Kamionka Bużańska, Kamionka Strumiłowa (, Kamjanka-Buźka) – miasto na Ukrainie, w rejonie lwowskim, w obwodzie lwowskim, siedziba hromady Kamionka Bużańska.
Przed 17 lipca 2020 roku siedziba rejonu kamioneckiego.
Miasto królewskie Kamionka Strumiłowska lokowane w 1448 roku położone było w XVI wieku w województwie ruskimZenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 168.. Wchodziło w skład starostwa kamionackiego w XVIII wieku, położone w ziemi lwowskiejWiesław Bondyra, Własność ziemska w województwie bełskim w czasach saskich, Lublin 2015, s. 37..
W mieście rozwinął się przemysł drzewny, odzieżowy oraz lniarski. W miejscowości jest stacja kolejowa Kamionka Bużańska.
Historia mały|lewo|Miasto na mapie Wacława Grodeckiego (środek lewej krawędzi), Poloniae finitimarumgue locarum descriptio(fragment), 1571, wyd. 2., Biblioteka Narodowa, syg. ZZK 18611, domena publiczna. Pierwotnie miasto znane pod nazwą Dymoszyn. W drugiej połowie XV wieku własność Jerzego Strumiłły (zm. 1485), który 26 września 1471 ufundował kościółAnna Supryniuk: Strumiłło (Strumiło) Jerzy z Dmoszyna, Brańska, Podbereziec, Winnik, h. Dąbrowa (zm. 1485). [W:] Polski Słownik Biograficzny. T. XLIV, 2006–2007. i wystarał się o nadanie miejscowości praw miejskich na warunkach prawa magdeburskiego. 1454 – pierwsza znana data pojawienia się Żydów w Kamionce StrumiłowiejMaurycy Horn, Najstarszy rejestr osiedli żydowskich w Polsce w 1507 r., w: Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego 1974, nr 3 (91), s. 14.. Od 1578 mieścił się w Kamionce Strumiłowej skład soli. W 1619 polski pisarz Jakub Gawath napisał w miejscowości dramat „Tragaedia, albo Wizerunk śmierci przeświątego Jana Chrzciciela”. W XVII wieku istniał dwór obronny należący do Szamotulskich, a potem Orzechowskich. Miasto i dwór spalili Kozacy w 1649 roku. Do I rozbioru Polski miejscowość była miastem królewskim i starostwem niegrodowym. Po I rozbiorze Polski od 1772 do 1918 Kamionka Strumiłowa była miastem powiatowym w Królestwie Galicji i Lodomerii pod zaborem austriackim. W 1787 przeszła na własność rodziny Cetnerów z rąk władz austriackich, które przekazały jej prawa do miasta jako ekwiwalent skonfiskowanego majątku Nadwórna koło Stanisławowa. W XVIII w. własność rodziny Mierów, która ok. 1860 wybudowała w Kamionce pałac. Budynek przed likwidacją jednostki wojskowej mieścił jej biura, obecnie opuszczony. Dziedzicem majątku był hr. Karol Mier (zm. 1885). Pod koniec XIX wieku właścicielką majątku była jego żona hr. Helena Mierowa, od której w październiku 1894 nabyli Kamionkę hr. Andrzej Potocki i Homolacs. Do 1939 należała do rodziny Wisłockich. mały|lewo|Dawny polski herb Kamionki Strumiłowej W latach 1867–1918 siedziba powiatu kamioneckiego. 10–14 sierpnia 1920 – bitwa pod Kamionką Strumiłową. W latach 1920–1939 siedziba powiatu kamioneckiego w województwie tarnopolskim Polski międzywojennej. W latach 1929–1938 stacjonował tu 13 Dywizjon Artylerii Konnej z Kresowej Brygady Kawalerii. 20 października 1933 do Kamionki włączono gminy Krzywulanka i Podzamcze. 21 września 1939 – bitwa pod Kamionką Strumiłową. 1939-1941 – okupacja sowiecka. Na przełomie czerwca i lipca 1941, po rozpoczęciu niemieckiej inwazji na ZSRR, w miejscowym areszcie NKWD zamordowało od 20 do 32 więźniów.
Pod koniec czerwca 1941 Ukraińcy zorganizowali trzydniowy pogrom, w trakcie którego zamordowano około 150 ŻydówMartin Dean, Mel Hecker (red.), Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933–1945, tom II, cz. A, United States Holocaust Memorial Museum and Indiana University Press, Bloomington/Indianapolis 2012, ISBN 978-0-253-00202-0, s. 790. Zdaniem Kaia Struvego większość ofiar padła z rąk Niemców, być może z Waffen-SSKai Struve, “Deutsche Herrschaft, ukrainischer Nationalismus, antijüdische Gewalt. Der Sommer 1941 in der Westukraine”, Walter de Gruyter GmbH, Berlin/Boston 2015, ISBN 978-3-11-035998-5, e-ISBN (PDF) 978-3-11-036022-6, s. 670. W latach 1941–1943 Niemcy zorganizowali w mieście getto dla 7 tys. Żydów, których systematycznie rozstrzeliwali lub wysyłali do obozów śmierci. Udział w mordach brał Ukraińska Policja Pomocnicza. W latach 1943–1945 Kamionka była schronieniem dla ludności z okolicznych wiosek przed atakami OUN-UPA. W tym czasie nacjonaliści ukraińscy w różnych okolicznościach zamordowali w mieście lub w jego pobliżu 24 Polaków. W 1944 roku dokonano zmiany nazwy z Kamionka Strumiłowa na Kamionka Bużańska. Utrata miasta przez Polskę w 1945Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej ()..
Zabytki
zamek (nieistniejący) okazały dwór wybudowany w połowie XIX w. istniał do 1939 r. drewniana cerkiew św. Mikołaja zbudowana w 1667 r. neogotycki kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny z 1911–1920, zbudowany wg projektu dr architekta Teodora Talowskiego, w 1929 r. konsekrowany, w czasach ZSRR zamknięty i zdewastowany, w 1989 r. oddany katolikom. W 1995 r. wprowadzono do kościoła starą kopię Pana Jezusa Milatyńskiego, pochodzącą z katedry lwowskiej. W 1996 r. świątynię ogłoszono sanktuarium Pana Jezusa Konającego z Milatyna. Posługę duszpasterską w parafii pełnią księża diecezjalni i siostry serafitki. ratusz
Urodzeni i związani z Kamionką
Jan Bryk – prehistoryk, burmistrz miasta w latach 30. XX wieku Stefan Grabiński – polski pisarz, dramaturg i eseista, ojciec polskiej literatury grozy, zwany polskim Poe Stanisław Łempicki – polski uczony, pisarz, profesor historii oświaty i szkolnictwa UL, przedstawiciel filozoficznej szkoły lwowsko-warszawskiej Kazimierz Makarski – ksiądz, duszpasterz w Kamionce w latach 1939–1946 Jan Poznański – polski nauczyciel Wiesław Poznański – polski zootechnik, profesor Stefania Skwarczyńska – polska uczona, teoretyk i historyk literatury, teatrolog, prof. zw., dr honoris causa UŁ, córka M. Strzelbickiego Marian Strzelbicki – polski inżynier, ofiara zbrodni katyńskiej Mieczysław Strzelbicki – polski urzędnik, starosta, syn Mieczysława Fryderyk Tadanier – polski architekt Stanisław Mazur – chorąży piechoty wojska polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej Wenanty Katarzyniec – Sługa Boży, franciszkanin
Sprawiedliwi wśród Narodów Świata (Polacy ratujący Żydów w Kamionce) Janina Rękas (po mężu Pelc) - ukrywała 12 Żydów
Maria i Antoni Siembidowie - ukrywali Serkę Horszowską Jadwiga Wałkow (po mężu Szejnbaum) - ukrywała Henryka i Felicję Singerów
Pobliskie miejscowości Brody Busk Kulików Mosty Wielkie Radziechów Żółkiew
Przypisy
Bibliografia Źródła dziejowe starostwa i parafji Kamionka Strumiłłowa / wydał Bronisław Faliński. Kamionka Strumiłłowa: Rada Powiatowa i Magistrat miasta Kamionki Strumiłłowej, z drukarni Plewera i Kryma, 1928.
Linki zewnętrzne KamBuz.org.ua – Kamianka-Buzka – Strona informacyjna, strona nieoficjalna miasto.
Zamek w Kamionce Strumiłowej (Bużańskiej) Radziecka mapa topograficzna 1:100 000
Kategoria:Miasta w obwodzie lwowskim Kategoria:Rejon kamionecki (obwód lwowski) Kategoria:Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo ruskie) Kategoria:Starostwo kamionackie Kategoria:Kamionka Bużańska (hromada)