thumb|250px|Ofiara Izaaka (1657-59) thumb|250px|In ictu oculi (1672) thumb|250px|Finis gloriae mundi (1672) Juan de Valdés Leal, właśc. Juan de Nisa (ur. 4 maja 1622 w Sewilli, zm. 15 października 1690 tamże) – hiszpański malarz i rytownik okresu baroku reprezentujący szkołę sewilską, rywalizujący z Murillem.
Był synem portugalskiego złotnika Fernanda de Nisa. Nazwisko przejął od matki Andaluzyjki. Uczył się u Antonia del Castilla. Działał głównie w Sewilli, Kordobie i Madrycie. W 1647 poślubił malarką Isabellę de Carasquilla. Obok Murilla i Pedra de Camprobina był współzałożycielem Akademii Rysunku i Malarstwa w Sewilli w 1660.
Tworzył obrazy o tematyce religijnej, alegorycznej i batalistycznej. Realizował wiele zamówień dla kościołów i klasztorów Sewilli i Kordoby. Zajmował się też rzeźbą i złotnictwem. Jego dzieła odznaczają się ciepłym kolorytem, dramatycznym napięciem, silnymi kontrastami światłocieniowymi oraz upodobaniem do makabrycznych motywów. Odwoływał się do dzieł Caravaggia, stosując jeszcze dramatyczniejsze efekty świetlne i bardziej niestabilne układy kompozycyjne. W przeciwieństwie do Murilla, który precyzyjnie odtwarzał postacie i detale, stosował technikę mniej staranną: ledwie naszkicowane kształty i urywane pociągnięcia pędzla. Malował też dzieła typu vanitas – poświęcone medytacji nad śmiercią i marnością życia doczesnego (dwa malowidła o tematyce wanitatywnej dla sewilskiego Szpitala Miłosierdzia). Był autorem polichromii wielkiego ołtarza Pedra Roldana w kościele przy Szpitalu Miłosierdzia w Sewilli. Sworzył kilka cykli malarskich: Historia św. Klary (1653-54) dla konwentu klarysek w Carmona, Życie św. Ignacego, założyciela zakonu jezuitów (1674-76), Życie św. Hieronima (1657) oraz Historia proroka Eliasza dla kościoła karmelitanów w Kordowie (1654-58).
Nie pozostawił żadnych uczniów, ale jego dzieci: Lucas, Juan, Maria i Laura de Valdés również zajmowały się malarstwem.
Wybrane dzieła Alegoria próżności lub Zagadka marności – 1660, 130 × 99 cm, Wadsworth Atheneum, Hartford Atak Saracenów na klasztor San Damiano – Muzeum Sztuk Pięknych w Sewilli Biczowanie św. Hieronima – 1656-57, 222 × 247 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Sewilli Brat Diego de Jerez – 1656-57, 249 × 130 cm, Prado, Madryt Brat Vasco Portugalski – 1656-58, 249 × 127,5 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie Chrystus i św. Weronika – 161 × 212 cm, Prado, Madryt Chrystus obsługiwany przez aniołów – 1663-64, 200 × 358 cm, Muzeum Goi w Castres Chrzest św. Hieronima – 1657, 220 × 225 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Sewilli Don Miguel Mañara – 1679, 100 × 90 cm, Hospital de la Caridad, Sevilla Droga na Kalwarię – 1657-60, 209 × 160 cm, Prado, Madryt Droga na Kalwarię – 1661, 144 × 144 cm, The Hispanic Society of America, Nowy Jork Droga na Kalwarię – ok. 1661, 167 × 145 cm, Prado, Madryt Finis gloriae mundi (Koniec chwały tego świata) – 1670-72, 220 × 216 cm, Hospital de la Santa Caridad, Sewilla Głowa kobiety – ok. 1658, 44 × 43 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg In ictu oculi (W mgnieniu oka) lub Alegoria śmierci – 1670-72, 220 × 216 cm, Hospital de la Santa Caridad, Sewilla Jezus wśród uczonych w Piśmie – 1686, 200 × 215 cm, Prado, Madryt Kalwaria – 1659-60, 410 × 252 cm, Kościół św. Magdaleny, Sewilla Klęska Maurów pod murami Azis – 1652-53, 330 × 325 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Sewilli Kuszenie św. Hieronima – ok. 1657, 224 × 126 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Sewilli Madonna Złotników – 1654, Museo de Bellas Artes Kordoba Matka Boska ukazująca się św. Ignacemu – 1660-64, 217 × 169 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Sewilli Michał Archanioł – 1654-56, 205 × 109 cm, Prado, Madryt Narodziny Marii – 1680-85, 50 × 65 cm, Museo Nacional de Arte Decorativo Buenos Aires Niepokalane Poczęcie – 1682, 208 × 143 cm, Meadows Museum, Dallas Niepokalane Poczęcie – 1670-72, 319 × 201 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Sewilli Niepokalane Poczęcie z dwoma donatorami – ok. 1661, 189 × 205 cm, National Gallery w Londynie Portret arcybiskupa – 1680-85, 104 × 89 cm, Mead Art Museum, Amherst (Massachusetts) Śmierć św. Ignacego – 1674-75, 272 × 370 cm, Kościół San Pedro, Lima Św. Hieronim – 1657-60, 211 × 131 cm, Prado, Madryt Św. Jan i trzy Marie poszukujący Jezusa – Muzeum Sztuk Pięknych w Sewilli Św. Jan Ewangelista – 1675-79, 70 × 33 cm, Museu Nacional d’Art de Catalunya, Barcelona Uczta u Szymona – 1660, 24 × 34 cm, Luwr, Paryż Uwolnienie św. Piotra – 1675-79, 83 × 92 cm Katedra w Sewilli Wesele w Kanie – 1660, 24 × 34 cm, Luwr, Paryż Wniebowstąpienie – 1680-85, 36 × 54 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Sewilli Wniebowzięcie Marii – 1665-69, 215 × 156 cm National Gallery of Art, Waszyngton
Bibliografia
Julián Gállego, José Gudiol Ricart, Barok Hiszpanii, [w:] Sztuka świata, t. 7, Warszawa: Arkady, 1994, . Historia sztuki świata, t. 5, Warszawa: Muza SA, 2000, . Brigitte Hintzen-Bohlen, Andaluzja. Sztuka i architektura, Warszawa: h.f. ullmann, 2008, .
Sztuka baroku, red. Rolf Toman, Köln: Könemann, 1997, . Sztuka świata, t. 13, Leksykon L-Z, Warszawa: Arkady, 2000, . Stefano Zuffi, Wielki słownik malarzy, t. 4, Warszawa: HPS, 2006, .
Kategoria:Hiszpańscy malarze barokowi Kategoria:Hiszpańscy rytownicy Kategoria:Akademia Sztuk Pięknych w Sewilli Kategoria:Urodzeni w 1622 Kategoria:Zmarli w 1690 Kategoria:Ludzie urodzeni w Sewilli