Spisek komandorów

thumb|150 px|right|Komandor porucznik Zbigniew Przybyszewski thumb|150 px|right|Komandor Stanisław Mieszkowski thumb|150 px|right|Komandor Jerzy Staniewicz Spisek komandorów – postępowanie karne prowadzone w latach 1950–1952 wobec siedmiu oficerów Marynarki Wojennej (MW) przez Główny Zarząd Informacji (GZI), na podstawie sfałszowanych dowodów. Zakończyło się wydaniem wyroków skazujących na kary śmierci i dożywotniego pozbawienia wolności wydanymi przez Najwyższy Sąd Wojskowy (NSW). W 1956 wszyscy skazani zostali zrehabilitowani. Sprawa zwana jest także „procesem komandorów” i „grupą 7 komandorów”.

W okresie od września 1950 do grudnia 1951 zatrzymano „grupę 7 komandorów”: kmdr por. Zbigniew Przybyszewski (aresztowany 18 września 1950) – zastępca szefa Wydziału MW Sztabu Generalnego WP kmdr Stanisław Mieszkowski (aresztowany 20 października 1950) – dowódca Floty kmdr por. Robert Kasperski (aresztowany 5 lutego 1951) – szef Sztabu Floty kmdr por. Wacław Krzywiec (aresztowany 7 maja 1951) – szef Tyłów Ochrony Wodnego Rejonu Głównej Bazy MW kmdr Jerzy Staniewicz (aresztowany 10 grudnia 1951) – szef Wydziału MW Sztabu Generalnego WP kmdr por. pil. Kazimierz Kraszewski (aresztowany 10 grudnia 1951) – kierownik Sekcji Organizacji i Planowania Wydziału MW Sztabu Generalnego kmdr Marian Wojcieszek (aresztowany 10 grudnia 1951) – szef Sztabu Głównego MW. ósmym (aresztowanym 10 grudnia 1951) był kmdr por. Adam Rychel, nie został osądzony z powodu rozstroju nerwowego, którego nabawił się w celi więziennej, zwolniony z więzienia w 1953, zmarł kilka lat później

Wszyscy powyżsi oficerowie służyli w Marynarce Wojennej (MW) przed II wojną światową w stopniach kapitanów i poruczników marynarki. Brali udział w kampanii wrześniowej w 1939 w obronie Helu, a następnie do wyzwolenia przebywali w niemieckich oflagach. Po powrocie na Wybrzeże w 1945 zostali przyjęci do służby czynnej w formującej się MW i szybko awansowali. W momencie aresztowania zajmowali najwyższe stanowiska w morskim rodzaju Sił Zbrojnych.

GZI postawił oskarżonym bezpodstawne zarzuty działalności szpiegowskiej i dywersyjnej. Zostali poddani długotrwałemu i brutalnemu śledztwu, w którym aktywnie uczestniczyli m.in. oficerowie Okręgowego Zarządu Informacji nr 8 w Gdyni: płk Jerzy Szerszeń i mjr Eugeniusz Niedzielin. Oskarżeni byli wielokrotnie torturowani i w wyniku załamania psychicznego część z nich przyznała się do winy, jednak podczas „procesu komandorów” wszyscy wycofali zeznania jako wymuszone.

Wyrokiem NSW w Warszawie pod przewodnictwem płka Piotra Parzenieckiego z dnia 21 lipca 1952, „za zorganizowanie spisku w wojsku” na karę śmierci skazani zostali: kmdr por. Robert Kasperski, kmdr Stanisław Mieszkowski, kmdr por. Zbigniew Przybyszewski, kmdr Jerzy Staniewicz i kmdr Marian Wojcieszek, natomiast na kary dożywotniego pozbawienia wolności skazani zostali: kmdr por. Wacław Krzywiec i kmdr por. Kazimierz Kraszewski. 19 listopada 1952 prezydent Bolesław Bierut zastosował prawo łaski wobec kmdra por. Roberta Kasperskiego i kmdra Mariana Wojcieszka, odmawiając go jednocześnie kmdrowi Stanisławowi Mieszkowskiemu i kmdrowi Jerzemu Staniewiczowi. Kmdr por. Zbigniew Przybyszewski nie wniósł prośby o ułaskawienie. W końcu 1952 w więzieniu na Mokotowie w Warszawie rozstrzelani zostali: kmdr Stanisław Mieszkowski (16 grudnia), kmdr por. Zbigniew Przybyszewski (16 grudnia) i kmdr Jerzy Staniewicz (12 grudnia), a pozostali skazani rozpoczęli odbywanie kary w więzieniu we Wronkach. 19 czerwca 1957..

17 maja 1956 żona kmdr por. Zbigniewa Przybyszewskiego dostała od prokuratora generalnego Mariana Rybickiego list o następującej treści: „Zawiadamiam Obywatelkę, że postępowaniem NSW z dnia 24 kwietnia 1956 postępowanie karne w sprawie męża Obywatelki Zbigniewa Przybyszewskiego, syna Józefa, zostało wznowione. NSW po ponownym rozpatrzeniu sprawy stwierdził niewinność męża Obywatelki i uchylił wyrok NSW z dnia 21 lipca 1952, skazujący go na karę śmierci. Oznacza to całkowitą rehabilitację męża Obywatelki”. Pisma o podobnej do powyższej treści otrzymały rodziny wszystkich skazanych na karę śmierci, a przebywający w więzieniu zostali oswobodzeni, przy czym kmdr por. Wacław Krzywiec zmarł na początku 1956 podczas przebywania na warunkowym zwolnieniu zdrowotnym z odbywania kary.

Mimo wniosków raportu komisji dla zbadania odpowiedzialności byłych pracowników Głównego Zarządu Informacji, Naczelnej Prokuratury Wojskowej i Najwyższego Sądu Wojskowego, oficerowie GZI i NSW, którzy brali udział w „procesie komandorów”, nie zostali w żaden sposób ukarani. Jedynym „ukaranym” został stalinowski prokurator Stanisław Zarakowski zdegradowany w 1991 r. przez prezydenta Lecha Wałęsę.

Miejsca pochówku kmdra Stanisława Mieszkowskiego, kmdra por. Zbigniewa Przybyszewskiego i kmdra Jerzego Staniewicza przez kilkadziesiąt lat nie były znane, ich symboliczne groby umieszczono na tzw. Kwaterze na Łączce, gdzie w 2012 roku rozpoczęto ekshumację zakopanych tam bezimiennych ofiar.

28 lutego 2014 roku kierujący od kilku lat sprawą ekshumacji Żołnierzy Wyklętych prof. Krzysztof Szwagrzyk oficjalnie powiadomił o udanej identyfikacji szczątków komandorów Stanisława Mieszkowskiego i Zbigniewa Przybyszewskiegohttps://helmuzeum.pl/images/message_pdf/wm2014.02_006.pdf Wiadomości Muzealne nr 6 MOW.

16 grudnia 2017 roku po mszy w kościele garnizonowym na Oksywiu szczątki trzech zastrzelonych komandorów – Zbigniewa Przybyszewskiego, Stanisława Mieszkowskiego i Jerzego Staniewicza przewieziono na lawetach na Cmentarz Marynarski na Oksywiu i tam z asystą wojskową, w obecności prezydenta RP pochowano uroczyście w specjalnie zaprojektowanej Kwaterze Pamięci.

Przypisy

Bibliografia Julian Czerwiński, Małgorzata Czerwińska, Maria Babnis, Alfons Jankowski, Jan Sawicki. „Kadry Morskie Rzeczypospolitej. Tom II. Polska Marynarka Wojenna. Część I. Korpus oficerów 1918–1947.” Wyższa Szkoła Morska. Gdynia 1996. () Edward Obertyński. "Noc komandorów" Feniks, Gdynia 1994 ()

Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej nr 6. Lipiec 2001. „Sytuacja polityczna w szeregach Marynarki Wojennej na Wybrzeżu Gdańskim w latach 1945–1956.” (www.ipn.gov.pl)

Kategoria:Marynarka Wojenna PRL ! Kategoria:Procesy pokazowe w Polsce Ludowej Kategoria:Stalinizm w Polsce Kategoria:1950 w Polsce Kategoria:1951 w Polsce Kategoria:1952 w Polsce