Kyanit (cyjanit, dysten) – polimorficzna odmiana krzemianu glinu (), minerał z grupy krzemianów wyspowych zaliczany do glinokrzemianów.
Nazwa cyjanit pochodzi od gr. kyanos = niebieski; nazwa dysten od gr. dis = dwukrotnie, podwójnie oraz sthenos = siła, moc i nawiązuje do zmiennej twardości tego minerału.
Właściwości Tworzy spłaszczone, wydłużone kryształy tabliczkowe, listewkowe, zbliźniaczone, czasami słupkowe lub pręcikowe. Występuje w formie skupień ziarnistych, wiązkowych, zbitych, blaszkowych, płytkowych, igiełkowych, włóknistych, promienistych. Jest kruchy, od przezroczystego do przeświecającego, cechą charakterystyczną jest duża anizotropia twardości (zmienia się w zależności od kierunku badania i ściany kryształu). Łatwo podatny na wietrzenie. tworzy oprócz kyanitu jeszcze dwie odmiany polimorficzne: silimanit i andaluzyt. Znane są jego zrosty ze staurolitem oraz pseudomorfozy po andaluzycie. Nierozpuszczalny w kwasach. Towarzyszą mu takie minerały jak sillimanit, staurolit, almandyn, talk, korund, grafit, kwarc, biotyt, muskowit, aktynolit, granat, andaluzyt, rutyl, zoisyt, paragonit czy skalenie.
Odmiany Niebieska odmiana kyanitu, najczęściej spotykana, zawiera domieszki tytanu oraz żelaza dwuwartościowego. Zielona barwa minerału wynika z obecności chromu lub wanadu, natomiast czerwonobrunatna zawdzięcza swój odcień trójwartościowemu manganowi. Z kolei żółtą odmianę kyanitu charakteryzuje obecność trójwartościowego żelaza, które częściowo zastępuje glin w jego strukturze. Czarną barwę minerału powodują drobne węgliste wrostki.
Występowanie left|150px|thumb|Kryształy kyanitu Powstaje w warunkach wysokiej temperatury i ciśnienia (metamorfizm wysokociśnieniowy), składnik wielu skał metamorficznych bogatych w glin, jako składnik łupków łyszczykowych, gnejsów, eklogitów czy granulitów. Spotykany także w pegmatytach.
Na świecie: występuje w Szwecji, Rosji, Brazylii, Finlandii, USA, Indiach, Kenii, Birmie, Australii, Szwajcarii, Austrii i Tanzanii.
W Polsce spotykany w skałach metamorficznych Sudetów, Zagórzu Śląskim, Bystrzycy Górnej (Góry Sowie), okolicach Śnieżnika i Złotoryi oraz w piaskach złotonośnych Bobru; Gilowie, Owiensnie, Międzygórzu, Głuchołazach (Góry Opawskie).
Zastosowanie w przemyśle – stosowany do: wyrobu materiałów kwasoodpornych i ogniotrwałych ceramiki szlachetnej materiałów izolacyjnych ma znaczenie naukowe (wskaźnik określający charakter i warunki metamorfizmu) ma znaczenie kolekcjonerskie kamień ozdobny czasami jako jubilerski
Przypisy
Kategoria:Krzemiany (minerały)