thumb|Retkinia, na pierwszym planie kościół pw. Najświętszego Serca Jezusowego w Łodzi-Retkini thumb|kościół pw. Najświętszego Serca Jezusowego; po rozbudowie z początku lat 80. XX wieku, z pierwotnego neogotyckiego charakteru budowli zachowała się tylko część ściany frontowej wraz z dzwonnicą Retkinia – łódzkie osiedle mieszkaniowe, położone w południowo-zachodniej części Łodzi, na obszarze Polesia, posiadające status odrębnej wsi od czasów średniowiecza, aż do jej przyłączenia do miasta w 1946 roku.
Wieś Retkinia od czasów średniowiecza i pierwszych wzmianek potwierdzających jej istnienie, była miejscowością rolniczą o słabym stopniu zurbanizowania i rozwoju, powiązaną z pobliskimi Pabianicami. Wraz z nastaniem rewolucji przemysłowej i gwałtownym rozwojem zarówno Pabianic, jak i Łodzi, wieś stopniowo zaczęła zyskiwać mieszkańców, podejmujacych pracę w łódzkich i pabianickich zakładach włókienniczych. Z biegiem lat obszar Łodzi poszerzał się, wykraczając coraz bardziej na zachód od miejskiej kolei obwodowej, co z czasem zaowocowało wchłonięciem Retkini przez miasto Łódź w 1946 roku, choć okupant niemiecki próbował tego dokonać już w 1940 roku.
Od lat siedemdziesiątych XX wieku charakterystycznym elementem architektury osiedla są bloki i wieżowce, powstające do dziś w miejscu prawie wszystkich zabudowań dawnej wsi.
Nazwa Toponimia nazwy osiedla jest dość niejasna. Wszystkie najpopularniejsze teorie potwierdzają, że ma się ona wywodzić ze staropolskich słów:
ret w znaczeniu sieć kin (lub kiń) w znaczeniu rzuć (czasownik rzucać w trybie rozkazującym 1 os. lp.)Paweł Załuska i Leonard Załuska, Retkinia: Rys Historyczno-Społeczny, Włocławek 1914, s. 13..
Miałoby to wskazywać na fakt, iż obszary dzisiejszego osiedla były niegdyś miejscem dobrym do łowienia ryb. Zdaniem innych słowa ret kin w znaczeniu rzuć sieć były rozszerzone o domysł znaczeniowy, brzmiący: "...i idź za rzekę (Dobrzynkę)". Wskazywać by to miało, iż leśne i niezaludnione obszary dzisiejszej Retkini były miejscem osadnictwa zbiegów chłopskich z okolic położonych na południowy zachód od dzisiejszego osiedla, zaś owa „sieć” nie oznacza sprzętu rybackiego, a myśliwski; tamtejsi chłopi z osad służebnych mieli bowiem obowiązek corocznego dostarczania księciu sprzętu myśliwskiego.
Inna teoria głosi, że nazwa wsi ma charakter dzierżawczy i została "utworzona od staropolskiej nazwy osobowej Retko (Retka) za pomocą przyrostka -nia"Danuta Bieńkowska i Elżbieta Umińska-Tytoń, Nazewnictwo miejskie Łodzi, Łódź 2012, s. 138..
Historia Najdawniejsze dzieje Retkini Najstarsze ślady osadnictwa ludzkiego na terenie dzisiejszego osiedla pochodzą z okresu neolituŁódź. Dzieje miasta; praca zbiorowa pod red. Bogdana Baranowskiego i Jana Fijałka; PWN 1980. Najważniejszym znaleziskiem archeologicznym z terenu osiedla jest szkieletowy grób kobiecy z III wieku n.e. odkryty na polu w pobliżu obecnego Ogrodu Botanicznego w 1935 r.Wojciech Szlązak, Śladami starej Retkini, Łódź 2016, ss. 6-7. (tzw. „Księżniczka z Retkini”).
Do II wojny światowej Retkinia była podłódzką wsią, której istnienie potwierdzone jest od XIV wieku. Najstarsza pisana wzmianka o tej osadzie, nazywanej wówczas Retkiń, pochodzi z 1398 r., z dokumentu powołującego parafię św. Mateusza w PabianicachSzlązak, s. 6.. W XVI wieku nazwę zanotowano jako Rethynya. Aż do początku XIX w. była to niewielka osada, związana nie z Łodzią, a z pobliskimi Pabianicami, gdzie m.in. mieścił się kościół parafialny dla mieszkańców RetkiniZałuska i Załuska, s. 13.. Od późnego średniowiecza wieś wchodziła w skład Klucza Pabianickiego dóbr kapituły biskupiej z KrakowaZałuska i Załuska, ss. 11-22. (wraz z rolniczą jeszcze Łodzią), a w końcu XVI wieku leżała administracyjnie w powiecie brzezińskim na obszarze województwa łęczyckiegoWojewództwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1998, s. 68..
Dzieje Retkini aż do końca XVIII w. znane są jedynie fragmentarycznie, jednak z niezbyt licznych istniejących dokumentów wynika, iż osada przechodziła koleje losu typowe dla innych miejscowości leżących na granicy Wielkopolski i Mazowsza, tj. na ziemi sieradzkiej i ziemi łęczyckiej. Pod koniec XV wieku dobra pabianickie znacznie zubożały, co było wynikiem dwukrotnego przejścia przez nie wojsk najemnych (w 1475 i 1479 r.)Załuska i Załuska, s. 14., jednak nie wiadomo, do jakiego stopnia wydarzenia te dotknęły samą RetkinięZałuska i Załuska, s. 15.. Wiadomo natomiast, iż w początku XVI w. liczba mieszkańców okolic Retkini znacząco spadła w wyniku kilku zaraz, jakie w owym czasie pustoszyły Polskę (źródła informują wręcz, że w pobliskich Chocianowiczach, czyli późniejszej Rudzie Pabianickiej, wymarli wszyscy kmiecie, a sama osada została porzucona)Załuska i Załuska, s. 16..
W 1529 r. arcybiskup Jan Łaski zwolnił Retkinię z obowiązku płacenia dziesięciny na rzecz stołu arcybiskupiego przekazując wpływy z niej kolegiacie łaskiejZałuska i Załuska, s. 17.. Na początku XVI wieku Retkinia była wsią należącą do kapituły krakowskiej i dawała jedynie plebanowi za kolędę po groszu od domu. W historycznych dokumentach podatkowych zachowały się ponadto informacje z lat 1552–1576. Według zapisów zaczerpniętych z regestów podatkowych powiatu brzezińskiego grunty retkińskie zajmowały obszar 12 łanów, zaś samą osadę zamieszkiwało 5 zagrodników, 24 kmieci i 1 komornikZałuska i Załuska, s. 18.. We wsi znajdowała się wówczas karczma oraz młyn. Wiek XVI był okresem znacznego rozwoju dóbr pabianickichZałuska i Załuska, ss. 15-16., jednak wojny, które dotknęły Rzeczpospolitą Obojga Narodów w wieku XVII, przyniosły ze sobą rabunki wrogich wojsk i kryzys gospodarczy, który dotknął również ziemie włości pabianickiej, w tym RetkinięZałuska i Załuska, s. 21.Szlązak, s. 11..
XIX wiek W wyniku rozbiorów Polski miejscowość początkowo znalazła się w zaborze pruskim, a potem przeszła w posiadanie Rosji i znalazła się w zaborze rosyjskim. Po upaństwowieniu dóbr kościelnych w roku 1797 Retkinia stała się własnością rządową, początkowo rządu pruskiego, a od 1807 – Księstwa Warszawskiego, zaś potem – Królestwa PolskiegoSzlązak, s. 13.. Według oficjalnych statystyk Królestwa Kongresowego z 1827 r. wieś Retkinia (leżąca wówczas w powiecie szadkowskim obwodu sieradzkiego województwa kaliskiego) liczyła sobie 33 domy zamieszkane przez 300 osóbTabella Miast, Wsi, Osad, Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, Tom 2 (M.–Z.), Warszawa 1827, s. 137..
W 1839 r. rząd sprzedał 15 włók lasu z obrębu Retkinia Janowi i Konstantemu Siemiątkowskim, którzy wkrótce odsprzedali go kolejnej osobie. W roku 1841 od rządu Królestwa Polskiego wieś Retkinię (oraz inne dobra w okolicy, m.in. tereny późniejszej wsi Lublinek) nabył wysoki urzędnik administracji rządowej, Mateusz Lubowidzki. Lubowidzcy systematycznie rozprzedawali swoje posiadłości i w roku 1854 sprzedali Retkinię Wilhelmowi Nenckiemu, w którego posiadaniu wieś pozostawała do uwłaszczenia w roku 1864Załuska i Załuska, ss. 28-29.. Wiadomo, że w latach pięćdziesiątych XIX wieku wieś należała do gminy WidzewSzlązak, s. 14., ale już w roku 1860 była częścią gminy BrussZałuska i Załuska, s. 29..
W 1851 r. część miejscowości w rejonie późniejszej osady Zagrodniki została w znacznej mierze zniszczona przez wielki pożar. Cztery lata później wieś dotknęła klęska głodu i nieurodzaju spowodowana długotrwałymi deszczamiZałuska i Załuska, s. 57., źródła wspominają też o dwukrotnej epidemii choleryZałuska i Załuska, s. 59..
W roku 1875 sprowadzony geometra przeprowadził scalanie i komasację gruntów wsi Retkinia, tworząc nowy podział przestrzenny wsi na kilka obszarów osiedleńczych. Grunty retkińskie podzielone zostały na tyle 22-hektarowych działek, ilu było gospodarzy, zaś o przydziale konkretnej działki decydował losSzlązak, ss. 14-15.Załuska i Załuska, s. 63.. Powstały wówczas kolonie: Piaski, Brzózki, Zagrodniki, Działy, Długa Kolonia, Mała Kolonia.
Źródłem wiedzy o życiu codziennym Retkini w XIX wieku jest wydane w 1914 r. opracowanie historii wsi autorstwa jej pierwszego proboszcza, ks. Pawła Załuski. Przedstawia on obraz wsi pełnej zabobonów i praktyk o pogańskim rodowodzie, co można powiązać z faktem, iż kościół parafialny dla Retkini znajdował się w odległych Pabianicach i związanym z tym niskim stopniem uczestnictwa mieszkańców wsi w praktykach religijnychZałuska i Załuska, s. 72.. Ks. Załuska wspomina między innymi zwyczaj rzucania grochu w górę przy stole wigilijnym celem odstraszania czarownic, obwiązywanie drzewek owocowych słomą w okresie bożonarodzeniowym na lepszy urodzaj czy też pędzenie koni w drodze z kościoła 25 grudnia aby „je zabezpieczyć od pocenia się latem przy robocie”Załuska i Załuska, ss. 64-65.. Z kolei śmigus-dyngus miał na Retkini wyjątkowo intensywny charakter i, jak informuje ks. Załuska, bywały przypadki śmierci polanych wodą dziewcząt w wyniku przeziębieniaZałuska i Załuska, s. 66.. Wieś miała też swojego lekarza-samouka, Jana Chrzciciela Szera, przybysza z Nadrenii, który leczył ziołami i nalewkami, ale „nie gardził i takim środkiem pomocniczym, jak zażegnywanie”Załuska i Załuska, ss. 60-61.. Z zapisków pierwszego retkińskiego proboszcza wiadomo również, że „pisanek w Retkini na Wielkanoc nie pisali" – mieszkańcy wsi nie znali tego zwyczaju.
Retkinia w sferze wpływów Łodzi Wraz z początkiem gwałtownego rozwoju sąsiedniej Łodzi dość szybko zwiększała się liczba mieszkańców Retkini: ok. 1855 była ona dużą wsią zamieszkaną przez ok. 500–650 osób. Jako wieś położoną nad rzeką Stawek i leżącą w gminie Bruss w parafii Pabianice w powiecie łódzkim opisał ją XIX wieczny Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. W 1881 w części wiejskiej znajdowało się w 50 domostw liczących 560 mieszkańców. Część ta liczyła w sumie 1356 morg ziemi należącej w całości do włościan. Ponadto w jednomorgowej osadzie karczmarza znajdował się 1 dom, zamieszkany przez 8 osób.
thumb|archiwalne zdjęcie retkińskiego kościoła Dalszy rozwój populacji spowodował, że podjęto starania o utworzenie na terenie wsi parafii rzymskokatolickiej.
W 1907 rozpoczęto budowę tymczasowej kaplicy, w 1909 r. wydzielono teren pod cmentarz, a 18 maja 1910 r. biskup kujawsko-kaliski Stanisław Zdzitowiecki oficjalnie erygował na Retkini parafię pw. Najświętszego Serca Jezusowego. Wkrótce postawiono murowany, neogotycki, jednonawowy kościół pw. Najświętszego Serca Jezusowego zbudowany na planie krzyża łacińskiego, który zastąpił drewnianą kaplicę.
W roku 1902 tereny Długiej Kolonii, Małej Kolonii i kolonii Zagrodniki zostały przecięte torami kolei warszawsko – kaliskiej. Dla zapewnienia rolnikom dojazdu do pól wybudowano dwa przejazdy przez tory: przy ul. Obywatelskiej oraz na wysokości obecnego osiedla „Balonowa”, przy dzisiejszych koszarach policji.
Bliskość i szybki rozwój pobliskiej Łodzi spowodowały dalsze powiększanie się miejscowości i wzrost liczby mieszkańców Retkini, w 1923 zamieszkiwało w niej ok. 2200 osób. Mieszkańcy wioski utrzymywali się głównie z rolnictwa, ale stopniowo wzrastała liczba osób, które pracowały w łódzkim przemyśle – w latach 20. XX wieku było to już ok. 150-200 osób.
W latach 20. związki Retkini z Łodzią stawały się coraz silniejsze: liczba ludności wsi wzrastała (w 1936 r. – ok. 4000 osób) i coraz większy odsetek mieszkańców pracował w Łodzi.
Okres okupacji niemieckiej W okresie II wojny światowej Retkinia wraz z Łodzią została 9 listopada 1939 r. włączona do III Rzeszy. Z dniem 1 stycznia 1940 r. wieś Retkinia została włączona w granice miasta Łodzi (wtedy Lodsch, a 11 kwietnia 1940 r. przemianowanej na Litzmannstadt) i znalazła się od 16 czerwca 1940 r. w dzielnicy Karlshof. Po wyzwoleniu przywrócono stan prawny sprzed 1940 roku.
6 października 1941 r. okupanci niemieccy zamknęli retkiński kościół, który zamieniono na magazyn; proboszcz retkińskiej parafii – ks. Władysław Chojnacki został wywieziony do obozu koncentracyjnego w Dachau, gdzie w czerwcu 1942 r. został zamordowany.