Próżniactwo społeczne () – w psychologii społecznej: efekt zmniejszenia wysiłku wkładanego przez jednostkę w aktywność wykonywaną wspólnie z innymi. Zjawisko jest powszechne, gdy grupy wykonują zadania addytywne (w których wkład każdego członka jest łączony w jeden wynik grupy). Występuje zarówno podczas zadań wymagających wysiłku umysłowego, jak i fizycznego. Przykładowe zadania, gdzie stwierdzono występowanie próżniactwa to: przeciąganie liny, pływanie, znajdowanie drogi w labiryncie, dawanie napiwków, wymyślanie jak największej ilości zastosowań dla danego przedmiotu czy formułowanie sądów i przekonań. Z efektem próżniactwa społecznego związany jest spadek napięcia emocjonalnego, co może jednak przełożyć się na lepsze wykonywanie skomplikowanych zadań.
Czynniki zwiększające efekt Próżniactwo społeczne może nasilać się wtedy, gdy:
członkowie grupy są zmęczeni; grupa jest mało spójna; zadanie postrzegane jest jako nudne; zadanie postrzegane jest jako niezbyt istotne lub mało wartościowe (przy ważnych zadaniach efekt może się odwrócić); zadanie jest łatwe do wykonania; członkowie grupy są mało zaangażowani w wykonanie zadania; nie da się stwierdzić, jaki wysiłek wkłada każdy z członków zespołu; nie ma jasnych standardów wykonania zadania; perspektywa czasowa wykonania zadania jest długa; jednostka przekonana jest, że jej indywidualny wkład ma małe znaczenie dla wykonania zadania.
Mechanizmy wyjaśniające Proponowane wyjaśnienia zjawiska:
Rozproszenie odpowiedzialności – poczucie odpowiedzialności za efekt pracy rozkłada się na większą liczbę członków zespołu wraz z rozszerzeniem się jego składu osobowego.
Kierowanie się zasadą równości – jednostka ogranicza swój wysiłek, gdyż zakłada, że inni nie będą angażować wszystkich swoich sił.
Strategia chowania się w tłumie – grupa zapewnia poczucie anonimowości: w warunkach działań grupowych trudniej jest powiązać wynik aktywności z poszczególnymi członkami zespołu.
Wypełnianie standardu społecznego – w warunkach pracy grupowej standardy wykonania i oczekiwania wobec poszczególnych członków zespołu nie są zazwyczaj jasne i dobrze sprecyzowane, co sprawia, że podmiot nie wkłada maksymalnego wysiłku.
Zobacz też
Facylitacja społeczna
Przypisy
Kategoria:Postawy społeczne Kategoria:Psychologia społeczna