Kościół św. Jana Chrzciciela w Płocku – rzymskokatolicki kościół parafialny zbudowany w drugiej połowie XVIII wieku. Znajduje się na Starym Mieście obok Seminarium Duchownego w Płocku.
thumb|left|Wnętrze kościoła
Historia
Kościół i klasztor ojców reformatów (1753-1864)
Fundacja klasztoru Fundacja klasztoru ojców reformatów w Płocku została zainicjowana w 1753 przez biskupa sufragana włocławskiego Franciszka Kanigowskiego, gorliwego tercjarza franciszkańskiego. W sierpniu tego samego roku kapituła nowo utworzonej Prowincji Pruskiej Zakonu Braci Mniejszych Ściślejszej Obserwancji, obradująca w Łąkach Bratiańskich, przyjęła fundację. Wkrótce Marianna Lasocka, miecznikowa ziemi zakroczymskiej, przekazała zakonowi teren położony poza murami miejskimi Płocka, przy drodze prowadzącej od Bramy Bielskiej w kierunku Dobrzynia. Obejmował on folwark Krasna Wola z ogrodem oraz ruinami dawnego pałacu Krasińskich.
Fundację poparli biskup płocki ks. Józef Eustachy Szembek, wikariusz generalny ks. Kazimierz Rokitnicki oraz proboszcz parafii św. Bartłomieja Sebastian Starorypiński, który liczył na wsparcie zakonników w pracy duszpasterskiej. Przeciwko osiedleniu się reformatów wystąpiły natomiast zakony żebracze, przede wszystkim dominikanie płoccy, wspierani przez franciszkanów z Wyszogrodu i Dobrzynia nad Wisłą oraz bernardynów z Ratowa i Skępego. Obawiano się, że utrzymanie kolejnego klasztoru przekroczy możliwości finansowe miasta.
Na początku 1754 do Płocka przybył prowincjał o. Remigiusz Zawadzki wraz z sześcioma zakonnikami. Po odmowie udzielenia gościny przez dominikanów tymczasowego schronienia udzielili im benedyktyni, jezuici i prepozyt norbertanek. Po rozpatrzeniu sporu ks. Kazimierz Rokitnicki 4 lutego 1754 wydał dekret zezwalający na fundację klasztoru dla dwunastu zakonników oraz na poświęcenie miejsca pod budowę kościoła i klasztoru.
Od decyzji tej dominikanie odwołali się do Stolicy Apostolskiej. Fundację poparli jednak biskupi płocki, kujawski i chełmiński, król August III, fundatorka Marianna Lasocka, kapituła katedralna, duchowieństwo płockie oraz przedstawiciele władz świeckich i mieszczanie. Kongregacja ds. Biskupów i Zakonników dekretem z 16 maja 1755 rozstrzygnęła spór na korzyść reformatów, a papież Benedykt XIV zatwierdził tę decyzję brewe z 20 czerwca 1755.
Budowa pierwszego kościoła i klasztoru 24 czerwca 1755, w uroczystość Narodzenia św. Jana Chrzciciela, poświęcono krzyż na placu przeznaczonym pod budowę klasztoru i kościoła. Środki na wzniesienie pierwszych drewnianych zabudowań zapewnili kanonik włocławski ks. Ignacy Lasocki oraz bp Franciszek Kanigowski. Do czasu ukończenia budowy zakonnicy korzystali z nieistniejącego obecnie kościoła Świętego Ducha. Drewniany kościół został poświęcony 1 stycznia 1756 przez ks. kanonika Łukasza Czernickiego w obecności fundatorki Marianny Lasockiej. Natomiast 30 maja 1756 reformaci uroczyście objęli nowo wybudowany drewniany klasztor, poświęcony wraz z dzwonnicą i dwoma dzwonami o imionach św. Jan Chrzciciel i św. Franciszek przez bp. Franciszka Kanigowskiego.
24 czerwca 1758 ks. Rokicki poświęcił kamień węgielny pod budowę murowanego kościoła św. Jana Chrzciciela. Budowa trwała trzynaście lat. Świątynię poświęcił 12 czerwca 1771 gwardian o. Leoncjusz Węgrzynowicz, natomiast jej konsekracji dokonał 14 czerwca 1789 sufragan płocki bp Wojciech Gadomski.
Dawnym zwyczajem zmarłych zakonników grzebano w kryptach pod kościołem. Chowano tam również bogatszych mieszczan i dobrodziejów kościoła. W 1796 Prusacy zabronili pochówków w podziemiach świątyni.
Budowa i działalność konwentu Budowę murowanego klasztoru rozpoczęto 21 lipca 1773 Już po czterech latach większość zabudowań znajdowała się w stanie surowym, natomiast refektarz, kuchnia i infirmeria były ukończone. Klasztor wzniesiono na planie czworoboku. Na parterze mieściły się pomieszczenia wspólnego użytku, m.in. kuchnia, refektarz, infirmeria i rozmównica, natomiast na piętrze znajdowały się cele zakonne.
Konwent płocki należał do większych klasztorów Prowincji Pruskiej Reformatów. Funkcjonowało w nim studium teologiczne dla kleryków zakonnych, a wspólnota liczyła zwykle ponad 20 zakonników, w większości kapłanów oraz kilku kleryków i braci zakonnych. Do głównych zadań reformatów należało prowadzenie misji ludowych i rekolekcji, działalność kaznodziejska oraz posługa w konfesjonale.
W grudniu 1806, podczas wojny francusko-pruskiej, klasztor został czasowo przeznaczony na szpital wojskowy. W okresie Księstwa Warszawskiego zakonnicy doświadczali licznych utrudnień ze strony władz. W 1811 w budynkach klasztornych zakwaterowano wojsko, które spowodowało znaczne zniszczenia, a w latach 1813–1816 mieściło się tam więzienie.
Klasztor wobec powstania styczniowego i kasata W latach poprzedzających powstanie styczniowe klasztor był jednym z ośrodków życia religijnego i patriotycznego w Płocku. Odprawiano w nim nabożeństwa w intencji ojczyzny oraz śpiewano pieśni religijne i patriotyczne. Z konwentem związany był m.in. o. Edward Abratowski, który w nocy z 22 na 23 stycznia 1863 uczestniczył w organizacji ataku powstańców na kozackie koszary w Czarnym Dworze. Po aresztowaniu został skazany na katorgę na Syberii.
W ramach represji po powstaniu styczniowym klasztor został skasowany w nocy z 27 na 28 listopada 1864, a zakonników przewieziono do klasztoru etatowego we Włocławku. W opuszczonym klasztorze i kościele pozostawiono jedynie dwóch ojców, którzy przez kilka kolejnych lat pełnili obowiązki spowiedników i wikariuszy.
Kościół seminaryjny (1867-1973) Po kasacie klasztoru reformatów w 1864 zabudowania klasztorne zostały przeznaczone na potrzeby Seminarium Duchownego w Płocku. W 1867 władze rosyjskie nakazały przeniesienie kleryków z dotychczasowej siedziby w dawnym klasztorze benedyktynów do opuszczonych zabudowań poreformackich. Od tego czasu obiekt pozostaje związany z działalnością Seminarium Duchownego w Płocku; budynki były w kolejnych latach wielokrotnie rozbudowywane i modernizowane.
Dawny kościół reformatów pw. św. Jana Chrzciciela został kościołem rektorskim Seminarium Duchownego. Posługę duszpasterską sprawowali w nim księża profesorowie seminarium, prowadząc działalność religijną dla mieszkańców Płocka.
W tym kościele 2 sierpnia 1893 przed obrazem Matki Boskiej Niepokalanego Poczęcia zakonnica Maria Franciszka Kozłowska otrzymała objawienie Dzieła Wielkiego Miłosierdzia dla świata. Było to pierwsze współczesne objawienie o Miłosierdziu Bożym, które dało początek mariawityzmowi.
W okresie II wojny światowej, po zamknięciu Seminarium Duchownego w grudniu 1939 przez niemieckie władze okupacyjne, kościół pozostawał otwarty do 17 lutego 1941 Następnie został przeznaczony na magazyn i warsztaty naprawcze. W tym okresie część wyposażenia świątyni uległa zniszczeniu.
Po zakończeniu wojny rozpoczęto prace mające na celu przywrócenie kościoła do użytku sakralnego. W działania te zaangażował się m.in. ks. dr Czesław Pacuszka. W latach 60. XX wieku przeprowadzono gruntowną renowację świątyni, podczas której wykonano m.in. nowe organy.
W 1964 przy kościele św. Jana Chrzciciela w Płocku powstał samodzielny ośrodek duszpasterski, zaś 1 marca 1973 bp Bogdan Sikorski erygował parafię św. Jana Chrzciciela w Płocku, wydzielając jej teren z parafii św. Bartłomieja. Odtąd kościół pełni funkcję kościoła parafialnego.
Wnętrze Wnętrze kościoła składa się z ołtarza głównego i dwóch ołtarzy bocznych. Obraz w jednym z nich wykonał Władysław Drapiewski. Rzeźby z drewna lipowego wykonał jeden z zakonników. Nad wejściem głównym do świątyni znajdują się rzeźby św. Piotra i Pawła, przed budynkiem stoi popiersie biskupa płockiego, arcybiskupa Antoniego Juliana Nowowiejskiego. Jest to dzieło prof. Gustawa Zemły.
Proboszczowie 1971–1973 rektor kościoła, a następnie 1973–1985 proboszcz ks. kan. Tadeusz Król (zm. 05.12.1987)
1985–1988 ks. kan. Tadeusz Durszlewicz (zm. 23.10.2020)
1988–1996 ks. prał. Stanisław Kutniewski (zm. 04.02.1996)
1996–2023 ks. kan. Antoni Kołodziejski (zm. 26.05.2024)
od 2023 ks. kan. dr Tomasz Brzeziński.
Przypisy
Bibliografia Michał Marian Grzybowski, Z dziejów kościoła św. Jana Chrzciciela w Płocku, „Studia Płockie”, T. 21, 1993, s. 155–158. Grażyna Szumlicka-Rychlik, Nekropolie Płocka do końca XX wieku, Płock: Towarzystwo Naukowe Płockie, 2016, s. 76-78
Linki zewnętrzne
Archiwalne widoki kościoła w bibliotece Polona
Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo płockie) Jana Chrzciciela Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela Jana Chrzciciela Kategoria:Dawne kościoły i klasztory reformatów Kategoria:Architektura barokowa w województwie mazowieckim Kategoria:Zabytkowe klasztory katolickie w województwie mazowieckim