alt=|mały|Susz kwiatów konopi indyjskich mały|Kwiatostan konopi indyjskich Marihuana (z hiszp. marihuana; z hindi गांजा trl. gāndźā) – susz pozyskiwany z roślin z rodzaju konopi (Cannabis), zawierający substancje psychoaktywne, stosowany głównie w celach rekreacyjnych i leczniczych. Do jej produkcji wykorzystuje się suszone i czasem sfermentowane żeńskie kwiatostany (niejednokrotnie z niewielką domieszką liści). Za działanie psychotropowe marihuany odpowiada głównie tetrahydrokannabinol (THC), który jest jednym z 483 znanych składników rośliny, włączając w to 65 innych kannabinoidów. Są one agonistami receptorów kannabinoidowych.
Marihuana oddziałuje zarówno na psychikę, jak i cały ustrój człowieka. Powoduje tzw. „haj” lub uczucie „skamienienia”. W zależności od wielkości zażytej dawki, powoduje różne efekty, wliczając ogólny wpływ na myślenie i percepcję, trudności z koncentracją, chwilowe zaniki pamięci krótkotrwałej, zaburzone poczucie czasu, zaburzenia motoryczne„DrugFacts: Marijuana”. National Institute on Drug Abuse, US National Institutes of Health. 1 December 2019. Przywrócono 20 January 2020., relaksację, wzrost apetytu (tzw. „gastrofaza”Maciej Widawski, Małgorzata Kowalczyk, Slang UG: słownik slangu studentów Uniwersytetu Gdańskiego, 2010.). Objawy pojawiają w ciągu kilku minut od rozpoczęcia palenia, a w przypadku zjedzenia potrawy przyrządzonej z marihuaną – od 30 do 60 minut. Efekt trwa od dwóch do sześciu godzin, w zależności od ilości narkotyku. W wysokich dawkach mogą się pojawić zaburzenia psychiczne obejmujące psychozę, halucynacje, paranoję, urojenia, szczególnie ksobne, czasem połączone z lękiem bądź paniką. Opisywane efekty fizyczne to wzrost tętna, trudności z oddychaniem, nudności, zaburzenia zachowania u dzieci, których matki zażywały marihuanę w ciąży. Krótkotrwałe stosowanie może przynosić objawy w postaci suchości w ustach, zaczerwienia oczu i poczucia paranoi bądź lęku„Marijuana intoxication: MedlinePlus Medical Encyclopedia”. Nlm.nih.gov. Przywrócono 12 July 2013.. Skutkami długotrwałego stosowania jest uzależnienie, obniżone zdolności poznawcze, szczególnie u osób które rozpoczęły stosowanie w okresie młodzieńczym, przewlekły kaszel i podatność na infekcje dróg oddechowych„Commonly Abused Drugs Charts: Marijuana (Cannabis)”. National Institute on Drug Abuse, US National Institutes of Health. 22 lipca 2019. Przywrócono 20 stycznia 2020.. Istnieje silna zależność między zażywaniem marihuany a ryzykiem wystąpienia psychozy, choć trwają dyskusje, co jest przyczyną, a co efektem.
Zastosowania w medycynie Według stanu na rok 2021, marihuana wykazuje zastosowanie w medycynie w szerokim zakresie. Kannabinoidy zawarte w kwiatostanach konopi pomagają w złagodzeniu skutków chorób psychiatrycznych oraz skutków ubocznych chemioterapii i radioterapii, ale przede wszystkim marihuana może być stosowana w leczeniu: Układu immunologicznego, chorób z zakresu reumatologii, dermatologii, ginekologii i endokrynologii, problemów gastrologicznych, problemów ze snem oraz chorób neurologicznych między innymi choroba Alzheimera, zespół Tourette’a czy choroba Parkinsona. Kiedy zawodzi standardowe leczenie, kannabinoidy są zaaprobowane do leczenia anoreksji, zapalenia stawów, jaskrySachs J, McGlade E, Yurgelun-Todd D (October 2015). „Safety and Toxicology of Cannabinoids”. Neurotherapeutics. 12 (4): 735–46. doi:10.1007/s13311-015-0380-8. PMC 4604177. PMID 26269228. i migreny„Sex(ism), Drugs, and Migraines: Distillations Podcast and Transcript, Episode 237”. Distillations. . 15 stycznia 2019. Przywrócono 28 sierpnia 2019..
Zaleca się zaprzestania zażywania marihuany w ciążyAmerican College of Obstetricians Gynecologists Committee on Obstetric Practice (July 2015). „Committee Opinion No. 637: Marijuana Use During Pregnancy and Lactation”. Obstetrics and Gynecology. 126 (1): 234–8. doi:10.1097/01.AOG.0000467192.89321.a6. PMID 26241291..
Nudności i wymioty Medyczna marihuana wydaje się być do pewnego stopnia skuteczna w leczeniu nudności i wymiotów indukowanych chemioterapią (CINV)Borgelt LM, Franson KL, Nussbaum AM, Wang GS (February 2013). „The pharmacologic and clinical effects of medical cannabis” (PDF). Pharmacotherapy. 33 (2): 195–209. doi:10.1002/phar.1187. PMID 23386598. i może być godną rozważenia opcją u osób niepoddających się standardowemu leczeniuGrotenhermen F, Müller-Vahl K (July 2012). „The therapeutic potential of cannabis and cannabinoids”. Deutsches Arzteblatt International. 109 (29–30): 495–501. doi:10.3238/arztebl.2012.0495. PMC 3442177. PMID 23008748.. Badania porównawcze wykazały, że kannabinoidy są skuteczniejsze w leczeniu CINV niż niektóre konwencjonalne leki przeciwwymiotne, takie jak prochloroperazyna, prometazyna i metoklopramidBowles DW, O’Bryant CL, Camidge DR, Jimeno A (July 2012). „The intersection between cannabis and cancer in the United States”. Critical Reviews in Oncology/Hematology (Review). 83 (1): 1–10. doi:10.1016/j.critrevonc.2011.09.008. PMID 22019199., ale kannabinoidy są rzadziej stosowane z powodu wywoływanych przez nich skutków ubocznych: zawrotów głowy, dysforii i halucynacjiWang T, Collet JP, Shapiro S, Ware MA (June 2008). „Adverse effects of medical cannabinoids: a systematic review”. CMAJ (Review). 178 (13): 1669–78. doi:10.1503/cmaj.071178. PMC 2413308. PMID 18559804.Jordan K, Sippel C, Schmoll HJ (September 2007). „Guidelines for antiemetic treatment of chemotherapy-induced nausea and vomiting: past, present, and future recommendations”. The Oncologist (Review). 12 (9): 1143–50. doi:10.1634/theoncologist.12-9-1143. PMID 17914084.. Długotrwałe stosowanie marihuany może być przyczyną nudności i wymiotów znanych pod nazwą zespołu niepowściągliwych wymiotów pokannabinoidowychNicolson SE, Denysenko L, Mulcare JL, Vito JP, Chabon B (May–June 2012). „Cannabinoid hyperemesis syndrome: a case series and review of previous reports”. Psychosomatics (Review, case series). 53 (3): 212–9. doi:10.1016/j.psym.2012.01.003. PMID 22480624..
W 2016 roku w przeglądzie stworzonym przez organizację Cochrane stwierdzono, że kannabinoidy są „prawdopodobnie efektywne” w leczeniu nudności i wymiotów indukowanych chemioterapią u dzieci, ale przy ich stosowaniu występuje wysoki odsetek działań niepożądanych (głównie senność, zawroty głowy, zaburzenia nastroju i podwyższony apetyt)Phillips RS, Friend AJ, Gibson F, Houghton E, Gopaul S, Craig JV, Pizer B (February 2016). „Antiemetic medication for prevention and treatment of chemotherapy-induced nausea and vomiting in childhood” (PDF). The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2: CD007786. doi:10.1002/14651858.CD007786.pub3. PMID 26836199.. Rzadziej odnotowywano „problemy ze wzrokiem, hipotensję ortostatyczną, skurcze mięśniowe, świąd, roztargnienie, halucynacje, suchość w ustach”.
Nowotwory Wpływ kannabinoidów na nowotwory i ich właściwości lecznicze wciąż są słabo poznaneArney, Kat (25 July 2012). „Cannabis, cannabinoids and cancer – the evidence so far”. Cancer Research UK. Ostatnia aktualizacja: październik 2019.. Brak jest solidnych badań klinicznych z grupą kontrolną, które byłyby dowodem na to, że za pomocą kannabinoidów można bezpiecznie i efektywnie leczyć guzy. Większość z przeprowadzonych dotychczas badań odbywała się na komórkach in vitro lub zwierzętach, a tylko w kilku przypadkach leczeniu poddano niewielkie grupki pacjentów cierpiących na nowotwory. Kannabinoidy nie stanowią jednego, uniwersalnego leku, bowiem różne kannabinoidy mają różny wpływ na odmienne typy nowotworów. Mogą także wywoływać działania niepożądane, a nawet powodować wzrost komórek nowotworowych.
W badaniach na myszach i pojedynczych pacjentach udowodniono, że tetrahydrokannabinol hamuje czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego. W badaniach przedklinicznych zastosowanie THC na niektórych nowotworach pozwalało na zredukowanie wzrostu guza oraz ograniczenie liczby komórek nowotworowych. Przeprowadzone badania dotyczą m.in. glejaka mózgu, raka piersi, raka jelita grubego, raka skóry.
Leczenie bólu Przegląd systematyczny i metaanaliza randomizowanych badań klinicznych wykazały ograniczony efekt leczniczy kannabinoidów w leczeniu przewlekłego bólu w kilku spośród badanych schorzeń. Badania dotyczące leczenia bólu neuropatycznego są obiecujące, jednak potwierdzenie ich skuteczności w przewlekłym leczeniu bólu wymaga dalszych eksperymentów.
Przegląd z 2014 roku znalazł ograniczone i słabe dowody na to, że palenie marihuany pomaga w leczeniu przewlekłego, nienowotworowego bóluKahan M, Srivastava A, Spithoff S, Bromley L (December 2014). „Prescribing smoked cannabis for chronic noncancer pain: preliminary recommendations”. Canadian Family Physician. 60 (12): 1083–90. PMC 4264803. PMID 25500598.. Metaanaliza z 2015 wykazała, że inhalacje z medycznej marihuany skutecznie leczyły ból neuropatyczny u jednego na pięciu do sześciu pacjentówAndreae MH, Carter GM, Shaparin N, Suslov K, Ellis RJ, Ware MA, Abrams DI, Prasad H, Wilsey B, Indyk D, Johnson M, Sacks HS (December 2015). „Inhaled Cannabis for Chronic Neuropathic Pain: A Meta-analysis of Individual Patient Data”. The Journal of Pain. 16 (12): 1221–1232. doi:10.1016/j.jpain.2015.07.009. PMC 4666747. PMID 26362106.. Kolejne badanie z 2015 roku przedstawiło ograniczoną skuteczność kannabinoidów w leczeniu bólu neuropatycznego w połączeniu ze standardowymi analgetykamiDeshpande A, Mailis-Gagnon A, Zoheiry N, Lakha SF (August 2015). „Efficacy and adverse effects of medical marijuana for chronic noncancer pain: Systematic review of randomized controlled trials”. Canadian Family Physician. 61 (8): e372–81. PMC 4541447. PMID 26505059..
Preparaty nabiximolu (sativex) były badane pod kątem możliwości leczenia bólu nowotworowego. Trzy badania wykazały skuteczność i bezpieczeństwo lekuPortenoy, Russell K.; Ganae-Motan, Elena Doina; Allende, Silvia; Yanagihara, Ronald; Shaiova, Lauren; Weinstein, Sharon; McQuade, Robert; Wright, Stephen; Fallon, Marie T. (2012-05-01). „Nabiximols for opioid-treated cancer patients with poorly-controlled chronic pain: a randomized, placebo-controlled, graded-dose trial”. The Journal of Pain. 13 (5): 438–449. doi:10.1016/j.jpain.2012.01.003. ISSN 1528-8447. PMID 22483680.Lynch, Mary E.; Cesar-Rittenberg, Paula; Hohmann, Andrea G. (2014-01-01). „A double-blind, placebo-controlled, crossover pilot trial with extension using an oral mucosal cannabinoid extract for treatment of chemotherapy-induced neuropathic pain”. Journal of Pain and Symptom Management. 47 (1): 166–173. doi:10.1016/j.jpainsymman.2013.02.018. ISSN 1873-6513. PMID 23742737., jednak w badaniach trzeciej fazy preparat nie osiągnął pierwszorzędowego punktu końcowego. W terapii zaawansowanych nowotworów, w których ból nie ustępował po podaniu opioidów, różnica między sativexem a placebo była statystycznie nieistotna.
Badanie z 2011 uznało marihuanę za generalnie bezpieczną w leczeniu bólu u chorych onkologicznychLynch ME, Campbell F (November 2011). „Cannabinoids for treatment of chronic non-cancer pain; a systematic review of randomized trials”. British Journal of Clinical Pharmacology (Review). 72 (5): 735–44. doi:10.1111/j.1365-2125.2011.03970.x. PMC 3243008. PMID 21426373. i wydają się bezpieczniejsze od opioidów w opiece paliatywnejCarter GT, Flanagan AM, Earleywine M, Abrams DI, Aggarwal SK, Grinspoon L (August 2011). „Cannabis in palliative medicine: improving care and reducing opioid-related morbidity”. The American Journal of Hospice & Palliative Care (Review). 28 (5): 297–303. doi:10.1177/1049909111402318. PMID 21444324..
HIV/AIDS