach nieużytkowanych przez przedsiębiorstwa. Cieszące się największą popularnością są mieszkania położone przy samym brzegu rzeki. Oprócz wysokiego standardu mieszkań cenione są różne udogodnienia dla mieszkańców, takie jak place zabaw, czy parki, a także miejsca umożliwiające uprawianie sportów wodnych. Budowa tego osiedla wymagała od kraju związkowego Berlin dużych nakładów finansowych, które przy spadających od 1995 roku cenach działek, nie były opłacalne.

thumb|Altstadt Spandau – widok z Ratusza Spandau

thumb|Havelspitze, Wasserstadt Spandau thumb|Cytadela Spandau

thumb|Południowy Stresow an der Havel

Zabytki Cytadela Spandau Śluza Spandau Altstadt Spandau und Kolk (najstarsza część Spandau) St.-Nikolai-Kirche St.-Marien-Kirche Miasto-ogród Staaken Jarmark bożonarodzeniowy w Spandau Scena przy cytadeli Będąca pod ochroną wieś Tiefwerder, do której w 1816 roku zostali przesiedleni rybacy ze Spandau.

Muzeum Luftwaffen (Lotnisko Gatow) Dworzec Berlin-Spandau Las w Spandau Obszar chroniony Grimnitzsee z będącym pod ochroną osiedlem Birkenwäldchen Stößensee i Pichelswerder

Transport thumb|Drogi wodne w Berlinie

W Spandau istnieje wiele możliwości podróżowania publicznymi środkami transportu: Kolej regionalna: RE2, RE4, RE6, RB10, RB13, RB14 Linia metra U7 Linia S5 kolei miejskiej S-Bahn Linie autobusowe Linie normalne: 130, 131, 133, 134, 135, 136, 137, 139, 234, 236, 237, 334, 337, 638, 639, 671, 697 Linie typu MetroBus: M32, M37, M45, M49 Linie typu ExpressBus: X33, X34, X49 Linie nocne: N7, N30, N33, N34, N35, N39 Następujące linie dalekobieżne zatrzymują się na dworcu Berlin-Spandau ICE: 10, 11, 12, 28 EC: 27, 99 IC: 32, 77 Przez Spandau prowadzą następujące krajowe drogi wodne:

Południowy port w Spandau jest drugim co do wielkości portem frachtowym Berlina.

Promy pływające po wodach okręgu Spandau: Prom pasażerski obsługiwany przez miejską spółkę BVG – Linia F10 między Kladow i Wannsee Prom samochodowy prywatnego przewoźnika pomiędzy Hakenfelde i Konradshöhe