Władysław (Włodzisław) Odonic (Plwacz) (ur. ok. 1190, zm. 5 czerwca 1239) – książę wielkopolski, w latach 1207–1217 książę kaliski, 1216–1217 w południowo-zachodniej Wielkopolsce (według innych historyków w całej dzielnicy poznańskiej), od 1223 książę na Ujściu nad Notecią, od 1225 dodatkowo w Nakle, 1229–1234 w całej Wielkopolsce, 1234–1239 tylko na północ i wschód od rzeki Warty (niektórzy historycy przypuszczają, że na krótko przed śmiercią ponownie usunięty do Ujścia i Nakła).
Genealogia i przydomek Władysław był jedynym synem księcia wielkopolskiego Odona i księżniczki halickiej Wyszesławy. Imię otrzymał być może po stryju – Władysławie Laskonogim, ewentualnie możliwe, że na cześć Władysława I Hermana.
Przydomek Plwacz występuje już w źródłach XIII-wiecznych i nie wiadomo, czy był spowodowany jakąś chorobą księcia (być może suchotami lub chorobą gardła), czy też być może złymi manierami syna Odona. Drugim przydomkiem używanym już w źródłach mu współczesnych jest przezwisko urobione od imienia ojca – OdonicWedług niektórych źródeł poprawną językowo formą, powinno być Odowic ( K. Jasiński, Genealogia Piastów wielkopolskich. Potomstwo Władysława Odonica, [w:] Nasi Piastowie, „Kronika Miasta Poznania” 1995, nr 2, s. 37.
Śmierć ojca. Opieka Władysława Laskonogiego thumb|Historyczna mapa średniowiecznej Wielkopolski sporządzona w 1888 roku według danych zaczerpniętych z Kodeksu dyplomatycznego thumb|Władysław Odonic, rysunek Jana Matejki na pocztówce, wyd. w 1939
W 1194 zmarł ojciec księcia będący wówczas księciem południowej Wielkopolski, z Kaliszem jako głównym grodem dzielnicy. Odonic jako małoletni znalazł się wtedy pod opieką najmłodszego ze stryjów – Władysława Laskonogiego, który przejął wtedy też zapewne rządy nad dzielnicą bratanka.
Pierwsza wojna ze stryjem Do pełnoletniości Władysław doszedł w 1206; wtedy też zaczął się coraz intensywniej domagać od stryja wydzielenia mu ojcowizny. Żądania Odonica nasiliły się zwłaszcza po oddaniu przez Laskonogiego księstwa kaliskiego (które młody książę uważał za część należnego mu terytorium) Henrykowi Brodatemu w zamian za ziemię lubuską.
Nie mogąc dojść do porozumienia na drodze układów, Władysław Odonic zdecydował się na otwarte wystąpienie przeciwko stryjowi. Bunt młodego Piastowicza poparł zdecydowanie arcybiskup gnieźnieński Henryk Kietlicz, który przy okazji pragnął osiągnąć swoje własne cele tj. zdobyć jak największą niezależność kościoła od świeckiej władzy.
Odonic księciem kaliskim Wojna trwała krótko i jeszcze w 1206 uprzedzony o możliwościach wystąpienia bratanka i arcybiskupa, Władysław Laskonogi wygnał ich obu z dzielnicy, nie przejmując się nawet klątwą kościelną rzuconą przez Henryka Kietlicza. Wygnany z Wielkopolski Odonic udał się do Wrocławia na dwór księcia śląskiego Henryka Brodatego, który mimo dobrych dotąd kontaktów z Laskonogim zdecydował się w pełni poprzeć buntownika. Co więcej, Henryk Brodaty wydzielił wielkopolskiemu kuzynowi dopiero co uzyskane księstwo kaliskie, pod tym jednak warunkiem, że w wypadku odzyskania ojcowizny tj. zapewne południowej Wielkopolski do rzeki Obry, Kalisz wróci na powrót w skład władztwa księcia śląskiego.
Zjazd w Głogowie. Próba pogodzenia się z Władysławem Laskonogim Pomimo tych gestów Henryk Brodaty nie zdecydował się wówczas wesprzeć militarnie Odonica, próbując pogodzić zwaśnionych książąt drogą dyplomatyczną. W 1208 doszło do zjazdu w Głogowie, gdzie książę wrocławski przy pomocy biskupa lubuskiego i poznańskiego podjął trudne rozmowy w celu rozwiązania sytuacji. Spotkanie zakończyło się połowicznym sukcesem, gdyż Laskonogi zdołał dojść do porozumienia z arcybiskupem Kietliczem, który mógł powrócić do Gniezna z obietnicą zadośćuczynienia wszelkich strat, w zamian za zniesienie klątwy. Władysław Odonic pozostał z niczym.
Początek ścisłej współpracy z Kościołem W lipcu 1210 Henryk Kietlicz zwołał do Borzykowej zjazd episkopatu i książąt, na którym miano rozwiązać kwestię problematycznej bulli papieża Innocentego III, przywracającej zasady senioratu. Zawiązała się wówczas koalicja kościoła i młodych książąt tj. Władysława Odonica, Leszka Białego i Konrada mazowieckiego przeciwko polityce Władysława Laskonogiego i Mieszka Plątonogiego w sprawie władzy zwierzchniej. Koalicjanci zdecydowali się wówczas poprzeć stanowisko arcybiskupa w sprawie rezygnacji z książęcego prawa inwestytury biskupów. Przy okazji wydano też wielki przywilej immunitetowy dla kościoła (trwają spory historyków jak względem tych wydarzeń, zwłaszcza względem ustępstw dla kościoła zachował się Henryk Brodaty).
Polityka prowadzona przez Odonica, to znaczy pełna współpraca z kościołem zaowocowała wydaniem, 13 maja 1211, przez Innocentego III bulli protekcyjnej, w której papież brał go w opiekę. Władysław czynnie wspierał wówczas zwłaszcza cystersów, których 29 lipca 1210 obdarował ziemią w okolicach Przemętu. 20 października 1213 bogato uposażył także nowo założony klasztor cysterek w Ołoboku nad Prosną.
W 1215 Władysław wziął udział w zjeździe książąt i duchownych w Wolborzu, gdzie książę kaliski razem z innym władcami dzielnicowym (w obradach uczestniczyli także: Leszek Biały, Konrad mazowiecki i Kazimierz I opolski) zgodził się na rozszerzenie immunitetów sądowych i gospodarczych dla kościoła.
Władysław Odonic księciem w południowej Wielkopolsce. Konflikt z Henrykiem Brodatym Rok później arcybiskup Henryk Kietlicz wsparty postanowieniami IV soboru laterańskiego podjął się uregulowania wszelkich spraw konfliktowych. Metropolicie wspartemu autorytetem papieskim i dzięki poparciu pozostałych książąt polskich udało się wymusić na Władysławie Laskonogim wydzielenie bratankowi należnej mu ojcowizny, dzięki czemu jeszcze w 1216 zdołał Odonic objąć władzę w całej południowej Wielkopolsce.
Otrzymanie przez syna Odona dzielnicy nad Obrą stworzyło jednak nowy problem. Otóż o dzielnicę kaliską upomniał się, w myśl układu z 1206, Henryk Brodaty. Dodatkowo doskonałe dotychczas stosunki z arcybiskupem również poczęły się psuć, skoro Władysław wystarał się o nową bullę protekcyjną (wydaną 9 lutego 1217) chroniącą tym razem przed nieuzasadnionymi roszczeniami hierarchów kościelnych.
W 1217 na zjeździe w Dankowie doszło do bardzo groźnego dla Odonica zbliżenia pomiędzy Władysławem Laskonogim i Leszkiem Białym. Co gorsza, książęta zawarli tam układ o przeżycie, co w oczywisty sposób przekreślało szanse młodszego Władysława na przejęcie, na drodze pokojowej, kiedykolwiek w przyszłości spadku po stryju.
Druga wojna z Władysławem Laskonogim. Ucieczka z kraju Układ zawarty w Dankowie (do którego wnet dołączył się Henryk Brodaty), a wkrótce potem śmierć Henryka Kietlicza spowodowały, iż Laskonogi przestał się liczyć z bratankiem i w 1217 zbrojnie uderzył na jego posiadłości, przy życzliwej neutralności pozostałych Piastowiczów. Książę nie zdołał się obronić i nie mogąc znaleźć chętnego na przyjęcie w Polsce udał się na Węgry.
Co robił Władysław Odonic podczas wygnania, dokładnie nie wiadomo. Istnieją pewne przypuszczenia, że książę wziął udział wyprawie węgierskiego władcy Andrzeja II do Palestyny. Następnie Odonic przebywał zapewne w Czechach i w Niemczech, gdzie próbował zachęcić do pomocy miejscowych władców.
Przyjazd Odonica na Pomorze. Opanowanie Ujścia i Nakła Ostatecznie Władysław udał się na Pomorze Gdańskie na dwór tamtejszego władcy Świętopełka II, który sam pragnąc wyswobodzić się z więzów zależności od księcia krakowskiego Leszka Białego, obiecał pretendentowi do Wielkopolski daleko idącą pomoc. Wzmocnieniem nawiązanego sojuszu miało być małżeństwo Władysława z Jadwigą (zawarte między 1218 a 1220). Jej pochodzenie nie jest znane – istnieją hipotezy, że mogła ona być siostrą Świętopełka (a więc córką Mściwoja I) lub siostrą żony ŚwiętopełkaPogląd o pomorskim rodowodzie Jadwigi reprezentują Kazimierz Jasiński, Genealogia Piastów wielkopolskich. Potomstwo Władysława Odonica, tenże, Uzupełnienia do genealogii Piastów, Studia Źródłoznawcze, 5 (1960), s. 100., s. 38-39, Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Kraków 1895, s. 221,Włodzimierz Dworzaczek, Genealogia, Warszawa 1959, tablica 2, 17.. Coraz większą popularność zdobywa pogląd, że Jadwiga mogła być córką innego Świętopełka, władcy Moraw, pochodzącego z bocznej linii Przemyślidów)Norbert Mika, Imię Przemysł w wielkopolskiej linii Piastów. Niektóre aspekty stosunków książąt wielkopolskich z Czechami do połowy XIII wieku, w: Przemysł II. Odnowienie Królestwa Polskiego pod red. Jadwigi Krzyżaniakowej, Poznań 1997, s. 247-255, Krzysztof Ożóg Władysław Odonic Plwacz w: Piastowie-Leksykon Biograficzny, Kraków 1999, s. 133.
Pomoc Świętopełka pomorskiego przydała się już Odonicowi w 1223, kiedy udało się mu opanować podstępem gród położony w północno-wschodniej Wielkopolsce – Ujście nad Notecią. Dwa lata później, w podobny sposób odpierając zbrojne kontrataki stryja, udało się opanować również gród w Nakle.
Nowy etap wojny obu Władysławów. Zwycięstwo Odonica nad wojewodą Dobrogostem W 1227 Władysław Laskonogi postanowił ostatecznie rozprawić się z bratankiem. W tym też celu wysłał silne oddziały pod dowództwem wojewody Dobrogosta, który obległ Ujście. Niespodziewanie, nie tylko nie udało się wtedy zdobyć silnie umocnionego grodu, ale młodszy z Władysławów, korzystając z zaskoczenia, uderzył na oddziały Dobrogosta i w dniu 15 lipca je rozbił, zabijając wojewodę. Pewne zwycięstwo umożliwiło wtedy Odonicowi również przejęcie inicjatywy i opanowanie większości Wielkopolski.
Zjazd w Gąsawie i jego tragiczne skutki. Kwestia odpowiedzialności za zamach Odonica
Niebezpieczeństwo definitywnej utraty dzielnicy skłoniło Władysława Laskonogiego do podjęcia rozmów w sprawie pokojowego rozwiązania sporu. W tym też celu został zwołany w listopadzie 1227 uroczysty zjazd książąt, duchownych i możnych do Gąsawy. Z Piastów na zjeździe pojawili się książę krakowski Leszek Biały, śląski Henryk Brodaty, mazowiecki Konrad i Władysław Odonic. Z nieznanych przyczyn na zjeździe nie pojawił się Władysław Laskonogi, którego interesów pilnował tutaj zapewne biskup poznański Paweł. W Gąsawie oprócz sprawy konfliktu obu Władysławów miano przedyskutować też propozycje rozwiązania kwestii uzurpacji tytułu książęcego przez Świętopełka Pomorskiego (który korzystając z zamieszania w Wielkopolsce zagarnął właśnie należące do Odonica Nakło).
Do tragicznego zakończenia zjazdu doszło rankiem 24 listopada, kiedy to na odpoczywających po obradach książąt napadli Pomorzanie, którym udało się zabić księcia krakowskiego Leszka i poważnie zranić śląskiego Henryka. Źródła i historiografia, zgodnie głównym winowajcą mordu okrzyknęły Świętopełka Pomorskiego, choć istnieją pewne przypuszczenia, że w zbrodni brał również udział Władysław Odonic (młodsza historiografia skłania się raczej ku uniewinnieniu syna Odona), a sprawa zagarnięcia Nakła miała być tylko przykrywką mającą osłabić czujność książąt (o tym, że Henryk Brodaty obarczał Odonica winą za tę zbrodnię świadczy choćby późniejszy układ pokojowy z 1233, w którym książę śląski zobowiązuje wielkopolskiego, by ten nie napastował na życie i zdrowie jego rodziny).
Nawiązanie przyjaznych stosunków z Konradem mazowieckim i dalsze zmagania z Laskonogim Wydarzenia gąsawskie, aczkolwiek mocno skomplikowały sytuację w Polsce, niewiele wniosły do sprawy konfliktu stryja z bratankiem. Na początku 1228 Laskonogiemu, korzystającemu z pomocy śląskiej, udało się w bliżej nieznanych okolicznościach pokonać Odonica, biorąc go do niewoli. Sukcesu tego nie udało się jednak staremu księciu Wielkopolski wykorzystać, gdyż jeszcze w tym samym roku młodszemu z Władysławów, korzystającemu z zaangażowania Laskonogiego w Małopolsce, udało się zbiec do Płocka, gdzie nawiązał przyjazne stosunki z Konradem mazowieckim.
Usunięcie Władysława Laskonogiego z Wielkopolski i jego śmierć