Wira Wowk, właściwie Wira Ostapiwna Selianśka (, ur. 2 stycznia 1926 w Borysławiu, zm. 16 lipca 2022 w Rio de JaneiroПомерла Віра Вовк ) – ukraińska poetka, historyk literatury, literaturoznawca, tłumaczka z języka ukraińskiego na język portugalski, przedstawicielka Grupy Nowojorskiej w ukraińskiej literaturze.
Życiorys Urodziła się w rodzinie lekarza Ostapa Mychajła i Stefanii Mariji Selanśkych. Dzieciństwo spędziła w Kutach na Huculszczyźnie. Naukę pobierała w gimnazjum we Lwowie (1939), a następnie w Clara Schumann Schule w Dreźnie (1941–1945). Od 1939 roku mieszkała w Dreźnie wraz z rodzicami. Studiowała germanistykę, muzykologię oraz literaturoznawstwo porównawcze na Uniwersytecie Eberharda Karola w Tybindze (1945–1949). Ojciec poetki zginął w czasie nalotu dywanowego aliantów na Drezno. W roku 1949 wraz z matką wyjechała do Rio de Janeiro, gdzie ukończyła tamtejszy uniwersytet. Ponadto studiowała na Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana w Monachium (1956–1957) oraz odbyła staż w 1965 na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku. Tytuł doktora filologii otrzymała na Papieskim Uniwersytecie Katolickim w Rio de Janeiro w 1952r. W latach 1952–1996 pracowała jako wykładowca. Obejmowała stanowisko profesora literatury germańskiej na Uniwersytecie Federalnym w Rio de Janeiro. Od 1957 zajmowała stanowisko kierownika Katedry Filologii Germańskiej na Uniwersytecie w Cabo Frio. Wykładała również w .
W 1966 roku po raz pierwszy od momentu emigracji odwiedziła Ukrainę, gdzie nawiązała kontakty z rodziną Switłycznych, Iwanem Draczem, Dmytrem Pawłyczką, Liną Kostenko, Mykołą Łukaszem oraz Mykołą Worobjowem. Utrzymywała intensywne kontakty korespondencyjne z Iwanem Switłycznym i Wasylem Stusem.
Twórczość Swój pseudonim literacki Wira Selianśka zaczerpnęła z przydomku, którym określano jednego z jej dziadków. Swoje utwory pisze głównie po ukraińsku, ale również po niemiecku i portugalsku. Uprawia lirykę filozoficzną (zbiory wierszy Zoria prowidna (1955), Czorni akaciji (1961), Meandry (1979)).
Do ważnych osiągnięć Wiry Wowk należy przybliżenie literatury ukraińskiej czytelnikom portugalskojęzycznym. W roku 1959 poetka opublikowała swoje przekłady w Antologii literatury ukraińskiej. W 1966 ukazały się dokonane przez nią pierwsze w historii literatury portugalskiej przekłady na język portugalski wierszy Iryny Żyłenko, Iwana Dracza, Liny Kostenko, Wasyla Symonenki. Poetka jest także tłumaczką twórczości Wasyla Hołoborod´ki. Spod jej pióra wyszły również przekłady dzieł klasyków literatury ukraińskiej: Marka Wowczoka, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Wasyla Stefanyka. Ukazały się również jej przekłady na język ukraiński dzieł Friedricha Dürrenmatta, Federica Garcíi Lorki, Paula Claudela, Rabindranatha Tagorego, Charles’a Baudelaire’a.
Swe przekłady dzieł współczesnych pisarzy ukraińskich na język portugalski publikowała ona w cyklu wydawniczym „Pysanky”. Poetka przetłumaczyła również szereg utworów klasyków literatury ukraińskiej (seria „Wertep”) oraz wiele ukraińskich tekstów ludowych (kolędy, pieśni). Prace te tłumaczka wydawała na własny koszt.
Mychajłyna Kociubynśka w przedmowie do tomiku poezji Wiry Wowk nazwała ją „niepowtarzalnym fenomenem ukraińskiej kultury”.
Swe bogate archiwum (dokumenty, pamiątki, książki, wydania drukowane, fotografie) poetka przekazała w 1997 roku instytucjom kulturalnym na Ukrainie: w Kijowie (sygnatura akt 1212), Bibliotece Naukowej im. I. Franki we Lwowie, Uniwersytetowi Narodowemu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, Narodowemu Związkowi Pisarzy Ukrainy, Narodowej Bibliotece Parlamentarnej, Państwowemu Muzeum Literatury Ukrainy.
Nagrody i odznaczenia Czterokrotnie otrzymała Nagrodę Literacką im. Iwana Franki w Chicago (w latach 1957, 1979, 1982, 1990). Laureatka Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki w roku 2008, którą otrzymała w dowód uznania za książki Poeziji (2000), Proza (2001), Spohady (2003), Sioma peczat’ (2005), Romen-Zillia (2007), a także za przekłady twórczości ukraińskich klasyków na język portugalski.
W 2003 roku otrzymała w Kijowie Order Księżnej Olgi III Klasy.
Prace Poezja Junist''' (Monachium 1954) Zoria prowidna (Monachium 1954) Jełehiji (Monachium 1956) Czorni akaciji (Monachium 1961) Liubowni łysty kniażny Weroniky (Monachium 1967) Kappa Chresta (Monachium 1969) Meandry (Rio de Janeiro 1979) Mandala (Rio de Janeiro 1980) Żinoczi masky (Rio de Janeiro – Genewa 1993) Pysani kachli (1999) Violia pid weczir (2000) Poeziji (Kijów 2000) Piwni z Barselosza (Rio de Janeiro-Kijów 2004) Majiwka do Bohorodyci koraliw (Rio de Janeiro-Kijów 2004) Knyżka Anny Marii (Rio de Janeiro 2009) Pisnia Syreny (Rio de Janeiro 2010) Obarinky, Lwiw (Dniepropetrowsk 2010)
Proza Ranni opowidania (1943-54) Legendy (Monachium 1958) Kazky (Monachium 1956) Dychi i derwiszi (Monachium 1956) Opowidania dla ditej (1960-62) Witrażi (Rio de Janeiro 1961) Swiatyj haj (Rio de Janeiro 1983) Karnawał (Rio de Janeiro 1986) Stari panianky (1995) Kalejdoskop (1979-2001) Proza (Kijów 2001) Wikno nawstriż (Rio de Janeiro-Kijów 2004) Sjoma peczat’ (Kijów-Rio de Janeiro 2005) Karaweła, Lwiw (2006) Napys na skarabeju (Lwów 2006) Koliada na Szczedryj Weczir (Lwów 2007) Totem skalnych sokoliw (Lwów 2009) Mereża (Rio de Janeiro-Kijów-Lwów 2010) Znameno (Lwów 2010) Czar-pysanka (2012)
Dramat Skarb caria Horocha (1962) Smisznyj swiatyj (Nowy Jork 1968) Tryptych (Rio de Janeiro 1982) Ikonostas Ukrainy (Rio de Janeiro 1998, Genewa 1991) Winok trojistyj (Rio de Janeiro-Nowy Jork 1998) Kazka pro wersznyka (Rio de Janeiro-Nowy Jork 1992) Zymowe dijstwo (Rio de Janeiro 1994) Wesniane dijstwo (Rio de Janeiro 1995) Nastasia Czahrowa (2001) Kozak Netiaha (2001) Kryłata skrypka (2001) Teatr (Kijów 2002)
Przekład literacki Antologia da Litaratura Ucraniana, Rio de Janeiro, Companhia Brasileira de Artes Graficas, 1959 Girassol: Antologia da Moderna Poesia Ucraniana, Rio de Janeiro, Prolog Editora, 1966 Galos Bordados. Contos ucranianos, Rio de Janeiro, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1972 A Canoa no Mar. Contos ucranianos, Rio de Janeiro, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1972 O Cântaro. A nova arte ucraniana, Rio de Janeiro, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1973 Viburno Rubo. Antologia da literatura ucraniana dos seus princípios até 1950, Rio de Janeiro, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1977 Ghryghory Skovoroda, Fabulas, Rio de Janeiro, Série Vertep, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1978 Taras Chewtchenko, O Sohno, Rio de Janeiro, Série Vertep, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1980 Ivan Franko, Moises, Rio de Janeiro, Série Vertep, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1981 Vassyl Stefanyk, Cruz de Pedra, Rio de Janeiro, Série Vertep, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1982 Lessia Ukrainka, Don Juan, Rio de Janeiro, Série Vertep, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1983 Contos Populares Ucranianos, Rio de Janeiro, Série Vertep, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1983 Mykhailo Kotsiubynsky, Sombras dos Ancestais Equecidos, Rio de Janeiro, Série Vertep, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1985 Renovos de Mitos, Rio de Janeiro, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1986 Cancioneiro de natal, Rio de Janeiro, Série Vertep, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1988 Marko Vowtchok, Marussia, Rio de Janeiro, Série Vertep, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1988 Cânticos da Primavera, Rio de Janeiro, Série Vertep, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1989 Boghdan Ighor Antonych, Jarra Eslava, Rio de Janeiro, Série Vertep, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1989 Vassyl Gholoborodgko, Dia Verde, Rio de Janeiro, Série Pyssanka, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1991 Ivan Dratch, Asas, Rio de Janeiro, Série Pyssanka, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1993 O Grupo de Nova York, Rio de Janeiro, Série Pyssanka, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1993 Mykola Vorobiow, Signos, Rio de Janeiro, Série Pyssanka, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1994 Valery Chewtchuk, O Caminho, Rio de Janeiro, Série Pyssanka, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1995 Ighor Kalynets, O Fogo Sagrado, Rio de Janeiro, Série Pyssanka, Wlrl. Editoraçăo Eletrônica, 1997 Lida Paly, Luzes na Agua, Rio de Janeiro, Série Pyssanka, J. di Giorgio & Cia. Ltda, 1997 O castiçal, Rio de Janeiro, Série Pyssanka, Compahnia Brasileira de Artes Graficas, 1998 Sofia Maidanska, Rio Montes, Rio de Janeiro, Série Pyssanka, Editora Velha Lapa, 1998 Mykola Vinghranowsky, Estórias, Rio de Janeiro, Série Pyssanka, Editora Velha Lapa, 1998 Iryna Jylenko, Solona Flauta, Rio de Janeiro, Série Pyssanka, Editora Velha Lapa, 1999
Przypisy
Bibliografia W. Ablicow: Galaktyka „Ukraina”. Ukrajinśka diaspora: wydatni postati, Kijów 2007. J. Dziuba: Buty soboju – ce na wse żyttja, [w:], Wira Wowk Spohady, Kyjiw 2003, s. 5–12. M. Kociubynśka: Metamorfozy Wiry Wowk, [w:], Wira Wowk, Poezji, Kyjiw 2000, s. 5–33. L. Onyszkiewicz: Wira Wowk jak perekładacz, „Suczasnist” 1984 nr 6. L. Skoryna: Literatura ta literaturoznawstwo ukrajinśkoji diaspory: Kurs lekcij, Czerkasy 2005. M.Ł. Załeśka Onyszkewycz: Wid Wertepu do kryłatoji skrypky: Dramatyczni twory Wiry Wowk, [w:] Wira Wowk Teatr'', Kyjiw 2002, s. 5–19 oraz Curriculum Vitae Wiry Wowk, s. 391–452.
Linki zewnętrzne Poetisa Ucrâniana Wywiad z Wirą Wowk (w języku ukraińskim) Wycinanki Wiry Wowk (w języku ukraińskim)
Kategoria:Ukraińscy historycy literatury Kategoria:Ukraińscy poeci Kategoria:Ukraińscy tłumacze Kategoria:Tłumacze literatury ukraińskojęzycznej Kategoria:Odznaczeni Orderem Księżnej Olgi Kategoria:Laureaci Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Kategoria:Ludzie urodzeni w Borysławiu Kategoria:Urodzeni w 1926 Kategoria:Zmarli w 2022