Konrad Adam Tom, pseudonim Konrad Runowiecki, „Tim-Tom”R. Włodek, Konrad Adam Tom, „Polski Słownik Biograficzny”, z. 221 (t. 54, z. 2), 2022. (ur. 9 kwietnia 1887 w Warszawie, zm. 9 sierpnia 1957 w Los Angeles) – polski scenarzysta, piosenkarz, reżyser filmowy, aktor kina polskiego oraz żydowskiego (w Polsce i na emigracji), autor tekstów kabaretowych (w tym m.in. szmoncesu „Sęk”) i słów wielu piosenek. Jego żoną była aktorka Zula Pogorzelska.
Życiorys Był synem właściciela składu towarów galanteryjnych Abrama (Abrahama Bera, Adama) Toma i Szury (Salomei) z Goldbergów. Ukończył Szkołę Handlową Zgromadzenia Kupców m. Warszawy. Żeby nie drażnić zniesmaczonej rodziny, zmienił nazwisko na Runowiecki, gdy w 1909 wstąpił do Szkoły Aplikacyjnej w Warszawie. W latach 1909–1914 w Łodzi współpracował jako dziennikarz z „Nowym Kurierem Łódzkim”, redagował tygodnik „Śmiech”. Działał, pisząc teksty i występując jako aktor w teatrach i kabaretach, łódzkim: Bi-Ba-Bo (1914–1915) i warszawskich: Momus (1909–1911), Teatrze Komedia (1914/1915), Teatrze Nowoczesnym, Kabarecie „Chochoł”, w ogrodzie Bagatela (1915/1916), Teatrze „Czarny Kot” (1917/1918), Teatrze „Miraż” (1915/1916 i 1918/1919), teatrzyku Qui Pro Quo (1919–1923 i 1928–1931); kierownik Teatrzyku „Stańczyk” (1923/1924), kabaretu „Perskie Oko” (1925–1927), Teatru Nowości (1927/1928), Teatru Banda (1931–1933). W latach 1933–1939 w teatrach Rex, Cyganeria, Stara Banda, Hollywood, Cyrulik Warszawski, 13 rzędów, Wielka Rewia, Operetka przy Karowej. 4 maja 1938 w sali Filharmonii Warszawskiej obchodził trzydziestopięciolecie pracy artystycznej.
Był autorem librett operetkowych i wodewilowych. Od 1916 reżyserował, występował w filmach i pisał scenariusze. Występował także w radiowych słuchowiskach.
Po wybuchu II wojny światowej uniknął Holokaustu, znalazł się w okupowanym przez Sowietów Lwowie, gdzie od grudnia 1939 był kierownikiem, reżyserem i aktorem polskiego Lwowskiego Państwowego Teatru Miniatur. Od zimy 1941 występował w zespole przy Armii Polskiej w ZSRR, z którą w 1942 wyruszył na Bliski Wschód (do Iranu, Iraku, Syrii, Palestyny, Egiptu) i Włoch, występując dla jednostek frontowych. We Włoszech w 1946 napisał scenariusz do filmu Wielka droga. Po wojnie zamieszkał w Stanach Zjednoczonych. W 1956 odniósł ciężkie obrażenia w wypadku samochodowym. Rok później zmarł na raka w Los Angeles. Został pochowany na żydowskim cmentarzu Hillside Memorial Park w Culver City, w Kalifornii.
„Był jedną z najbardziej znanych postaci polskiego kabaretu w okresie międzywojennym, przede wszystkim ze względu na swoją wszechstronną działalność w tej dziedzinie. Przystojny, elegancki, nawet wytworny, był dobrym piosenkarzem, aktorem (przede wszystkim wykonawcą skeczów, w których odtwarzał role elegantów i typy żydowskie), także dowcipnym, inteligentnym konferansjerem”.
Życie prywatne Od 1922 był żonaty z aktorką Zulą Pogorzelską, aż do jej przedwczesnej śmierci w 1936. Ufundował jej piękny nagrobek na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
Filmografia Scenarzysta 1925: Rywale 1935: Antek policmajster (razem z Emanuelem Szlechterem) 1935: Czy Lucyna to dziewczyna? (razem z Emanuelem Schlechterem) 1935: Manewry miłosne 1936: Ada! To nie wypada! 1936: Judeł gra na skrzypcach (autor pierwowzoru – noweli; scenariusz Józef Green) 1937: Książątko 1938: Mamełe (jidysz) 1939: Włóczęgi 1946: Wielka droga (na emigracji)
Aktor 1918: Rozporek i Ska – Daniel Kokiet 1920: Konsul Pomeranc – reżyseria 1932: Sto metrów miłości – Moniek vel Mieszek Oszczep-Sardinenfisz 1933: Jego ekscelencja subiekt – Porecki 1933: Zabawka – dyrektor kabaretu 1933: Romeo i Julcia – profesor Moniek Platfus 1934: Co mój mąż robi w nocy… – detektyw 1934: Kocha, lubi, szanuje – reżyser 1935: ABC miłości – lowelas 1935: Antek policmajster – oficer żandarmerii 1935: Wacuś – dyrektor szkoły kosmetycznej 1937: Pani minister tańczy – dyrektor dancingu 1937: Parada Warszawy 1946: Wielka droga – Franciszek, kelner we lwowskiej kawiarni (nie występuje w napisach)
Reżyser 1920: Konsul Pomeranc 1936: Ada! To nie wypada! 1936: Mały marynarz 1937: Parada Warszawy 1937: Książątko 1938: Zapomniana melodia 1939: Szatan z siódmej klasy – film nieukończony 1939: Iwonka – film planowany 1939: Kwiaciarka – film planowany
Spektakle teatralne Scenarzysta Jak bal, to bal To ja Madame Lulu W biurze firmy Ersatz Pipman szaleje (współautor) Kobieta nr 5012 (współautor, wraz z Emanuelem Schlechterem) W Starej Bandzie diabeł pali (program kabaretowy)
Aktor 1915 – Wesoły pasażer teatr „Żywa Mucha” 1918 – Hrabia Luxemburg 1919 – O pierrotach, pierrotce, kominiarzu i cnotce, Qui Pro Quo 1919 – Faust w Raciążu, Qui Pro Quo 1920 – Cyrkówka, Qui Pro Quo 1922 – Faworyt, Qui Pro Quo 1922 – Pikuś contra Sherlock Holmes, Qui Pro Quo 1925 – 7 krów tłustych, Qui Pro Quo 1927 – Szopka nad szopkami, „Perskie Oko” 1927 – 8 grzechów głównych, „Perskie Oko” 1927 – Hallo, Nowości, Teatr Nowości 1928 – Józef i Putyfara, Qui Pro Quo 1928 – Jubileusz Qui Pro Quo, Qui Pro Quo 1930 – Maj za pasem, Qui Pro Quo 1930 – Budżet wiosenny, Qui Pro Quo 1931 – Ta Banda pięknie gra, „Banda” 1932 – Wiosna bandytów, „Banda” 1933 – Piękna Galatea, „Banda” 1933 – Zjazd gwiazd, „Rex” 1933 – Syrena na wędce, „Cyganeria” 1935 – Mycie głowy, „Cyrulik Warszawski” 1936 – Duby smalone, „Teatr 13 rzędów” 1937 – Czar walca, „Wielka Rewia” 1937 – Co wolno wojewodzie, „Teatr 13 rzędów”
Piosenki Kocha, lubi, szanuje (wraz z Emanuelem Szlechterem) – Mieczysław Fogg Nic o tobie nie wiem (wraz z Emanuelem Szlechterem) Dlaczego właśnie dziś w filmie Dwie Joasie O’key (wraz z Emanuelem Szlechterem) w filmie Czy Lucyna to dziewczyna? – Eugeniusz Bodo Złociste włoski, Tyle miłości – Eugeniusz Bodo w filmie Jego ekscelencja subiekt Bądźmy szczerzy Jak się nie ma, co się lubi, to się lubi, co się ma
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Zdjęcie nagrobka
Kategoria:Absolwenci Szkoły Handlowej Zgromadzenia Kupców m. Warszawy Kategoria:Aktorzy i aktorki teatrów warszawskich Kategoria:Libreciści operetkowi Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Pochowani w Kalifornii Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy artyści kabaretowi Kategoria:Polscy reżyserzy filmowi Kategoria:Polscy scenarzyści XX wieku Kategoria:Polscy tekściarze Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Polonia w Stanach Zjednoczonych (biografie) Kategoria:Urodzeni w 1887 Kategoria:Zmarli na choroby nowotworowe Kategoria:Zmarli w 1957 Kategoria:Aktorzy teatralni związani z Łodzią Kategoria:Dziennikarze związani z Łodzią