Anna Iwaszkiewicz (ur. 17 grudnia 1897 w Brwinowie, zm. 23 grudnia 1979 w Stawisku) – polska pisarka, eseistka, tłumaczka i diarystka, żona pisarza Jarosława Iwaszkiewicza. Posługiwała się pseudonimem Adam Podkowiński.

Była córką przemysłowca Stanisława Wilhelma Lilpopa i Jadwigi ze Stankiewiczów. W 1922 roku wyszła za Jarosława Iwaszkiewicza. Przez większą część życia związana była ze Stawiskiem, które stało się miejscem spotkań polskiego środowiska literackiego i artystycznego. Zajmowała się twórczością eseistyczną, przekładem literatury francuskiej i anglojęzycznej oraz prowadziła dzienniki. Do jej utworów zalicza się Nasze zwierzęta i wydane pośmiertnie Dzienniki i wspomnienia.

W czasie II wojny światowej wraz z mężem angażowała się w pomoc prześladowanym Żydom. W 1988 roku oboje zostali uhonorowani tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Życiorys thumb|Anna Iwaszkiewicz i Maria Wysocka (1909) thumb|Anna Iwaszkiewicz z córką Marią (1924)

Dzieciństwo i młodość Anna Lilpop urodziła się 17 grudnia 1897 roku w Brwinowie jako córka Stanisława Wilhelma Lilpopa i Jadwigi Stankiewicz. Jej ojciec był przemysłowcem i przedstawicielem jednej z zamożnych rodzin związanych z rozwojem przemysłu w Królestwie Polskim. W młodości interesowała się literaturą, muzyką i sztuką. W latach 1915–1918 przebywała wraz z ojcem na terenie Imperium Rosyjskiego, między innymi w Moskwie i Kijowie. Jednym z jej zainteresowań była muzyka Aleksandra Skriabina. W 1918 roku Lilpop zorganizowała w Warszawie premierowe wykonanie Poematu ekstazy tego kompozytora.

Stawisko 12 września 1922 roku Anna Lilpop poślubiła pisarza Jarosława Iwaszkiewicza w kościele św. Floriana w Brwinowie. Małżeństwo połączyło ją ze środowiskiem literackim i artystycznym Warszawy. Iwaszkiewiczowie zamieszkali w wybudowanym tam domu w 1928 roku. Po ślubie prowadzili dom, który z czasem stał się jednym z ważniejszych miejsc spotkań polskiego środowiska kulturalnego. W Stawisku bywali między innymi Karol Szymanowski, Jan Lechoń, Antoni Słonimski i Czesław Miłosz. 22 lutego 1924 roku urodziła się ich pierwsza córka, Maria. 19 maja 1928 roku urodziła się ich druga córka, Teresa. Stanisław Wilhelm Lilpop, ojciec Anny, cierpiał na chorobę psychiczną i odbywał kuracje we Francji, a następnie w Polsce, między innymi w Grodzisku Mazowieckim oraz w Tworkach. 5 listopada, przebywając w warszawskim hotelu Polonia, popełnił samobójstwo. Dzień przed śmiercią przekazał Iwaszkiewiczowi 120 tysięcy złotych.

Iwaszkiewicz publikowała eseje, artykuły i teksty krytyczne. Interesowała się między innymi twórczością Marcela Prousta, Josepha Conrada i Thomasa Manna. Część swoich tekstów publikowała pod pseudonimem Adam Podkowiński. Jej zainteresowania literackie obejmowały również teorię i praktykę przekładu. Tłumaczyła między innymi utwory literatury francuskiej i anglojęzycznej. Wśród autorów, których dzieła przekładała, znajdowali się Alain-Fournier, Juliusz Verne czy Marcel Proust.

Jerzy Liebert z okazji imienin pisarki, 26 lipca 1926 roku, zadedykował Iwaszkiewicz swój wiersz Litania do Najświętszej Marii Panny. Iwaszkiewicz przesłała Szymanowskiemu wiersz Lieberta, sugerując jego muzyczne opracowanie. Utwór wzbudził jego zainteresowanie i stał się podstawą kompozycji Litania do Najświętszej Marii Panny, którą ten wykonał podczas swojego koncertu 13 października 1933 roku w Filharmonii Warszawskiej. Pod koniec lat 20. XX w. Iwaszkiewicz podupadła na zdrowiu. W późniejszych latach jej stan wymagał również leczenia sanatoryjnego; w 1931 roku przebywała w sanatorium w Monachium. W 1935 roku małżeństwo oczekiwało trzeciego dziecka, jednak Anna zdecydowała się na przerwanie ciąży. Miesiąc po zabiegu trafiła do Tworek, gdzie przebywała przez pół roku.

II wojna światowa Podczas II wojny światowej Stawisko stało się miejscem schronienia dla osób zagrożonych przez niemieckie władze okupacyjne. Anna i Jarosław Iwaszkiewiczowie udzielali pomocy między innymi prześladowanym przez okupanta Żydom, zapewniając im schronienie, pomagając w organizowaniu ucieczek oraz poszukiwaniu bezpiecznych miejsc pobytu. Za działalność pomocową podczas okupacji zostali pośmiertnie uhonorowani tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Uroczystość nadania tego tytułu odbyła się w 1988 roku. W 1947 roku Iwaszkiewiczowie adoptowali Wiesława Kępińskiego, który jako dziecko ocalał z rzezi Woli.

Powojenne lata thumb|Grób Iwaszkiewiczów na cmentarzu w Brwinowie (2009) Po zakończeniu wojny Iwaszkiewicz kontynuowała działalność literacką i translatorską, choć jej dorobek pozostawał mniej znany niż twórczość jej męża. W swoich tekstach podejmowała tematykę literatury europejskiej, a także własnych doświadczeń oraz życia środowiska kulturalnego. W 1978 roku opublikowała książkę Nasze zwierzęta. Zmarła 23 grudnia 1979 roku w Stawisku. Została pochowana na cmentarzu rzymskokatolickim w Brwinowie. Mszę pogrzebową w Brwinowie koncelebrował Jan Twardowski.

Twórczość Iwaszkiewicz była autorką książki Nasze zwierzęta (1978), poświęconej zwierzętom obecnym w życiu rodziny Iwaszkiewiczów. Po jej śmierci w 2000 roku wydano Dzienniki i wspomnienia.

W swojej twórczości eseistycznej zajmowała się przede wszystkim literaturą europejską. Analizowała między innymi twórczość Marcela Prousta, Josepha Conrada i Thomasa Manna. Jej zainteresowanie literaturą miało zarówno charakter krytyczny, jak i osobisty.

Do dorobku translatorskiego Iwaszkiewicz należą przekłady literatury francuskiej i anglojęzycznej. Tłumaczyła między innymi utwory Alain-Fourniera (Mój przyjaciel Meaulnes), Jules’a Verne’a (Gwiazda Południa), a także dzieła Michela Butora, Thomasa Mertona i Alfreda Northa Whiteheada.

Iwaszkiewicz była źródłem inspiracji dla twórczości swojego męża. Główna bohaterka opowiadania Matka Joanna od Aniołów była częściowo wzorowana na Annie i jej doświadczeniach związanych z wiarą oraz problemami zdrowotnymi. Iwaszkiewicz poświęcił jej również niektóre swoje wiersze, w tym Ten wiersz o kwiatach i jeziorach, Podaj mi rękę i trzymaj mocno oraz Stary poeta.

W 2025 roku ukazała się książka Sylwii Góry W stronę Anny. Opowieść o Annie Iwaszkiewicz, poświęcona życiu i twórczości Iwaszkiewiczowej. Autorka wykorzystała w niej między innymi listy, dzienniki i relacje świadków, przedstawiając pisarkę jako samodzielną postać życia literackiego i kulturalnego. Postać Iwaszkiewicz pojawia się również w utworach kultury popularnej przedstawiających rodzinę Iwaszkiewiczów i środowisko artystyczne przedwojennej Polski. W serialu Stulecie Winnych wcieliła się w nią Lidia Sadowa.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Anna Iwaszkiewicz – biogram na stronie Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku

Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Urodzeni w 1897 Kategoria:Zmarli w 1979 Kategoria:Pochowani na cmentarzu rzymskokatolickim w Brwinowie Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Polscy tłumacze literatury francuskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury angielskojęzycznej Kategoria:Polscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata Kategoria:Jarosław Iwaszkiewicz Kategoria:Ludzie urodzeni w Brwinowie Kategoria:Ludzie związani z Podkową Leśną Kategoria:Polscy pisarze XX wieku Kategoria:Polscy eseiści