thumb|Szymon Szurmiej w czasie balu purimowego w Teatrze Żydowskim w Warszawie w marcu 2009 thumb|Tablica upamiętniająca Rebekę (Ryfkę) Biterman Szurmiej, matkę Szymona Szurmieja, na murze cmentarza żydowskiego w Warszawie thumb|Grób Szymona Szurmieja na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie Szymon Szurmiej ( Simche Szurmiej lub Szimen Szurmej; ur. 18 czerwca 1923 w Łucku, zm. 16 lipca 2014 w Warszawie) – polski aktor, reżyser i działacz społeczności żydowskiej, dyrektor naczelny i artystyczny Teatru Żydowskiego im. Ester Rachel i Idy Kamińskich w Warszawie, poseł na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej IX kadencji z ramienia Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, członek Rady Krajowej Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego„Trybuna Robotnicza”, nr 109 (12 961) z 10 maja 1983, s. 6., głowa wielopokoleniowej rodziny aktorów.

W lipcu 2004 został mu przyznany tytuł honorowego obywatela miasta stołecznego Warszawy. W latach 1986–2003 był przewodniczącym Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce, od 2003 do śmierci pełnił funkcję prezesa honorowego tej organizacji.

Życiorys Urodził się w Łucku na Wołyniu. Jego ojciec, Jan Szurmiej, był Polakiem, a matka, Rebeka z domu Biterman, Żydówką. Jego jedyna siostra, Żenia (Fejga) Szurmiej, zmarła 17 marca 2008 w Łucku„Gazeta Stołeczna” z 19 marca 2008, nekrolog na s. 12..

Podczas II wojny światowej, po 1941, został wysłany do obozu pracy na Kołymie, a następnie po trzech latach na dalsze zesłanie do Dżambułu w Kazachstanie. Na zesłaniu zdobył pierwsze doświadczenia sceniczne, grając m.in. w teatrze w Ałma-Acie, przy którym ukończył studium aktorskie. W 1946 przymusowo wysiedlony z rodzinnych stron, znalazł się w nowych granicach Polski i osiedlił się we Wrocławiu.

Swoją karierę aktorską i jako asystent reżysera rozpoczął w 1951 w Teatrze Polskim we Wrocławiu, w którym od 1953 do 1955 był reżyserem. W latach 1955–1956 był kierownikiem artystycznym i reżyserem Państwowego Teatru Ziemi Opolskiej w Opolu i następnie w latach 1956–1962 Dolnośląskiego Teatru Powszechnego we Wrocławiu. W latach 1962–1967 był reżyserem we wrocławskim Teatrze Rozmaitości. W 1966 zdał egzamin eksternistyczny i stał się dyplomowanym reżyserem.

W 1969 przeprowadził się do Warszawy, gdzie został dyrektorem Teatru Żydowskiego, którym kierował do śmierci. Powołał przy teatrze Studium Aktorskie, które miało za zadanie uzupełnienie rozbitego po wydarzeniach z marca z 1968 zespołu aktorskiego. Dzięki temu uratował teatr przed upadkiem i zamknięciem. 27 kwietnia 1971 objął funkcję kierownika artystycznego teatru po zmarłym Chewelu Buzganie.

Należał do Związku Walki Młodych i Związku Młodzieży Polskiej. W 1946 wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej, a następnie do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Był członkiem Rady Krajowej Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego. W lipcu 1984 był członkiem Społecznego Komitetu Obchodów 40-lecia Polski Ludowej w WarszawieSkład Społecznego Komitetu Obchodów 40-lecia Polski Ludowej w Warszawie, „Trybuna Ludu”, nr 162, 9 lipca 1984, s. 5.. Od 13 października 1985 do 3 czerwca 1989 był posłem na Sejm PRL IX kadencji z ramienia PZPR. Wówczas pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Sejmowej Komisji Kultury. W 1986 został przewodniczącym Zarządu Głównego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce. W latach 1986–1987 był członkiem Narodowej Rady Kultury. W wyborach w 1989 ubiegał się o mandat poselski z listy krajowej, jednak przegrał, uzyskując 48% głosów w skali kraju. W październiku 1989 wszedł w skład Centralnej Komisji Zjazdowej PZPR, która przygotowywała dokumenty programowe i organizacyjne na ostatni, XI Zjazd PZPRUchwała w sprawie powołania Centralnej Komisji Zjazdowej, „Trybuna Ludu”, nr 242, 17 października 1989, s. 3..

Startował w wyborach do Senatu w 2001 z ramienia koalicji Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy w okręgu warszawskim, zdobywając 182 838 głosów i nie uzyskując mandatu.

W 80. rocznicę urodzin postanowieniem prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski „w uznaniu wybitnych zasług w długoletniej pracy twórczej, za osiągnięcia w działalności artystycznej i społecznej”.. W 2000 odcisnął dłoń na Promenadzie Gwiazd w Międzyzdrojach. W lipcu 2004 został honorowym obywatelem miasta stołecznego Warszawy.

Szymon Szurmiej był przewodniczącym Komisji Koordynacyjnej Organizacji Żydowskich w RP, członkiem Światowego Kongresu Żydów, wiceprezydentem Światowej Federacji Żydów Polskich, członkiem Egzekutywy Europejskiego Kongresu Żydów oraz członkiem Prezydium Światowego Komitetu Kultury Żydowskiej. Wchodził także w skład Komitetu Wspierania Muzeum Historii Żydów Polskich Polin w Warszawie.

W 2007 ukazała się książka Szymon Szurmiej, będąca biografią aktora przedstawioną w formie wywiadu przeprowadzonego przez dziennikarkę i poetkę Krystynę Gucewicz.

Zmarł 16 lipca 2014 w Warszawie. Został pochowany 24 lipca w Alei Zasłużonych cmentarza Wojskowego na Powązkach (kwatera D 31-Tuje-2).

Życie prywatne Szymon Szurmiej był głową wielopokoleniowej rodziny aktorów. Jego pierwszą żoną była rosyjska tancerka i choreografka, Aida z domu Szaszkina (1925–2005), którą poznał w Związku Radzieckim. Miał z nią dwoje dzieci: Jana (1946–2024) i Helenę (ur. 1947). Małżeństwo to po kilku latach zakończyło się rozwodem. Z drugą żoną Ewą (zm. 2016) miał córkę Małgorzatę (1951–2016), która poślubiła Krzysztofa Krauzego. To małżeństwo Szymona Szurmieja również zakończyło się rozwodem. Jego ostatnią żoną była aktorka Teatru Żydowskiego, Gołda Tencer (ur. 1949), z którą miał syna Dawida (ur. 1985). Jego wnukami są aktorzy Joanna Szurmiej-Rzączyńska (ur. 1975) i Jakub Szurmiej.

Filmografia Aktor filmowy 2004: Łódź płynie dalej jako Izaak 2001: Przedwiośnie jako rabin 1998: Fotoamator jako lektor 1997: Panna Madonna legenda tych lat 1994: Wenn alle Deutschen schlafen jako Żyd w baraku 1993: Żywot człowieka rozbrojonego 1985: Mrzonka jako Nowosielski 1984: Szaleństwa panny Ewy jako właściciel lombardu 1984: Przybłęda 1983: The winds of war 1983: Szaleństwa panny Ewy jako właściciel lombardu (odc. 2) 1983: Austeria jako Wilf 1982: Życie Kamila Kuranta jako egzekutor 1982: Hotel Polanów i jego goście jako Joe Menasze 1982: Blisko, coraz bliżej jako karczmarz Kleinpeter 1982: Pensja pani Latter jako lichwiarz Fischman 1981: Miłość ci wszystko wybaczy jako kierownik sali w „Adrii” 1981: Pugovitsa jako Komarek 1979: Die Schmuggler von Rajgorod jako stary Żyd 1979: Komedianci jako Kałmen Szadchen 1979: Gwiazdy na dachu jako narrator 1979: Dybuk jako Meszułach 1979: Doktor Murek jako bezdomny w noclegowni 1977: Śmierć prezydenta jako poseł żydowski 1977: Sprawa Gorgonowej – mężczyzna rozmawiający z Axerem 1976: Das Licht auf dem Galgen jako Stefford 1976: Budapesti mesek jako pasażer w tramwaju 1975: Philipp, der Kleine jako handlarz instrumentami muzycznymi 1975: Moja wojna, moja miłość 1975: Dyrektorzy jako szef BHP w „Fabelu” 1975: Doktor Judym jako doktor Chmielnicki 1974: Janosik jako karczmarz Jankiel 1973: Sanatorium pod Klepsydrą jako Żyd recytujący fałszywe wersy Koheleta 1973: Janosik jako karczmarz Jankiel 1971: Jak daleko stąd, jak blisko jako uczestnik pogrzebu na cmentarzu żydowskim 1969: Wniebowstąpienie jako wuj Raisy 1963: Naganiacz jako Żyd

Reżyser Teatr Żydowski w Warszawie 2010: Pół żartem, pół serio 2007: Tradycja 2005: Żyć nie umierać! 2005: Publiczność to lubi 2004: Między dniem a nocą 2000: Kamienica na Nalewkach (wraz z Gołdą Tencer) 1998: ...i stał się cud 1997: Ballada o brunatnym teatrze (wraz z Gołdą Tencer) 1994: Błądzące gwiazdy 1993: My Żydzi polscy (wraz z Gołdą Tencer) 1990: Dybuk 1990: Ballada o ślubnym welonie 1986: Pieśń o zamordowanym ... (wraz z Gołdą Tencer) 1981: Poszukiwacze złota (wraz z Juliuszem Bergerem) 1979: Bonjour monsieur Chagall 1979: Z otchłani 1977: Gwiazdy na dachu 1977: W noc zimową 1976: Dwaj Kunie-Lemł 1976: Bóg człowiek i diabeł 1975: Dzban pełen słońca 1975: Włóczykij 1975: Śmierć komiwojażera 1974: Pieśń mojego narodu 1973: W nocy na starym rynku 1973: Dybuk 1971: Grunt to zdrowie 1971: Wśród walących się ścian 1969: Zielone pola 1969: Bóg, człowiek i diabeł 1968: Córki kowala

Teatr Rozmaitości we Wrocławiu 1966: Quiz 1964: Lubow Jarowaja 1964: Pod własnym dachem 1962: Tragedia optymistyczna 1962: Romeo i Julia 1961: Pociąg pancerny 1961: Teatr Klary Gazul 1960: Pięć wieczorów

Dolnośląski Teatr Powszechny we Wrocławiu 1960: Śmierć komiwojażera 1960: Pan Jowialski 1960: Testament mój

Teatr Ziemi Opolskiej w Opolu 1956: Romeo i Julia 1955: Maturzyści

Teatry Dramatyczne we Wrocławiu 1954: Maszeńka 1954: Szczygli zaułek 1953: Tania 1953: Sprawa rodzinna 1953: Chirurg 1953: Bieg do Fragala (asystent reżysera) 1952: Proces (asystent reżysera) 1952: Człowiek z karabinem (asystent reżysera) 1952: Angelo, Tyran Padwy (asystent reżysera) 1951: Poemat pedagogiczny (asystent reżysera)

Autor sztuk 1998: ...I stał się cud 1979: Bonjour Monsieur Chagall 1977: Gwiazdy na dachu (razem z Michałem Szwejlichem) 1972: Było niegdyś miasteczko. Korowód weselny 1971: Grunt to zdrowie (razem z Michałem Szwejlichem)

Ordery i odznaczenia Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (18 czerwca 2003) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (16 czerwca 1993). Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1979) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1976) Złoty Krzyż Zasługi (1973) Srebrny Krzyż Zasługi (15 lipca 1954). Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (5 września 2005) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1973) Medal Pamiątkowy „Pro Masovia” (2007) Medal „Zasłużony dla Tolerancji” (2001) Medal 90-lecia ZAiKS-u (2009) Złota Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1986) Złota Odznaka Honorowa Towarzystwa Polonia (1987) Wielki Krzyż Zasługi Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (2002) Narodowy Order Legii Honorowej (Francja, 2001) Order Sztuk Pięknych i Nauk Humanistycznych (Francja, 2001)

Przypisy

Linki zewnętrzne

Szymon Szurmiej na stronie Teatru Żydowskiego w Warszawie

Kategoria:Aktorzy pochodzenia żydowskiego związani z Wrocławiem Kategoria:Członkowie Rady Krajowej PRON Kategoria:Członkowie Światowego Kongresu Żydów Kategoria:Członkowie Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce Kategoria:Członkowie Związku Młodzieży Polskiej Kategoria:Działacze Związku Walki Młodych Kategoria:Dyrektorzy teatrów w Warszawie Kategoria:Działacze PZPR Kategoria:Honorowi obywatele miasta stołecznego Warszawy Kategoria:Ludzie urodzeni w Łucku Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Politycy PPR Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy działacze społeczności żydowskiej Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Kategoria:Polscy zesłańcy na Kołymę Kategoria:Polscy zesłańcy w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich Kategoria:Posłowie z okręgu Warszawa Śródmieście (PRL) Kategoria:Urodzeni w 1923 Kategoria:Więźniowie radzieckich łagrów Kategoria:Wyróżnieni Medalem Pamiątkowym „Pro Masovia” Kategoria:Zmarli w 2014