Zaranie Śląskie – jedno z najstarszych polskich pism regionalnych, poświęcone kulturze i historii Śląska, wydawane w Cieszynie i Katowicach (w różnych okresach), od 1907 roku (z przerwami). Wydawcami pisma były: Instytut Śląski (do 1948 roku), Śląski Instytut Naukowy (1948-1991), Instytut Górnośląski (1991-2007) oraz Instytut Badań Regionalnych Biblioteki Śląskiej w Katowicach (od 2015 roku).
Historia Pierwszy numer ukazał się 15 października 1907 roku w Cieszynie, a jego redaktorem był pisarz i etnograf Ernest Farnik. Od zeszytu drugiego oficjalnym wydawcą zostało Polskie Towarzystwo Ludoznawcze w Cieszynie. W początkowym okresie istnienia „Zarania Śląskiego” z pismem związani byli m.in. Maria Pilch, Andrzej Hławiczka, Józef Londzin, Jerzy Kubisz, Bernard Kotula i Jan Łysek
Redaktorami pisma byli m.in.: Zdzisław Hierowski, Kazimierz Popiołek, Wilhelm Szewczyk, Marian Grzegorz Gerlich. Z czasopismem na przestrzeni lat współpracowali także Gustaw Morcinek, Stanisław Ligoń, Julian Przyboś czy Kornel Makuszyński. Wydawanie kwartalnika zawieszono w 1912. Ponownie zaczęto go wydawać w Katowicach w 1929. Na początku miejscem wydania pozostał Cieszyn, ale po kilku zeszytach redakcja przeniosła się do Katowic.
W 1935 roku współwydawcą został Instytut Śląski i tak pozostało aż do 1948 roku (periodyk nie ukazywał się w czasie okupacji). Wtedy, w obliczu nasilania się stalinizmu, zamknięto Instytut, a wraz z nim zaprzestano wydawania kwartalnika. „Zaranie Śląskie” powróciło w 1957 roku wraz z powstaniem Śląskiego Instytutu Naukowego, który swoją działalnością miał bezpośrednio nawiązywać do Instytutu Śląskiego. Podmiotem ŚIN było do 1991 roku, kiedy to zostało przekazane pod skrzydła Instytutu Górnośląskiego, który miał kontynuować tę tradycję. Niestety, wyszło tylko kilka numerów – ostatni w 1996 roku. W latach 2000–2007 ukazywało się jako „Zaranie Śląskie. Seria Nowa”, ale z numeracją roczników nawiązujących do wcześniejszych numerówZaranie Śląskie. Seria Nowa 2000–2007, R. 57–64.. Razem z Instytutem Górnośląskim instytucją odpowiedzialną była Filia Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie. Opublikowano 12 numerów.
Od 2015 ukazuje się „Zaranie Śląskie. Seria druga”, a współwydawcą, razem z Wydawnictwem „Śląsk”, jest Instytut Badań Regionalnych Biblioteki Śląskiej. Obecnie pismo jest rocznikiem, a numerację zaczęto od początkuZaranie Śląskie. Seria Druga od 2015, R. 1–nadal., natomiast ciągłość zachowana jest poprzez numer ISSN (0044-183 X), który został pismu nadany w 1983 roku. Redaktorem naczelnym do 2023 roku był prof. Ryszard Kaczmarek, obecnie jest nim dr Krystian Węgrzynek.
Tematyka czasopisma
Artykuły początkowo poruszały tematykę związaną z folklorem, literaturą i historią Śląska. Później zagadnienia poruszane na łamach czasopisma dotyczyły również geografii, przyrody, kultury, nauki, oświaty, polityki, architektury czy muzealnictwa Śląska. W okresie bezpośrednio powojennym także spraw narodowościowych czy tych związanych z Ziemiami Odzyskanymi.
Po przywróceniu wydawania w 1957 roku „Zaranie Śląskie” zostało pismem popularno-naukowym i podejmowano w nim zagadnienia historii, literatury i socjologii.
W 1975 roku kwartalnik zyskał zasięg ogólnopolski, a redakcja odeszła od tematyki regionalnej. W latach 80. XX wieku doszły do tego problemy z regularnością publikowania, finansami i zmniejszenie nakładu. Obecnie czasopismo porusza tematykę regionalną, skupiając się głównie na historii, ale także na literaturze i innych zagadnieniach związanych z Województwem Śląskim.
Przypisy
Linki zewnętrzne Zaranie Śląskie w Dolnośląskiej Bibliotece Cyfrowej Zaranie Śląskie w Śląskiej Bibliotece Cyfrowej Zaranie Śląskie. Seria druga na stronie Instytut Badań Regionalnych Biblioteki Śląskiej
Kategoria:Czasopisma w języku polskim Kategoria:Czasopisma w Polsce (1918–1939) Kategoria:Czasopisma wydawane od 1907 Kategoria:Czasopisma wydawane do 1992 Kategoria:Kwartalniki wydawane w Katowicach Kategoria:Niewydawane kwartalniki polskie Kategoria:Polskie czasopisma historyczne Kategoria:Polskie czasopisma regionalne Kategoria:Prasa na Śląsku Austriackim Kategoria:Prasa w Cieszynie Kategoria:Prasa w Katowicach (II Rzeczpospolita) Kategoria:Prasa w Katowicach (Polska Ludowa)