Rytro

Wieś królewska Rytter, położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sądeckim województwa krakowskiegoCorona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego., należała do tenuty barcickiejWojewództwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 97..

W miejscowości jest stacja kolejowa Rytro.

Położenie miejscowości Położona jest w Beskidzie Sądeckim nad Popradem, u ujścia do niego Roztoczanki (Wielkiej Roztoki, Rytrzanki). Zabudowa wsi znajduje się wzdłuż przebiegającej nad Popradem drogi krajowej nr 87 i linii kolejowej 96 Tarnów – Leluchów, wciska się też w doliny Małej i Wielkiej Roztoki. Niektóre przysiółki rozrzucone są na zboczach wzgórz Połom i Mikołaska.

Graniczy od północy z Przysietnicą (krótki odcinek), Barcicami Górnymi i Wolą Krogulecką (gmina Stary Sącz). Od wschodu z Suchą Strugą, od południa z Obłazami Ryterskimi, a od zachodu z Młodowem (krótki odcinek) i z Roztoką Ryterską.

Jest siedzibą gminy Rytro.

+ Integralne części wsi Rytro przysiółki Dominików, Podmakowica, Życzanów części wsi Cyrchla, Kuligówka, Mikołaska, Mikuty, Osiedle koło Stadionu, Osiedle nad Popradem, Osiedle za Szkołą, Piaski, Połom Niżna, Połom Wyżna, Potok Kordowiec, Rytro-Centrum, Wilkówka, Zagórze

Do końca 2017 roku częścią wsi był Podłubek. Miejscowość zniesiono 1 stycznia 2018Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 grudnia 2017 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw niektórych miejscowości oraz obiektów fizjograficznych ()..

Historia Dawne nazwy: castrum Ritter 1312XVII Kodeks Małopolski II, s. 557., Ryttro 1446 (ta od niem. nazwy osobowej Ritter), Villa Rither (1564), Rytter (1575), Rytro (1886).

Swoje powstanie i nazwę wieś zawdzięcza zamkowi w Rytrze usytuowanemu na Zamczysku, nad Popradem (obecnie w granicach Suchej Strugi). Według tradycji biorącej początek z zapisu w „Księdze uposażeń diecezji krakowskiej” Jana Długosza z około 1475 r., około 1244 r. osiedlić się tu mieli niemieccy rycerze. Z tym faktem wiązana jest etymologia nazwy Rytro, wywodzona od niemieckiego słowa Ritter, czyli „rycerz”. Jan Długosz w tym samym dziele przytacza też rzekomy testament Piotra Wydżgi, opisujący skarby ukryte w górach w okolicach Rytra.

W okresie kilku ostatnich lat, pod nadzorem konserwatora zabytków, sukcesywnie odsłaniano i rekonstruowano ruiny zamku usytuowanego wysoko nad nurtem Popradu. W centrum wsi znajduje się Zajazd PTTK „Pod Roztoką” i „Willa Poprad” (w miejscu byłego „Zajazdu Ryterskiego”).

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Rytro. W latach 1975–1998 miejscowość należała do ówczesnego województwa nowosądeckiego.

Zabytki Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego. Ruiny zamku.

Inne zabytki Schron polowy (tradytor jednostronny) z 1939 r. Położony jest na północny zachód od centrum Rytra, na górze Połom w pobliżu Limasów (część przysiółka Połom Wyżna). Zbudowali go w sierpniu 1939 r. saperzy z 2 Brygady Górskiej Armii Karpaty. Do wybuchu wojny saperzy zdążyli dobudowaċ jeszcze umocnienia polowe od strony południowej i zachodniej, z których spodziewano się niemieckiego ataku. Niemcy przybyli jednak od północy przez Łącko i Stary Sącz, a umocnienia okazały się nieprzydatneW. Zbyszowski. „Połom” Biuletyn Ryterski, nr 7(91), październik 2001..

Demografia Ludność według spisów powszechnych, w 2009 r. wg PESELGemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder. Bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, tom XII, „Galizien”, Wien 1907.Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom XII – Województwo Krakowskie i Śląsk Cieszyński, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1925.Statystyka Polski, t. XXVI, Warszawa 1926, Główny Urząd Statystyczny.Statystyka Polski seria C, z. 88 Warszawa 1938 Główny Urząd Statystyczny..

+ Budynki mieszkalne Rok 1900 1921 1931 2002 Liczba 162 178 251 401+ Zwierzęta hodowlane w 1900 roku Zwierzęta Konie Bydło Owce Świnie Liczba 39 401 194 112

Ochotnicza straż pożarna W Rytrze znajduje się jednostka ochotniczej straży pożarnej, która została założona w 1928 r. zaś od 20 czerwca 1997 r. znajduje się w krajowym systemem ratowniczo-gaśniczym; na wyposażeniu jednostki znajdują się samochody GLM 12 Mitsubishi L200 GBA 2,5/20, Mercedes Benz Atego 1429 i SRt Mercedes Benz 911.

Znani rytrzanie i osoby związane z Rytrem Edmund Cieczkiewicz (1872–1958). Artysta malarz. W latach 1948–1958 mieszkaniec Rytra. Zmarł tutaj 31 stycznia 1958 r. Pochowany na miejscowym cmentarzu. Zygmunt Malik (1893–1941). Urodzony w Rytrze, major rezerwy WP. Uczestnik walk 1914–1921. Odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V klasy (nr 1868). Podczas okupacji komendant placówki ZWZ w Starym Sączu. Zginął w Auschwitz-Birkenau w 1941 r. Władysław Podgórski (1956–1976) – polski biegacz narciarski, olimpijczyk z Innsbrucku 1976.

Rytro w kulturze 6 grudnia 2011 r. w Rytrze rozpoczęły się zdjęcia do thrillera wojennego „Obława” w reżyserii Marcina Krzyształowicza. Obsadę filmu tworzą między innymi: Marcin Dorociński, Maciej Stuhr, Sonia Bohosiewicz i Weronika Rosati.

W Rytrze i okolicach kręcone były sceny do filmów: „Dziura w ziemi” (1970) – (Centrum Rytra, „Zajazd Ryterski”, dolina Wielkiej Roztoki Ryterskiej). Parokrotnie pada w filmie nazwa Rytro (51' 15", 1h 08' 07"-10'09") filmu. „Fernando i humaniści” (1973) – w Roztoce Ryterskiej.

Sport W 2005 r. oddano do użytku narciarzy oświetlony i naśnieżany Ośrodek Narciarsko-Rekreacyjny Ryterski Raj na Jastrzębskiej Górze.Od 2006 r. organizowany jest w Rytrze międzynarodowy Maraton Wyszehradzki z Podolińca na Słowacji do Rytra. Trasa jest atestowana przez Polski Związek Lekkiej Atletyki.

Na szczególną uwagę zasługują ryterscy biegacze i maratończycy, którzy stanowią bardzo liczną grupę. Reprezentują oni barwy gminy w kraju i za granicą. Startują m.in. w maratonie warszawskim, poznańskim, krakowskim, w Międzynarodowym Maratonie Pokoju w Koszycach na Słowacji i wielu, wielu innych sportowych imprezach. Do największych osiągnięć ryterskich biegaczy należy m.in. przebiegnięcie sztafetą Polski z południa na północ (ok. 800 km) w 2005 r. w ciągu niecałych 24 godzin, oraz przebiegnięcie trasy pielgrzymkowej z Rytra przez Tarnów do Częstochowy w 2006 r.

Piesze szlaki turystyczne Rytro jest punktem wypadowym w Pasmo Radziejowej (w kierunku zachodnim) i w Pasmo Jaworzyny Krynickiej (w kierunku wschodnim). Radziejowa – Wielki Rogacz – Kordowiec – Rytro – Schronisko Cyrla – Hala Pisana – Schronisko PTTK na Hali Łabowskiej (Główny Szlak Beskidzki) Rytro – Wdżary Wyżne – Schronisko PTTK na Przehybie – Szczawnica (gminny) Rytro – dojście do szlaku z Przysietnicy do szlaku na Prehybę

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (). GUS. Rejestr TERYT.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona internetowa gminy Rytro Oficjalna strona internetowa parafii w Rytrze Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona

Kategoria:Wsie tenuty barcickiej Kategoria:Wsie w powiecie nowosądeckim

Rytro

Źródło i licencja