Dzięcioł białoszyi, dzięcioł syryjski (Dendrocopos syriacus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny dzięciołowatych (Picidae). Osiadły.

Występowanie Zamieszkuje środkową i południowo-wschodnią Europę, Zakaukazie, Azję Mniejszą i Bliski Wschód. W 2010 roku odnotowano też izolowane stwierdzenie w Kazachstanie.

Dawniej dzięcioł białoszyi zamieszkiwał jedynie północną część Azji Zachodniej. Pod koniec XIX wieku rozpoczął ekspansję ku północy, stopniowo zasiedlając Bałkany, Rumunię, Węgry, Ukrainę, Czechy, Słowację, Austrię, Polskę i południowo-zachodnią Rosję.

W Polsce nieliczny ptak lęgowy na południowym wschodzie, rozprzestrzenia się na północ i na zachód Według skali przyjętej przez autorów, dla okresu lęgowego nieliczny oznacza zagęszczenie 1–10 par na 100 km².. Pierwsze stwierdzenie dzięcioła białoszyjego na terenie kraju miało miejsce w 1978 roku w okolicach Rzeszowa, a pierwszy lęg w 1979 roku.

Historia ekspansji w Europie

1880 – początek ekspansji na Europę. Bosfor i Dardanele są prawdopodobnie jedynymi miejscami, przez które przedostał się do Europy. 1890 – północna Bułgaria, okolice wsi Srebrana. 1880–1890 – podbój Bałkanów. 1899 – Serbia, Nis. 1917 – Macedonia. 1920 – kolonizacja Grecji. 1928 – Wojwodino, Stary Vrbas. 1930 – tereny obecnej Chorwacji, potem Słowenii, południowe Węgry. 1931 – Rumunia, Buzau. 1937 – pierwszy lęg na Węgrzech, okolice Kiskunfélegyháza (w 20 lat podbił całe Węgry). 1944 – skolonizowanie całej Rumunii. 1949 – pierwszy odstrzał na terenie dzisiejszej Słowacji – Senné. początek lat 50. XX wieku – stwierdzenie w Albanii. 1951 – pierwszy lęg w Austrii, północny Burgenland, Czechy, Lednice. 1953 – Czechy (wtedy Czechosłowacja), Břeclav (do tej pory występuje jedynie we wschodnich Czechach). 1954 – północne tereny dzisiejszej Słowacji, Bardejów. 1969 – Czarnogóra. 1996 – Bośnia i Hercegowina (w 2008 stwierdzono lęg). koniec XX wieku – rozprzestrzenienie się na całą Słowenię. Górzyste Bałkany utrudniły dalszą ekspansję. Jego rozprzestrzenianie się zwolniło po początku XXI wieku.

Systematyka Autorzy Handbook of the Birds of the World uznają Dendrocopos syriacus za gatunek monotypowy, natomiast Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) i autorzy AviList wyróżniają trzy podgatunki: D. s. syriacus (Hemprich & Ehrenberg, 1833) – środkowa i południowo-wschodnia Europa do Turcji i południowo-zachodniego Iranu D. s. transcaucasicus Buturlin, 1910 – Kaukaz Południowy i północny Iran D. s. milleri Zarudny, 1909 – południowo-wschodni Iran.

Morfologia mały|Ptak młody juv. Wygląd: Słabo zaznaczony dymorfizm płciowy. Czoło białe, wierzch głowy czarny (u samca czerwona plama na karku), boki głowy i spód ciała biały. Czarny pasek podbródkowy, przechodzący w plamę. W odróżnieniu od dzięcioła dużego posiada czarną przepaskę na szyi, która oddziela pierś od białego boku szyi. Nie posiada czarnego paska, który oddziela plamę na szyi od policzka. Grzbiet, kuper i skrzydła czarne, na barkówkach duże białe plamy. Lotki z białymi pasami (u niektórych występuje dodatkowy jeden). Ogon czarny z ledwo widocznymi białymi plamami na bocznych sterówkach (1–2 plamy). Podogonie czerwone. Ptaki w szacie juwenalnej (juv.) mają prążkowaną białą plamę na barkówkach (czasem słabo widoczne lub brak), często czerwonawą pierś, bardziej kreskowany spód ciała oraz większą czerwoną czapeczkę (u samicy nieco mniejszą).

Wymiary średnie długość ciała: ok. 23–25 cm rozpiętość skrzydeł: 34–39 cm masa ciała: 55–63 g (Iran), 70–82 g (Europa Środkowa) długość ogona: 8 cm

Źródło:

Ekologia i zachowanie Biotop Półotwarte tereny rolne, parki, ogrody, winnice, również zadrzewienia w osiedlach ludzkich. Zauważono, że bardzo chętnie osiedla się w osiedlach ludzkich, nawet bardziej licznie, niż przypuszczano. Lęgnie się głównie zieleni miejskiej i nieco rzadziej w naturalnych lub półnaturalnych zadrzewieniach, ogródkach przydomowych, ogródkach działkowych, jak również na cmentarzach. Może też gniazdować w okolicy nasypów kolejowych. Po okresie lęgowym w ogródkach przydomowych, naturalnych lub półnaturalnych zadrzewieniach, zieleni miejskiej czy w ogródkach działkowych. Tak duża liczebność dzięcioła na terenach zurbanizowanych wynika z obecności drzew dogodnych do gniazdowania, często stanowiących roślinność ozdobną.

Głos Głos kontaktowy dzięcioła białoszyjego jest nieco miększy niż dzięcioła dużego. Zdarza się, że jest podobny do odgłosu krwawodzioba „gip”. Ptak bardzo zaniepokojony wydaje je w seriach, a także przeplata je z „czirr”. Wydaje również trajkoczące „czre-czre-czre”. Bębnienie dłuższe od dzięcioła dużego, trwające ok. 0,8–1,2 s, lekko cichnie pod koniec. Trwa krócej niż bębnienie dzięcioła białogrzbietego. Ptaki odzywają się bardziej nieregularnie na terenach zabudowanych niż na wsiach. Pisklęta w gnieździe cichsze od dzięcioła dużego. Szczyt aktywności głosowej przypada na wiosnę.

Rozród mały|Osobnik wykuwający dziuplę Tworzone pary są monogamiczne. Może się krzyżować z dzięciołem dużym.

Gniazdo

Gniazdo zakłada w kilku gatunkach drzew, głównie w wierzbie białej. Dziuplę wykuwa również w wierzbie kruchej, dębie czerwonym, wiśni ptasiej, pistacji oraz topoli osice. Zajmuje drzewa mające wysokość 5–25 m i pierśnicy 25–130 cm. Należy pamiętać, że wysokość i pierśnica mogą być mniejsze lub większe niż podane tutaj wymiary. Najczęściej dziupla jest zakładana na wysokości 3,5–4,5 m w pniu lub nieco rzadziej w konarze. Wykuwa on swoje lokum w żywych i miękkich drzewach. Otwór wlotowy ma średnicę około 5 cm.

Jaja Samica składa od 4 do 7 jaj. Składanie jaj ma miejsce od połowy kwietnia do maja, rzadko w czerwcu.

Wysiadywanie i opieka nad pisklętami Jaja wysiadywane są przez oboje rodziców przez 9–14 dni. Lotne już młode wylatują z gniazda po upływie około 24 dni. Są gniazdownikami. Karmione są one owadami i jagodami.

Zachowanie Po okresie lęgowym prowadzi samotniczy tryb życia, nie wykazując żadnego terytorializmu. W miejscach gdzie pokarmu jest dużo, można spotkać kilka ptaków. Jego zachowanie przypomina dzięcioła dużego, wobec którego może być agresywny, zwłaszcza jeśli dwa ptaki spotkają się w jednym miejscu.

Pożywienie mały|Pożywienia szuka też na ziemi mały|Dzięcioł białoszyi uzupełnia swoją dietę także nasionami drzew W skład diety dzięcioła białoszyjego wchodzą owady i pająki. Ważną rolę odgrywa również pokarm roślinny m.in. orzechy włoskie, którymi może się żywić cały rok. Owady zbiera z powierzchni kory lub spod niej, rzadko nakłuwa korę w poszukiwaniu żyjących pod nią owadów. Młode karmi gąsienicami motyli (Lepidoptera), potem larwami chrząszczy (Coleoptera), chrabąszczy Melolontha melolontha, oraz innymi stawonogami. Im pisklęta są starsze, tym dieta bardziej przekłada się na pokarm roślinny. Karmione są one wtedy orzechami włoskimi, wiśnią ptasią oraz wiśnią pospolitą. Dorosłe ptaki także żywią się owocami, głównie jesienią i zimą.

Status zagrożenia, ochrona i liczebność Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje dzięcioła białoszyjego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, wstępnie obliczona na podstawie szacunków organizacji BirdLife International dla Europy i całej Turcji z 2021 roku, mieści się w przedziale 806 000 – 1 930 000 dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji nie jest znany.

W Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą. Został sklasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC). W latach 2008–2012 jego liczebność szacowano na 1000–2000 par lęgowych, te same liczby podano też dla lat 2013–2018. Nie wymaga zabiegów ochronnych. W Polsce zagęszczenie dzięcioła białoszyjego to ok. 5,5–21,8 par na 10 km². W Krakowie te wartości to 5,5–7,5 par na 10 km², a w południowo-wschodniej Polsce nawet 11,1–21,8 par na 10 km². Obserwowany jest mocny wzrost liczebności. Można oczekiwać na jego wkraczanie do miast północnej i zachodniej Polski.

Zobacz też ptaki Polski

Przypisy Systematyka i nazwa polska za:

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Dane dot. piór

Kategoria:Dzięciołowate Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Awifauna Polski Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1833 roku