Sierpc

Sierpc – miasto w Polsce położone w województwie mazowieckim, nad rzeką Sierpienicą przy jej ujściu do Skrwy, około na północ od Płocka. Siedziba władz powiatu sierpeckiego.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa płockiego.

Założone w 1322 roku jako miasto duchowne w powiecie sierpeckim województwa płockiego, prawa miejskie potwierdzone w 1389 roku, gdy Sierpc stał się własnością prywatnąStanisław Pazyra, Geneza i rozwój miast mazowieckich, Warszawa 1959, s. 112..

Według danych GUS z 1 stycznia miasto liczyło 16 941 mieszkańców, będąc 33. najludniejszym miastem w województwie.

Warunki naturalne Miasto Sierpc leży na Wysoczyźnie Płońskiej. Według danych z roku 2002 Sierpc ma obszar , w tym: użytki rolne: 68% użytki leśne: 3%

Miasto stanowi 2,18% powierzchni powiatu.

Demografia Według danych Urzędu Miasta z 31 grudnia miasto miało 17962 mieszkańcówBIP Urząd Miasta Sierpc..

Dane z 31 grudnia 2018: Opis Ogółem Kobiety Mężczyźnijednostka osób % osób % osób %populacja 17 962 100 9 529 53,05 8 433 46,95gęstość zaludnienia(mieszk./km²) 965,7 512,31 453,39

thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Sierpca w 2014 roku

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i jest notowana od XII wieku. Nazwę w formie Seprch notuje falsyfikat mogileński, dokument datowany na 1065, który został podrobiony prawdopodobnie w XII wieku. Do XVI wieku nazwa miejscowości brzmiała Sierpcz. W 1322 zanotowana w formie Seprcz, w 1383 de Seprcze.

Nazwa pochodzi od nazwy osobowej Sierpek z dodaniem przyrostka dzierżawczego *-jь. Wywodzi się od słowiańskiego imienia złożonego Siepraw lub Wszepraw oznaczającego „ten, który będzie prawy” lub ten, który jest zawsze prawy. W wyniku procesów lingwistycznych nazwa miasta upodobniła się do nazwy narzędzia rolniczego sierpa.

Historia

Średniowiecze wczesne Ukształtowanie terenu, na którym położone jest miasto, nasuwa przypuszczenie, że dawno temu rozciągało się tu jezioro. Już jednak na rok 400 p.n.e. datowane są pozostałości osad ludzkich na tym terenie. Genezą założenia miasta było prawdopodobnie miejsce noclegu podróżnych przemierzających gęste bory szlakiem bursztynowym z Pomorza na południe. Już w Sierpc był znaczącym grodem – istnieją wzmianki mówiące o erygowanej w parafii i budowie kościoła w miejscu pogańskiej świątyni1000 lat fary – z dziejów pewnej legendy.. W raz na tydzień odbywały się tu targi. Ponadto rozwijało się rzemiosło. Prawdopodobnie już wtedy istniała kasztelania sierpecka.

thumb|left|Kościół Świętego Ducha

Średniowiecze późne

W roku 1322 książę Wacław dokonuje z biskupem płockim zamiany pewnych wsi i gruntów w celu rozbudowy Płocka, oddając mu w zamian między innymi wieś Sierpc z prawem zbudowania w Sierpcu zamku i lokowania miasta na prawie średzkim. W 1356 roku, po pożarze, król Polski Kazimierz III nadaje Sierpcowi prawo magdeburskieSłownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu – praca zbiorowa publikowana na stronach PAN..

Od tego czasu zaznacza się rozwój miasta Sierpca dzięki ożywionemu handlowi. W roku 1495 księstwo płockie, w którego granicach znajdował się Sierpc, zostało przyłączone do Korony Królestwa Polskiego. W XV i XVI wieku niezwykle rozwinęło się sukiennictwo. O bogactwie miasta świadczy fakt, że istniały w nim wówczas 4 kościoły.

thumb|Kościół i Klasztor sióstr Benedyktynek

Nowożytność i W latach 1530, 1630 i 1794 miały miejsce wielkie pożary miasta. Poważne zniszczenia miały także miejsce podczas potopu szwedzkiego. W wyniku drugiego rozbioru Sierpc włączono do Królestwa Prus, a po wojnach napoleońskich na wiele lat stał się częścią Cesarstwa Rosyjskiego, wchodził w skład województwa płockiego i guberni płockiej. W okolicy Sierpca toczyły się walki powstańcze. 28 września 1831 roku, w czasie powstania listopadowego pod Sierpcem miała miejsce potyczka polskiego pułku z cesarską konnicą, gdzie mężnie walczyła Barbara Bronisława Czarnowska. Podczas powstania styczniowego 1863 roku było kilka potyczek powstańczych w ujezdzie sierpeckim.

Ponowny rozwój miasta zaznaczył się od II połowy Około połowy mieszkańców miasta stanowiła szybko zwiększająca swoją liczebność ludność żydowska. W okresie pozaborowym zaznaczył się również napływ ludności rosyjskiej. Nadal kontynuowane były tradycje targowo-handlowe. Nastąpił rozwój przemysłu piwowarskiego, spożywczego (np. fabryki octu) i materiałów budowlanych (cegielnie).

1. poł. XX wieku Kolejne zniszczenia przynoszą walki rosyjsko-niemieckie w czasie I wojny światowej. W czasie wojny polsko-bolszewickiej miasto było zajęte przez R. Ch. Armię Czerwoną. W okresie międzywojennym zaznacza się w Sierpcu szczególny rozwój spółdzielczości. W do Sierpca dotarła kolej normalnotorowa. Obecnie Sierpc jest czterokierunkowym węzłem kolejowym (linie do Nasielska, Torunia, Płocka i Brodnicy), jednak ruch pasażerski jest znikomy. Sierpc był również jednym z ostatnich węzłów obsługiwanych przez parowozy (aż do początku lat 90 XX wieku).

II wojna światowa W latach okupacji niemieckiej w Polsce (1939–1945), w Sierpcu dokonano kilka mordów i zbiorowych egzekucji. W czerwcu 1940 Niemcy w pobliżu miejscowego zakładu karnego dokonali masowego rozstrzelania 180 więźniów oraz w ramach Akcji T4 20 umysłowo chorych. Mieszkańców pochodzenia żydowskiego deportowano do getta w Legionowie. W połowie września 1942 do więzienia w Sierpcu przywieziono 152 osoby (polskich uczniów i nauczycieli z Bydgoszczy), po kilku dniach zamordowano ich w masowej egzekucji. Łącznie w sierpeckim więzieniu zginęło w latach 1939–1945 ok. 400Historia Miasta Sierpc. osób.

W latach 1939–1942, w siedzibie Gestapo w Sierpcu (dom Wenderlichów przy obecnej ulicy Jana Pawła II 5), torturowano i rozstrzeliwano przywożonych na przesłuchania – zastrzelono ok. 300 osób (wielu strzałem w tył głowy). W latach 1941–1944 funkcjonowały w Sierpcu i okolicach także karne obozy pracy (na przykład w miejscowości Mieszczk).

Administracyjnie Sierpc został włączony do rejencji ciechanowskiej w Prowincji Prusy Wschodnie. Nazwę miasta zniemczono jako Stadt Sichelberg i został stolicą powiatu ziemskiego o nazwie: Landkreis Sichelberg.

Okres Polski Ludowej Na podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 roku zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło w Sierpcu Obóz pracy nr 167.

Do 1954 roku Sierpc był siedzibą wiejskiej gminy Borkowo.

Miasto do lat 70 leżało w ciągu drogi państwowej nr 19, następnie do grudnia 1985 rokuUchwała nr 192 Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (). krzyżowała się w nim droga międzynarodowa T81 i państwowa nr 109.

Rzeczpospolita Polska thumb|Herb powiatu sierpeckiego Zmiany ustrojowe w kraju miały oczywiście również swe odzwierciedlenie w zmianach zachodzących w Sierpcu. Od 1 czerwca władza lokalna w mieście i gminach powróciła w ręce samorządów lokalnych. 1 września tegoż roku, zarządzeniem Wojewody Płockiego, powołano Urząd Rejonowy, będący terenową ekspozyturą rządowej administracji ogólnej. Rejon obejmował Miasto Sierpc i 6 gmin wiejskich. W 1990 roku zdemontowano pomnik bolszewika Juliana Marchlewskiego, który stał w parku przy ul. Juliana Marchlewskiego (obecna ul. Jana Pawła II). Na jego miejscu, w 1993 roku ustawiono Pomnik Ofiar Katyńskich, poświęcony mieszkańcom Sierpca zamordowanym w obozach w Starobielsku, Ostaszkowie i Kozielsku. Ponadto zmieniono wiele nazw ulic, kojarzonych z panującym dotychczas systemem politycznym.

1 stycznia Sierpc czwarty raz w historii stał się miastem powiatowym. Powiat sierpecki obejmuje Miasto Sierpc oraz 6 gmin wiejskich: Gozdowo, Mochowo, Sierpc, Rościszewo, Szczutowo i Zawidz. 26 czerwca Rada Powiatu Sierpeckiego zatwierdziła nowy Herb powiatu sierpeckiego.

Architektura Zabytki i atrakcje turystyczne thumb|Kościół szkolny thumb|Kościół Farny gotycki kościół pw. świętych Wita, Modesta i Krescencji, farny, z XIV lub , wnętrze barokowe, ołtarz z elementami rokokowymi, w murach kościoła zachowały się fragmenty wcześniejszej romańskiej świątyni, według miejscowego podania wybudowanej na ruinach świątyni pogańskiej gotycki kościół pw. Ducha Świętego z końca , wewnątrz późnogotycka polichromia z lat 1519–1529 zespół klasztorny na wzgórzu zwanym dawniej Loret: gotycki kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny z , wewnątrz gotycka rzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem z w neoromańskim ołtarzu głównym barokowy klasztor benedyktynek z pocz. , murowany, z cegły, z kaplicą i barokowym wnętrzem barokowa dzwonnica murowana z końca poewangelicki kościół pw. św. Stanisława Kostki, z 1913 roku, zwany potocznie kościołem szkolnym, wybudowany w stylu neogotyckim, obecnie znacznie przebudowany drewniany kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa z 1744, przeniesiony ze wsi Drążdżewo do skansenu w Sierpcu w ruiny kościoła pw. św. Krzyża z cmentarz żydowski klasycystyczny ratusz z , obecnie siedziba Muzeum Wsi Mazowieckiej drewniany dom Kasztelanka z przełomu XVII i z charakterystycznym łamanym dachem cerkiew z końca , obecnie pozbawiona kopuł i znacznie przebudowana, pełni funkcję siedziby sądu Muzeum Wsi Mazowieckiej – skansen na obrzeżach miasta murowane jatki miejskie z przełomu XIX i drewniana zabudowa najstarszej części miasta cmentarz parafialny z zabytkowymi XIX-wiecznymi nagrobkami – m.in. Ludwika Bytnera (zm. 1848), Wojciecha Chrzanowskiego (zm. 1848) i wielu innych

Kultura i rozrywka thumb|Dziedziniec Klasztoru sióstr Benedyktynek thumb|Uliczka w mieście – stara część miasta Wiosną 2008 r. w Sierpcu wykonano zdjęcia do filmu Generał Nil. Sierpc odgrywał wyzwalany w styczniu Milanówek, a dworzec kolejowy – dworzec w Białej Podlaskiej, na który przybył w transport byłych więźniów syberyjskich łagrów.

Placówki kulturalne Centrum Kultury i Sztuki im. Marszałka Józefa Piłsudskiego (przed przebudową zwane Domem Kultury) – założone w 1938 roku Miejska Biblioteka Publiczna – istniejąca od 1945 roku Pracownia Dokumentacji Dziejów Miasta – powołana w 2007 roku

Kina Jutrzenka – powstałe w 1935 roku (wówczas jeszcze bez obecnej nazwy) wraz z wybudowaniem i oddaniem do użytku Domu Katolickiego, w którym znajdowała się obszerna sala widowiskowa, gdzie wyświetlano czasami także filmy; ukształtowane w pełni jednak dopiero w trakcie okupacji hitlerowskiej – po gruntownej przebudowie pomieszczeń w tymże budynku; działało również po wojnie w tym samym miejscu z obecną nazwą do marca 1990 roku, ponownie reaktywowane pod tą samą nazwą 28 marca 2008 roku – początkowo w ramach działalności Domu Kultury, we współpracy z warszawską firmą Kaktoos, będąc otwartym w piątki i soboty oraz oferując łącznie trzy seanse na dzień; od 27 kwietnia 2012 roku, po trwającej blisko 2 lata i 6 miesięcy przerwy związanej z opóźnioną o pół roku modernizacją i rozbudową Domu Kultury, funkcjonuje w ramach nowo powstałego Centrum Kultury i Sztuki im. Marszałka Józefa Piłsudskiego i jest ulokowane w jego nowo oddanej do użytku sali widowiskowo-kinowej; kino to jest w stanie pomieścić 300 osób w trakcie jednego seansu oraz wyświetlać zarówno filmy tradycyjne (2D), jak i trójwymiarowe (3D)

Muzea skansen – Muzeum Wsi Mazowieckiej ratusz – ekspozycje czasowe z Muzeum Wsi Mazowieckiej

Media lokalne Prasa „Ekstra Sierpc” – tygodnik bezpłatny „Tygodnik Płocki” – tygodnik „Sierpeckie Rozmaitości” – kwartalnik (wydawanie zawieszone) „Nasz Sierpc” – kwartalnik (bezpłatny biuletyn Urzędu Miasta)

Media elektroniczne sierpc.com.pl – prywatna strona o mieście ekstrasierpc.pl – portal informacyjny

Wspólnoty wyznaniowe Sierpc jest siedzibą, powstałego w 1506 roku dekanatu sierpeckiego, w którego skład wchodzą wszystkie rzymskokatolickie parafie mające swe siedziby w Sierpcu. Ponadto Sierpc zamieszkuje grupa członków Kościołów o charakterze protestanckim oraz zbór Świadków Jehowy.

Kościół katolicki