Raphael (ang. RAPHAEL programme) – program Unii Europejskiej z dziedziny polityki kulturalnej. Dotyczy przede wszystkim promocji i wspierania działań państw członkowskich Unii Europejskiej na rzecz zachowania europejskiego dziedzictwa kulturalnego. Opracowany i uruchomiony przez Komisję Europejską 29 marca 1995 r. Nazwa nawiązuje do Rafaela Santi – włoskiego malarza i architekta.
Program Raphael ma na celu zachęcanie do współpracy pomiędzy państwami członkowskimi i – jeśli jest to konieczne – wspieranie oraz uzupełnianie ich działań służących m.in. zachowaniu i ochronie dziedzictwa kulturowego o znaczeniu europejskim. Program realizowany był w latach 1995–2000 i dotyczył ochrony dziedzictwa kulturowego poprzez dofinansowywanie renowacji zabytków i miejsc historycznych. Pierwszą inicjatywą podjętą w ramach Raphael'a była renowacja zabytków i miejsc historycznych o znaczeniu europejskim (np. Akropol w Atenach). Z wnioskami o pomoc z programu mogą zwracać się osoby fizyczne oraz prawne z krajów członkowskich UE, jak również międzynarodowe organizacje kulturalne.
Korzenie ochrony dziedzictwa kulturowego Europy sięgają głębiej. Już w 1993 r. Traktat ustanawiający WE dał podstawy prawne do inicjatyw wspólnotowych w tym zakresie. W myśl artykułu 151 Traktatu, Wspólnota, przyczyniając się do rozkwitu kultur państw członkowskich i respektując ich narodową i regionalną różnorodność, jednocześnie uwypukla wspólne dziedzictwo kulturowe. Dziennik Urzędowy UE podaje następujące zadania programu: utrzymanie i badanie stanu dziedzictwa kulturowego; tworzenie sieci partnerstw w dziedzinie kultury; zapewnienie dostępu do dziedzictwa kulturalnego Europy; wspieranie aktywności i doskonalenie umiejętności twórców i animatorów kultury współpraca z państwami trzecimi, zwłaszcza należącymi do Rady Europy, i organizacjami międzynarodowymi; promocja współpracy twórców i działaczy kultury; badanie specyfiki kultury europejskiej przy jednoczesnym poszanowaniu różnic regionalnych.
Wszystkie powyżej opisane działania miały zostać skumulowane w całościowym programie ochrony dziedzictwa kulturowego – Raphael. Ze względu na brak consensusu w sprawach finansowych Komisja Europejska przedstawiła akcje zastępcze, które były realizowane w latach 1996 – 1997: zwiększenie dostępu do zasobów kulturowych muzeów europejskich, ochrona europejskiego dziedzictwa kulturowego, ochrona i wykorzystywanie dziedzictwa archeologicznego oraz spuścizny europejskiego baroku, program szkolenia i wymiany profesjonalistów z zakresu konserwacji europejskiego dziedzictwa kulturowego.
W ramach akcji zastępczych Polska otrzymała następujące subwencje UE:
Rok/ZadaniePrzedsięwzięcieWysokość subwencji1992Projekty prac konserwatorskich w miastach; przywrócenie zabytkom i ich bezpośredniemu otoczeniu pierwotnego wygląduZamek w Malborku, konserwacja zachodniej ściany zamku średniego80 000 €1993Ogrody historyczneRestauracja Ogrodu Zamku Królewskiego w Warszawie75 000 €1994Zabytkowe budowle i miejsca związane ze sztukami scenicznymi, takie jak: teatr, sale koncertowe, opery itp.Restauracja Amfiteatru w Łazienkach KrólewskichKonserwacja teatru w Muzeum Zamku w Łańcucie31 243,27 €36 000 €1995Konserwacja zabytków architektury sakralnejSynagoga Tempel w KrakowieKościół Pokoju w JaworzeKaplica Św. Trójcy na Zamku LubelskimMauzoleum Piastów Śląskich we WrocławiuZespół Klasztorny Ojców Bernardynów w Leżajsku48 270 €26 359 €36 479 €57 607 €30 000 €
W ramach programu Raphael Polska otrzymała subwencje UE:
Rok/ZadaniePrzedsięwzięcieWysokość subwencji1999Konserwacja zabytków architektury sakralnejKlasztor O.O. Karmelitów Bosych w PrzemyśluKlasztor O.O. Franciszkanów w Kalwarii Pacławskiej54 878 €27 288 €
Zobacz też Ariane Culture 2000 Kaleidoscope 2000
Bibliografia Dzienniki Urzędowe Unii Europejskiej Kategoria:Programy Unii Europejskiej