thumb|Skalnica darniowa thumb|Skalnica nakrapiana thumb|Skalnica tatrzańska thumb|Kwiat skalnicy mchowatej thumb|Skalnica naradkowata Skalnica (Saxifraga L.) – rodzaj roślin z rodziny skalnicowatych (Saxifragaceae). Obejmuje ok. 470 gatunków, i to po wyłączeniu tradycyjnie włączanych tu ok. 80 gatunków z rodzaju Micranthes. Rosną one głównie na półkuli północnej – w Europie, Azji i Ameryce Północnej. Na południu zasięg rodzaju sięga do Tajlandii w Azji, Etiopii w Afryce oraz obejmuje Kordyliery i Andy na obu kontynentach amerykańskich, gdzie na południu obejmuje też Ziemię Ognistą. Najwięcej gatunków występuje w górach w zbiorowiskach trawiastych oraz na skalistych zboczach. W Polsce rośnie 16 gatunków rodzimych z tego rodzaju (plus ew. dwa z rodzaju Micranthes dawniej włączane do Saxifraga).
Wiele gatunków uprawianych jest jako rośliny ozdobne. Dawniej sądzono, że rośliny z tego rodzaju rosnąc na skałach, powodują ich rozłupywanie, stąd nazwa naukowa od łacińskich słów saxum = skała i frango = kruszyć. To samo przekonanie było powodem stosowania tych roślin do leczenia kamicy nerkowej (co wynikało z doktryny sygnatur – wierzenia, że kształt lub siedlisko rośliny jest wskazówką jej zastosowania).
Morfologia Pokrój Drobne lub niewielkie, osiągające zwykle do 30 cm wysokości byliny (rzadko do 100 cm), często tworzące gęste darnie, rośliny kłączowe, nierzadko z rozłogami, rzadko rośliny dwuletnie (S. adscendens) i jednoroczne (S. tridactylites). Nagie lub owłosione, czasem gruczołowato. Liście Skrętoległe, odziomkowe i łodygowe, te pierwsze często skupione w rozetach przyziemnych i skórzaste, liście łodygowe zwykle zredukowane, ogonkowe lub siedzące, bez przylistków. Blaszka nerkowata, okrągła, jajowata, łopatkowata, eliptyczna, równowąska, całobrzega, ząbkowana, piłkowana lub klapowana, z użyłkowaniem liścia pierzastym lub dłoniastym. Kwiaty Obupłciowe, rzadko jednopłciowe, na szypułkach, zebrane w luźne grona, wierzchotki lub wiechy wierzchotkowe, często wsparte przysadkami. Kielich i korona 5–krotne, działki i płatki wolne, czasem tych drugich brak. Jeśli płatki są obecne mają kolor biały, kremowy, pomarańczowy, różowy, czerwony lub fioletowy i często są żółto, pomarańczowo lub czerwono kropkowane. W kwiatach 10, rzadko 8 pręcików, o nitkach cienkich lub spłaszczonych. Zalążnia dolna do górnej, z dwóch owocolistków, każdy z własną szyjką słupka. Owoce Wielonasienne torebki zwieńczone dwoma, rzadziej trzema dzióbkami, otwierające się dwiema klapami. Nasiona zwykle bardzo drobne, brązowe, eliptyczne lub jajowate, gładkie, rzadziej ze zgrubieniami lub brodawkowane, ale nigdy nie żeberkowane. Rodzaje podobne Mimo odległego pokrewieństwa i istotnych różnic dotyczących cech budowy mikroskopowej (pyłku, zarodków i nasion) bardzo podobne pod względem budowy makroskopowej są rośliny z rodzaju Micranthes. Różnią się liśćmi z reguły tylko odziomkowymi (jeśli są u nich łodygowe to skupione tylko w dolnej części łodygi) oraz żebrowanymi nasionami.
Systematyka Rodzaj jest typowym dla rodziny skalnicowatych Saxifragaceae. W tradycyjnym, szerokim ujęciu rodzaj jest taksonem polifiletycznym – obejmuje dwie grupy gatunków, które mimo morfologicznych podobieństw są odlegle spokrewnione w obrębie rodziny. Około 80 gatunków zagnieżdżonych jest w tzw. kladzie Heucheroides. Rośliny te wyodrębniane są współcześnie w rodzaj Micranthes, siostrzany względem pary rodzajów śledziennica Chrysosplenium i peltobojkinia Peltoboykinia, bliżej spokrewniony z większością rodzajów rodziny niż z resztą gatunków, z którymi tradycyjnie był łączony, tworzących wąsko ujmowany rodzaj Saxifraga w obrębie monotypowego kladu Saxifragoides.
Gatunki flory Polski Pierwsza nazwa naukowa według listy krajowej, druga – obowiązująca według bazy taksonomicznej Plants of the World online (jeśli jest inna) skalnica darniowa Saxifraga moschata Wulffen skalnica dwuletnia Saxifraga adscendens L. skalnica cienista Saxifraga umbrosa L. – antropofit zadomowiony skalnica gronkowa Saxifraga paniculata Mill. skalnica jastrzębcowata Saxifraga hieracifolia Waldst. & Kit. ≡ Micranthes hieraciifolia (Waldst. & Kit. ex Willd.) Haw. skalnica karpacka Saxifraga carpatica Rchb. skalnica mchowata Saxifraga bryoides L. skalnica nakrapiana Saxifraga aizoides L. skalnica naprzeciwlistna Saxifraga oppositifolia L. skalnica naradkowata Saxifraga androsacea L. skalnica odgiętolistna Saxifraga retusa Gouan skalnica seledynowa Saxifraga caesia L. skalnica śnieżna Saxifraga nivalis L. ≡ Micranthes nivalis (L.) Small skalnica tatrzańska Saxifraga wahlenbergii Ball skalnica torfowiskowa Saxifraga hirculus L. skalnica trójpalczasta Saxifraga tridactylites L. skalnica ziarenkowata Saxifraga granulata L. skalnica zwisła Saxifraga cernua L. skalnica zwodnicza Saxifraga sponhemica C.C. Gmel. ≡ Saxifraga rosacea subsp. sponhemica (C.C.Gmel.) D.A.Webb
Lista gatunków
Zastosowanie Wiele gatunków to rośliny uprawiane jako rośliny ozdobne w licznych odmianach uprawnych. W obrębie rodzaju wyhodowano także liczne mieszańce międzygatunkowe. Gatunki uprawiane
Przypisy
Kategoria:Skalnicowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza