Niebiańskie pnie (lub dziesięć pni) to dziesięciostopniowy system cykliczny używany w chińskiej filozofii, alchemii i astrologii. Razem z ziemskimi gałęziami tworzą one cykl sześćdziesięcioletni, stosowany w chińskich kalendarzach tradycyjnych oraz w astrologii. W filozofii łączą się ściśle z pojęciami yin i yang oraz z teorią pięciu pierwiastków.
Niebiańskipień Chińskanazwa Japońska nazwakun'yomi Japońska nazwaon'yomi Yin Yang Pierwiastek 1 甲 jiǎ kinoe kōyang drewno 2 乙 yǐ kinoto otsu yin 3 丙 bǐng hinoe hei yang ogień 4 丁 dīng hinoto tei yin 5 戊 wù tsuchinoe bo yang ziemia 6 己 jǐ tsuchinoto ki yin 7 庚 gēng kanoe kōyang metal 8 辛 xīn kanoto shin yin 9 壬 rén mizunoe jin yang woda 10 癸 guǐ mizunoto ki yin
W epoce Shang istniał mit o dziesięciu słońcach, z których każde nosiło nazwę jednego z niebiańskich pni i każde ukazywało się podczas jednego z dziesięciu dni starochińskiego tygodnia (旬; xǔn). Królowie Shangów umieszczali niebiańskie pnie w swoich imionach. Niektórzy historycy uważają, że pnie mogły odzwierciedlać dziesięć klanów pod rządami Shangów. Niebiańskie pnie powiązano z teorią yin i yang oraz pięcioma pierwiastkami już po ich upadku.
W dzisiejszym języku chińskim niebiańskie pnie są powszechnie używane tak jak na Zachodzie litery alfabetu podczas różnych wyliczeń: Jako oceny na studiach, przy czym przed Jiǎ (bardzo dobry) występuje jeszcze Yōu (優), czyli celujący. Oznaczenia stron w dokumentach prawnych; w tym charakterze niebiańskie pnie są również popularne w Japonii. Oznaczenia odpowiedzi do wyboru w testach. Nazwy chemiczne, np. metanol: 甲醇 jiǎchún; etanol: 乙醇 yǐchún) itd. Nazwy chorób/wirusów: Hepatitis A: 甲型肝炎 jiǎxíng gānyán; Hepatitis B: 乙型肝炎 yǐxíng gānyán Nazwy lig sportowych: Serie A: 意甲 yìjiǎ Dawniej używano pni także przy nazwach witamin; wyparły je jednak litery A, B, C itd. Oznaczanie postaci w dialogach, np. 甲 pyta, 乙 odpowiada
Używany był także w Japonii, jako system jikkan, do oznaczania kolejności (według wymowy on’yomi), np. kolejnych wzorów uzbrojenia lub ich modyfikacji.
Przypisy
Kategoria:Język chiński Kategoria:Pismo chińskie