Mikołaj Kruszewski (ur. 18 grudnia 1851 w Łucku, zm. w Kazaniu) – polski językoznawca, indoeuropeista, prekursor fonologii, przedstawiciel kazańskiej szkoły językoznawczej.
Życiorys Pochodził z rodziny szlacheckiej, pieczętującej się herbem Habdank. W rodzinnej miejscowości uczęszczał do trzyletniej szkoły powiatowej. Po ukończeniu gimnazjum w Chełmie studiował filozofię, psychologię i logikę na Wydziale Filologiczno-Historycznym Carskiego Uniwersytetu Warszawskiego. W 1876 roku uzyskał stopień kandydata nauk. Z powodu trudnych warunków materialnych zdecydował się przyjąć posadę nauczyciela w Troicku w guberni orenburskiej. Po nawiązaniu kontaktu z Janem Baudouinem de Courtenay, profesorem na uniwersytecie w Kazaniu, Kruszewski w 1878 zamieszkał w Kazaniu, by tam się kształcić pod jego kierunkiem. W Kazaniu uczęszczał nie tylko na wszystkie wykłady swojego mistrza, ale także na jego domowe seminaria ogólnojęzykoznawcze, slawistyczne, lituanistyczne i sanskrytologiczne. Okazał się bardzo zdolnym uczniem, który nie tylko chłonął wiedzę od swojego mistrza, ale ją twórczo rozwijał. W 1883 sam podjął wykłady na kazańskim uniwersytecie.
Wkład do badań nad językiem Należał obok Baudouina de Courtenay do głównych przedstawicieli kazańskiej szkoły lingwistycznej. Miał swój udział m.in. w stworzeniu koncepcji fonemu jako jednostki różnicującej znaczeniaJacek Fisiak: Wstęp do współczesnych teorii lingwistycznych. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1978, s. 22-23..
Myśl naukową Mikołaja Kruszewskiego usiłował rozpowszechniać w gronie międzynarodowym Baudouin de Courtenay. Podczas posiedzenia Towarzystwa Językoznawczego w Paryżu w 1881 r. przedstawił dwie rozprawy Kruszewskiego. Wtedy właśnie uczestniczący w zjeździe szwajcarski językoznawca, uważany za twórcę strukturalizmu w językoznawstwie, Ferdinand de Saussure zetknął się z tezami polskich uczonych, które następnie przejął i rozwinął.
Dopiero w ostatnich czasach znaczenie prac Mikołaja Kruszewskiego zostało należycie przedstawione przez Romana Jakobsona w Wyborze pism M. Kruszewskiego (wydane w 1967).
Prace Mikołaja Kruszewskiego (wybór) Über die Lautabwechslung (1881) Prinzipien der Sprachentwicklung (1884–1890) Przyczynek do historyi pierwotnych samogłosek długich (1885) Wybór pism (1967)
Zobacz też kazańska szkoła językoznawcza Jan Niecisław Baudouin de Courtenay fonologia
Przypisy
Literatura biograficzna Baudouin de Courtenay, J.: Mikołaj Kruszewski, jego życie i prace naukowe, Warszawa 1889. Baudouin de Courtenay J.: Mikołaj Kruszewski, his life & scholarly work (transl. by Wayles Browne, and ed. by Arleta Adamska-Sałaciak and Magdalena Smoczyńska), Kraków 2005. Anderson, S.R., 1985. Phonology in the Twentieth Century. Chicago, The University of Chicago. Fisiak, J., 1978. Wstęp do współczesnych teorii lingwistycznych. Warszawa, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne. Jakobson, R. (1972). The Kazan school of Polish linguistics and its place in the international development of phonology. In: Jakobson, R. (ed) Selected Writings. Vol. II: Word and Language. Hague: Mouton. Kruszewski, Mikołaj, . Writings in General Linguistics: On Sound Alternation| (1881) and Outline of Linguistic Science (1883) (Koerner, E.F.K., ed.), John Benjamins Publishing Co. Radwanska-Williams, Joanna (1993) A Paradigm Lost: The linguistic Thought of Mikołaj Kruszewski, Amsterdam Studies in the Theory and History of Linguistic Science, Vol 72, E.F.Konrad Korner ed., Amsterdam; 200 stron.
Linki zewnętrzne Dzieła Mikołaja Kruszewskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci chełmskich szkół i uczelni Kategoria:Kruszewscy herbu Abdank Kategoria:Ludzie urodzeni w Łucku Kategoria:Polscy językoznawcy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Cesarskiego Uniwersytetu Kazańskiego Kategoria:Urodzeni w 1851 Kategoria:Zmarli w 1887