Paul Langevin (ur. 23 stycznia 1872 w Paryżu, zm. 19 grudnia 1946 tamże) – francuski fizyk teoretyk, pedagog i działacz oświatowy, w latach 1944–1946 prezes Ligi Praw Człowieka (LDH). Profesor Collège de France, ESPCI i członek Francuskiej Akademii Nauk. Twórca teorii paramagnetyzmu i diamagnetyzmu, pierwszej wersji równania opisującego ruchy Browna (nazwanego równaniem Langevina) oraz techniki hydrolokacji ultradźwiękowej.
Za życia został wyróżniony szeregiem odznaczeń państwowych – francuskich i zagranicznych – oraz Medalem Copleya (1940). Po śmierci pochowano go w paryskim Panteonie.
Życiorys Praca naukowa mały|Od lewej: Albert Einstein, Paul Ehrenfest, Paul Langevin (siedzi), Heike Kamerlingh Onnes i Pierre Weiss mały|Paul Langevin, Robert Boylei przekrój przetwornika kwarcowego Boyle’a ; zob. sonar – pierwsze próby
Studiował w paryskiej École de physique et chimie oraz École normale supérieure. Następnie kontynuował naukę na Uniwersytecie Cambridge (pod kierunkiem J. J. Thomsona), by wrócić na Sorbonę, gdzie obronił swą rozprawę doktorską u Pierre’a Curie w 1902. W roku 1904 objął posadę profesorską w dziedzinie fizyki na Collège de France. W roku 1926 został dyrektorem École de Physique et Chimie, gdzie wcześniej studiował. W roku 1934 został wybrany do Académie des sciences.
Zajmował się głównie magnetyzmem, ultradźwiękami oraz efektami relatywistycznymi. W roku 1913 zasugerował, że różnice między masami jąder atomowych są wynikiem różnych energii wewnętrznych tych jąder. Jego prace nad spowalnianiem szybkich neutronów poprzez zderzenia z atomami okazały się nieocenione dla budowy pierwszych reaktorów badawczych.
W czasie I wojny światowej w 1918 zbudował, opierając się na teorii piezoelektrycznej Pierre'a Curie, piezoelektryczny generator ultradźwiękowy (hydrolokator aktywny) do namierzania łodzi podwodnych. Hydrolokator aktywny, urządzenie podobne do echosondy, wysyła specjalną wiązkę ultradźwięków, która następnie odbita od przeszkody wraca do urządzenia. Na podstawie jej charakterystyki (szybkość poruszania się w wodzie) można z dużą dozą dokładności określić napotkany przez nią obiekt.
Działalność społeczna Langevin angażował się w działalność antynazistowską, rozwijał też ruch racjonalistyczny we Francji. W 1930 był inicjatorem Unii Racjonalistycznej (obecnie na jej czele stoi wnuczka Marii Skłodowskiej-Curie). Albert Einstein mówił o nim: „Jego religią jest rozum, który ma zapewnić nie tylko oświecenie, ale i odkupienie”.
Życie rodzinne i „afera Langevina” Langevin był żonaty z Jeanne Langevin; miał z nią czworo dzieci.
Po tragicznej śmierci Pierre'a Curie (1906), swojego mentora i wieloletniego współpracownika, związał się uczuciowo z Marią Skłodowską-Curie. Korespondencję Marii Curie z P. Langevinem jego żona ujawniła redakcji tygodnika „L’Oeuvre”. Było to początkiem nagonki we francuskiej prasie, głównie brukowej (tzw. „afera Langevina”)4 listopada 1911 roku w „Le Journal” (jeden z największych dzienników paryskich), opublikowano na pierwszej stronie artykuł Historia miłosna pani Curie i profesora Langevina. Artykuł rozpoczynały słowa: „Ognie radu, który promieniuje tajemniczo na wszystko, co go otacza, zrobiły nam niespodziankę. Wznieciły pożar w sercach uczonych, którzy z uporem studiują jego działanie; tymczasem żona i dzieci uczonego toną we łzach…”. Głównym celem nagonki stała się „cudzoziemska badaczka”, jako osoba rozbijająca „zdrową francuską rodzinę”.Korespondencję Marii Curie z P. Langevinem ujawniła jego żona redakcji tygodnika „L’Oeuvre” (dodatkowo Jeanne Langevin pozwała męża o „zadawanie się z konkubiną w domu małżeńskim”). Po publikacji Paul Langevin wyzwał redaktora naczelnego, Gustava Tery’ego, na honorowy pojedynek na pistolety. Do strzałów nie doszło – Tery w ostatniej chwili skierował pistolet w ziemię..
Wiele lat później wnuczka Marii, Hélène Joliot, i wnuk Paula, Michel Langevin, zawarli związek małżeński. Oboje zostali fizykami jądrowymi.
Publikacje (wybór) Do najbardziej godnych uwagi zaliczane są praceWykaz zamieszczono na podstawie Paul Langevin; Publications notables.:
Odznaczenia i wyróżnienia thumb|400px|Uroczystość na cześć Alberta Einsteina (ok. 1923)Siedzą od lewej:Paul Langevin, Albert Einstein, Anna de Noailles i Paul Painlevé
Otrzymał m.in. odznaczenia i medale: 1915: Hughes Medal 1916: Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego 1919: Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej 1923: Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej 1932: Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej 1938: Wielki Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej 1940: Copley Medal 1946: Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej
W 1946 został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski za pracę nad utrwaleniem przyjaznych stosunków polsko-francuskichUchwała Prezydium Krajowej Rady Narodowej z dnia 15 listopada 1946 r. o odznaczeniach obywateli polskich i obcych na terytorium Francji ()..
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne Paul Langevin we fr.wikisource Paul Langevin we fr.wikiquote
Paul Langevin: Era przemian (1946) w bibliotece Polona
Kategoria:Francuscy fizycy XIX wieku Kategoria:Francuscy fizycy XX wieku Kategoria:Francuscy fizycy teoretyczni Kategoria:Nauczyciele akademiccy ESPCI Paris Kategoria:Przewodniczący Kongresów Solvay poświęconych fizyce Kategoria:Francuscy pedagodzy Kategoria:Francuscy działacze społeczni Kategoria:Członkowie Francuskiej Akademii Nauk Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1944–1989) Kategoria:Wielcy Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Komandorzy Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego Kategoria:Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Laureaci Medalu Copleya Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami równań fizycznych Kategoria:Ludzie urodzeni w Paryżu Kategoria:Urodzeni w 1872 Kategoria:Absolwenci ESPCI Paris Kategoria:Absolwenci École normale supérieure w Paryżu Kategoria:Zmarli w 1946