Szarża pod Rokitną

Szarża pod Rokitną – szarża ułanów 2 szwadronu II Brygady Legionów Polskich podczas I wojny światowej w dniu 13 czerwca 1915.

Sytuacja strategiczna Na wiosnę 1915 roku II Brygada Legionów uległa reorganizacji. Została podzielona na trzy grupy taktyczne pod dowództwem odpowiednio majora Januszajtisa, pułkownika Hallera i podpułkownika Roji. 1 kwietnia dowódcą II Brygady mianowano Austriaka Ferdynanda Küttnera, 16 dni później oddziały polskie zostały skierowane na pogranicze Bukowiny i Besarabii. Zostały podporządkowane generałowi Dowódcy XI Korpusu austro-węgierskiego, wchodzącego w skład grupy generała Karola Pflanzer-Baltina.. 3 pułk piechoty Legionów pod dowództwem płk Zygmunta Zielińskiego został rozlokowany na odcinku frontu pomiędzy wsiami Dobronowce i Toporowce. Artyleria w Bałamutówce, ułani 3 szwadronu w rejonie Rarańczy, a 2 szwadron w oddalonej o około 10 kilometrów miejscowości Kotul-Ostrica. W pierwszych dniach czerwca została przeprowadzona reorganizacja 2 i 3 szwadronu ułanów w II dywizjon kawalerii legionowej. Dowództwo nad dywizjonem powierzono rotmistrzowi Zbigniewowi Dunin-Wąsowiczowi. Dowódcą 2 szwadronu został porucznik Jerzy Topór-Kisielnicki, a 3 szwadronu porucznik Juliusz Klasterski.

Przebieg szarży „Nasz Wąsowicz, chłop morowy, Zbił Moskali w Cucyłowej.

Odznaczył się szwadron drugi, Wrażej krwi on przelał strugi.        Pieśń szwadronu WąsowiczaWitold Sienkiewicz „Bojowo i lirycznie”, Demart S.A 2010, .

12 czerwca 1915 roku oddziały II Brygady działały w rejonie wsi Rokitna (obecnie Ukraina). Z polskimi oddziałami sąsiadowały oddziały związku taktycznego pułkownika D. Pappa z prawej strony, a od lewej oddziały 42 Dywizji Piechoty. Rozpoczął się wspólny atak w celu zdobycia zajmowanych przez Rosjan pozycji w okolicy wsi Rokitna. Pomimo zaciekłych walk wojska austriackie i polskie nie osiągały założonych celów strategicznych. 13 czerwca w godzinach przedpołudniowych pozycjom 42 Dywizji zaczęły zagrażać nacierające oddziały rosyjskie. Około południa do dywizjonu ułanów powrócił rtm. Dunin-Wąsowicz, który został wezwany do szefa sztabu II Brygady kapitana Vagasa. W celu wyparcia oddziałów rosyjskich z pozycji we wsi Rokitna oba szwadrony dywizjonu miały zaatakować z lewej flanki, wspierając piechotę szturmującą potrójne okopy rosyjskie.

Rtm. Zbigniew Dunin-Wąsowicz osobiście poprowadził swoich ułanów do walki. Po przekroczeniu bagnistych brzegów rzeczki Rokitnianki, Dunin-Wąsowicz skierował 3 szwadron do odwodu, a ze szwadronem 2. ruszył do ataku. W ciągu około 13 minut ułani przedarli się przez 3 linie wroga. W ataku wzięło udział 62 ułanów. Poległo 15, 3 kolejnych zmarło z ran, 27 zostało rannych, 6 trafiło do niewoli, 2 zaginęło w akcji, 6 wróciło do własnych pozycji cało i zdrowo. Szarża nie została wykorzystana. Oddziały piechoty w niedostatecznym stopniu wsparły ułanów. Jednak mimo odparcia szarży nocą oddziały rosyjskie opuściły swoje pozycje i wycofały się.

Skład 2 szwadronu w chwili szarżyNa podstawie Stanisław Rostworowski Nie Tylko Pierwsza Brygada (1914-1918) Z Legionami na bój P.W. EGROSS – Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1993. thumb|Rotmistrz Zbigniew Dunin-Wąsowicz 1. Zbigniew Dunin-Wąsowicz, rotmistrz, komendant II dywizjonu – † poległ 2. Jerzy Topór-Kisielnicki, porucznik, komendant 2 szwadronu – † poległ 3. Roman Prawdzic-Włodek, porucznik, zast. komendanta dywizjonu – † poległ 4. Marian Fąfara, porucznik, oficer prowiantowy – ranny 5. Tadeusz Adamski (ułan), wachmistrz szwadronowy – † poległ 6. Władysław Nowakowski, wachmistrz służbowy – † poległ

I pluton 7. Stanisław Sokołowski, komendant plutonu, wachmistrz – ranny 8. Karol Karasiński, kapral – † poległ 9. Józef SzperberArtysta malarz, w WP zweryfikowany z datą 1 czerwca 1919 do stopnia rotmistrza. Służył w 2 Pułku Szwoleżerów Rokitańskich, od 1923 roku w rezerwie., kapral – ranny 10. Stanisław Ejzerman, kapral (na bocznym patrolu) – ranny 11. Michał Majda, ułan – † poległ 12. Antoni Zwatschke, ułan – † poległ 13. Jan MetschkeW Wojsku Polskim zweryfikowany do stopnia rotmistrza., ułan – ranny, w niewoli, potem odbity 14. Kazimierz Prokop, ułan – ranny, w niewoli 15. Józef KrawczyńskiKrawczyński Józef – wzięty do niewoli rosyjskiej. Mianowany majorem Wojska Polskiego od 1 czerwca 1919 roku. Służył w 24 Pułku Piechoty w Łucku. W 1925 roku przeszedł w stan spoczynku., ułan – ranny 16. Antoni Rothkeel, ułan – ranny 17. Stanisław Kamiński, ułan – ranny 18. Józef Sala, ułan – ranny 19. Jan Beresz, ułan – ranny 20. Tadeusz Wojciechowski, ułan (na bocznym patrolu) – ranny 21. Jan Bylica, ułan – koń raniony

II pluton 22. Zygmunt Jagrym-Maleszewski, komendant wachmistrz – ranny, w niewoli, po amputacji nogi wymieniony jako inwalida 23. Mieczysław ChwalibógWzięty do niewoli rosyjskiej. Przebywał w obozie jenieckim, z którego po wydostaniu się zaciągnął się do 5 Dywizji Strzelców Polskich na Syberii. W styczniu 1920 roku pod Krasnojarskiem dostał się do niewoli bolszewickiej. Powrócił do Polski w 1922 r., kapral – ranny, w niewoli 24. Tadeusz Brincken, kapral – ranny 25. Stefan Liszko, kapral – koń padł 26. Bronisław Łuszczewski, ułan – † poległ 27. Eugeniusz Potok-Łada, ułan – † poległ 28. Stanisław Kułakowski, ułan – ranny 29. Edward Ściborowski, ułan – ranny 30. Jerzy Kuszel ps. „Franciszek Skowron”, ułan 31. Jan Chwalibóg, ułan 32. Tadeusz Łękawski, ułan 33. Stanisław Wołoszyn, ułan 34. Stanisław Piątkowski, ułan – koń padł 35. Władysław Lipczyk, ułan 36. Tadeusz Olchowa, ułan

III pluton 37. Stanisław Rostworowski, komendant wachmistrz (komendant bocznego patrolu) 38. Jerzy Bolesław Świdziński, plutonowy – kontuzjowany, koń padł 39. Karol Krzysztof Bokalski, kapral – ranny 40. Stanisław Grekowicz, kapral – koń ranny 41. Jerzy Oskierka-Kramarczyk, kapral – koń padł 42. Władysław Turski, kapral – koń padł 43. Bolesław Kubik, ułan – † poległ 44. Jerzy Rakowski, ułan – † poległ 45. Tadeusz Starczewski ps. „Wincenty Rawski”, ułan – † poległ 46. Władysław Tworkowski, ułan – † poległ 47. Mikołaj Szysz, ułan – † poległ 48. Władysław Sierhiejewicz, ułan – †29 VI 1915 w Czerkasach z ran 49. Stanisław Szczepan, patrolowy – ranny 50. Wojciech Mazur, ułan – ranny 51. Jan Raszowski, ułan 52. Stanisław Różyc, ułan 53. Stanisław Tylicki, ułan – koń padł 54. Jan Szymański, ułan – koń padł 55. Karol Dobrzański, kapral (na bocznym patrolu) 56. Stanisław Wiącek

IV pluton 57. Bolesław Dunin-Wąsowicz, komendant wachmistrz – kontuzjowany 58. Józef Sztembartt (Stembarth lub SztembarthPo powrocie z leczenia do Legionów mianowany podporucznikiem.), kapral, ranny, † zmarł wskutek powikłań po odniesionych ranach 5 października 1936 roku 59. Emil Garbaczewski, patrolowy – ranny, w niewoli 60. Bazyli Janiszyn, ułan – † zmarł z ran 61. Michał Firlit, ułan – ranny 62. Antoni ŁabęckiPorucznik łączności Antoni Łabęcki ur. 13 stycznia 1897 roku w Tarnowie, zginął śmiercią lotnika 27 czerwca 1922 roku w Bydgoszczy., ułan – ranny w niewoli 63. Andrzej Jakubowicz, ułan – ranny w niewoli, potem odbity 64. Roman SenowskiPpor. Roman Senowski poległ 26 kwietnia 1920 podczas zdobywania dworca w Koziatynie (zobacz Zagon na Koziatyn) Nowości Illustrowane 1920 nr 21 s. 9 (zdjęcie) , ułan – ranny 65. Jan Stachura, ułan – ranny 66. Tadeusz Polański, ułan – koń padł 67. Piotr Skawiński, ułan 68. Adolf Zamoyski, ułan 69. Stanisław Lubicz, wachmistrz tytularny (na bocznym patrolu) 70. Adam KossowskiWkrótce po szarży został mianowany porucznikiem., kapral (na bocznym patrolu) 71. Hieronim Sługocki, ułan (na bocznym patrolu) 72. Sylwester Mechedin (Mihden), ułan - ranny

Po szarży thumb|Pogrzeb poległych ułanów. 15 czerwca 1915 roku w Rarańczy na miejscowym cmentarzu odbył się pogrzeb 15 poległych w szarży ułanów. Na trumnie Zbigniewa Dunin-Wąsowicza przykrytej czerwonym suknem z wyszytym na nim orłem polskim położono ułańskie czako i złamaną szablę. Po uroczystościach odprawionych przez księdza Józefa Panasia i przemowach uczestnika szarży wachmistrza Sokołowskiego i porucznika Kordeckiego odśpiewano Boże coś Polskę i złożono trumny do wspólnej mogiły. Szarża szybko stała się tematem medialnym, informacja o wydarzeniu została rozpropagowana przez prasę polską, a następnie stała się tematem literackim i malarskim. Została opisana m.in. w książce "Legiony w boju" napisanej przez Bertolda Merwina i wydanej w 1915 oraz w książce "Bohaterstwo Legionów" autorstwa Stanisława Rostworowskiego wydanej w 1916. W okresie powojennym mogiły ułanów 2 szwadronu znalazły się poza granicami kraju w Rumunii. Po nawiązaniu kontaktów pomiędzy 2 Pułkiem Ułanów a 11 Pułkiem Huzarów Rosiori od 1918 roku to oni opiekowali się grobami polskich legionistów w Rarańczy.

Na mocy porozumienia między Rzecząpospolitą a Rumunią w lutym 1923 roku przeprowadzono ekshumację zwłok, które przewieziono do kraju. 25 lutego 1923 roku odbył się w Krakowie uroczysty pogrzeb poległych w szarży ułanów, tj. rtm Zbigniewa Dunina-Wąsowicza i 14 żołnierzy z 2 szwadronu. Brał w nim między innymi udział Józef Piłsudski oraz biskup Adam Stefan Sapieha. Piłsudski udekorował trumny orderami Virtuti Militari V klasy. Po uroczystościach na Rynku kondukt żałobny udał się na Cmentarz Rakowicki. Tutaj do zgromadzonych przemawiali ksiądz Władysław Antosz, dawny kapelan legionowy, płk Janusz Maleszewski, uczestnik szarży oraz generał Stanisław Szeptycki, który w imieniu Piłsudskiego udekorował Orderami Virtuti Militari tych uczestników szarży, którzy nie byli odznaczeni wcześniej. W dwa lata później odsłonięto pomnik na grobie ułanówPogrzeb bohaterów rokitańskich w Krakowie Nowości Illustrowane 1923 nr 8 s. 8 Pogrzeb bohaterów spod Rokitny Nowości Illustrowane 1923 nr 9 s. 1-3 ( zawiera zdjęcia).

Upamiętnienie thumb|Pomnik na Cmentarzu Rakowickim. W 1915 w Wiedniu został wybity medal upamiętniający szarżę pod Rokitną, zaprojektowany przez Jana Raszkę, na którego awersie widnieją popiersia rtm. Zbigniewa Wąsowicza, por. Kisielnickiego i por. Włodka.

W przeddzień 17 rocznicy szarży, 12 czerwca 1932 w Rarańczy odbyło się odsłonięcie pomnika upamiętniającego poległych tam legionistów.

Na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie został ustanowiony pomnik upamiętniający poległych w bitwie, zaprojektowany przez Józefa Gałęzowskiego.

Edmund Słuszkiewicz był autorem sztuki scenicznej pt. Rokitna – Nowa Samosierra, zrealizowanej w formie słuchowiska radiowego we Lwowie w 1938 roku.

Szarża pod Rokitną stała się kanwą dla jednej z piosenek legionowych tzw. „Pieśni Szwadronu Wąsowicza”Witold Ślusarski „Ostrogami dzwoń”, Unia-Press, Warszawa 1992., w której upatruje się korzeni późniejszych popularnych kupletów dwuwierszowych opisujących w humorystyczny sposób wojenne losy poszczególnych polskich pułków kawaleryjskich tzw. „Żurawiejek”. Szarża jest także wspominana w zwrotce pieśni "Czerwone maki na Monte Cassino" - choć w niektórych publikowanych wersjach fragment "Jak ci spod Rokitny sprzed lat" jest zastąpiony słowami: "Jak ci spod Racławic sprzed lat".

Walki pod Rokitną zostały upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie, napisem na jednej z tablic, w okresie II RP i po 1990 "ROKITNA 13 VI 1915".

20 września 2019 miała miejsce premiera filmu Legiony w reżyserii Dariusza Gajewskiego, w którym wiernie odtworzono szarżę pod Rokitną.

W Warszawie, na Żoliborzu, znajduje się ulica "Bitwy pod Rokitną".

W Krakowie znajdują się dwie nazwy ulic upamiętniające szarżę: ul. rtm. Zbigniewa Dunin-Wąsowicza i ul. Rokitniańska.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Bitwy na froncie wschodnim I wojny światowej Kategoria:Bitwy Legionów Polskich 1914–1918 (Austro-Węgry) Kategoria:Bitwy w historii Austro-Węgier Kategoria:Bitwy w historii Rosji Kategoria:Bitwy w 1915