Terespol – miasto w województwie lubelskim, w powiecie bialskim.

Pod względem historycznym Terespol leży na Polesiu, w dawnej ziemi brzeskiej. Miasto magnackie położone było w końcu XVIII wieku w powiecie brzeskolitewskim województwa brzeskolitewskiegoВялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 106.. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa bialskopodlaskiego.

Terespol jest miastem nadgranicznym położonym nad Bugiem, w polskiej części Polesia Brzeskiego. W Terespolu znajdują się kolejowe i drogowe przejścia graniczne z Białorusią.

Według danych GUS z 30 czerwca 2022 r. miasto liczyło 5197 mieszkańców.

Historia Miasto powstało na bazie osiedla wiejskiego Błotków, wzmiankowanego w II połowie XIII wieku. Błotków w 1512 leżał w wójtostwie brzeskim. W 1614 wieś stała się własnością Zygmunta III Wazy.

Historycznie miasto związane jest z rodami: Flemingów, Słuszków i Czartoryskich. To kasztelan wileński Józef Bogusław Słuszka nadał nowo utworzonemu miastu dzisiejszą nazwę Terespol, dla uhonorowania swojej małżonki Teresy. W Terespolu także przyszła najprawdopodobniej na świat Izabella Czartoryska, pani Puław. Majątek Terespol jeszcze w XVIII w. był największą posiadłością Czartoryskich.

Terespol jest otoczony pocarskimi fortyfikacjami, położony pośród bagien. Podczas projektowania Twierdzy Brzeskiej centrum Terespola przesunięto o dwie wiorsty na zachód, a centrum Brześcia dwie wiorsty na wschód. Jednocześnie zmieniono nieco bieg Bugu.

28 lipca 1944 roku podczas walk o Terespol zginęło 64 żołnierzy radzieckich„Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka, 1988, , s. 58..

Struktura powierzchni Według danych z roku 2002 Terespol ma obszar 10,2 km², w tym: użytki rolne: 56% użytki leśne: 4%

Miasto stanowi 0,37% powierzchni powiatu.

Demografia Dane z 30 czerwca 2004: Opis Ogółem Kobiety MężczyźniJednostka osób % osób % osób %Populacja 6002 100 3090 51,5 2912 48,5Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 588,4 302,9 285,5

Piramida wieku mieszkańców Terespola w 2014 roku 690x480px

Ludzie związani z Terespolem

Dzielnice Błotków Duży Błotków Mały Mieszczany Ogródki Łobaczewskie Rogatka WłóczkiGUS. Rejestr TERYT.

Zabytki mały|Stare drewniane domy podominikański kościół parafialny pw. Świętej Trójcy z 1863, następnie rozbudowany, żeliwny obelisk z 1825 r., upamiętniający budowę drogi Warszawa – Siedlce – Brześć, klasycystyczna prawosławna cerkiew parafialna św. Jana Teologa i dzwonnica z XVIII w., drewniana prawosławna kaplica cmentarna Zmartwychwstania Pańskiego z 1892 na cmentarzu z XIX w., przy granicy z Lebiedziewem carskie fortyfikacje.

Gospodarka Miasto nie posiada przemysłu. Jedyny istniejący kiedyś spory zakład przetwórstwa owoców i warzyw (produkował m.in. sławne terespolskie ogórki) upadł pod koniec lat 90. XX w. Dziś mieszkańcy utrzymują się głównie z handlu i usług oraz z pracy w firmach i instytucjach związanych z obsługą przejść granicznych, z Białorusią, o dużym natężeniu ruchu (obsługują one także lądowy ruch tranzytowy z Rosją), i wykorzystuje fakt położenia na granicy z Unią Europejską, oraz na trasie międzynarodowej E30 Cork (Irlandia) – Omsk (Rosja). mały|Dworzec kolejowy w Terespolu W mieście i najbliższej okolicy znajdują się: przejście drogowe, z nowoczesnym, wyremontowanym terminalem przejście drogowe w Kukurykach (tranzytowe dla ruchu towarowego) z nowoczesnym terminalem do obsługi drogowego transportu samochodowego oraz specjalnie zbudowaną drogą celną przejście kolejowe (osobowe i towarowe) wielki kolejowy węzeł przeładunkowy Małaszewicze, dziś największa stacja przeładunkowa w Europie (otwarta 14 grudnia 1949), zlokalizowany jest na olbrzymich terenach w sąsiedztwie niewielkiej miejscowości Małaszewicze i innych okolicznych wsi. Leży on w europejskim korytarzu nr 2, na linii kolejowej E-20 Paryż – Berlin – Warszawa – Moskwa, na styku torów o szerokości 1520 mm i 1435 mm. Przeładowuje między pociągami obu szerokości ponad 5 mln ton ładunków rocznie.

Ogólne informacje o Terespolu

mały|Prawosławna kaplica cmentarna W miasteczku znajdują się świątynie: kościół rzymskokatolicki Świętej Trójcy, prawosławna cerkiew św. Apostoła Jana Teologa, prawosławna kaplica cmentarna Zmartwychwstania Pańskiego oraz kościół zielonoświątkowy Źródło Życia. Działają również wspólnoty religijne baptystów i zbór Świadków Jehowy.

mały|Pomnik Niepodległości mały|upright|Żelazny obelisk z 1825 przy ul. Wojska Polskiego, upamiętniający budowę szosy brzeskiej (identyczny z warszawskim) W Terespolu znajdują się dwie szkoły podstawowe przy ul. Sienkiewicza (nr 1) i przy Wojska Polskiego (nr 2). Ta druga mieści się w zespole szkół ogólnokształcących z liceami ogólnym i zawodowym. Są także dwa gimnazja. Przy zespole szkół stoi pamiątkowy obelisk żeliwny z 1825, ustawiony na pamiątkę budowy traktu Warszawa–Brześć (drugi identyczny monument znajduje się w Warszawie, przy ulicy Grochowskiej). W mieście jest jeszcze Pomnik Niepodległości, Pomnik Pamięci Żołnierzy Armii CzerwonejZapal świeczkę w niedzielę na mogiłach Rosjan, Gazeta Wyborcza Lublin, 7 maja 2010., Pomnik poległych w ochronie granicy żołnierzy WOP (na terenie jednostki Straży Granicznej) oraz ustawiony na uboczu przy torach kolejowych pomnik poświęcony ofiarom transportów kolejowych do obozów koncentracyjnych w okresie II wojny światowej.

Terespol w okresie PRL był siedzibą miasta i gminy. Od kilkunastu lat wieś (gmina) i miasto rozdzieliły się i są osobnymi organizmami administracyjnymi.

W mieście i w okolicach przetrwały forty z kompleksu Twierdzy Brzeskiej – w Terespolu, Łobaczewie Małym, Kobylanach i w Lebiedziewie przy drodze na Kodeń. Z miasta widać zaś szpic pomnika w centrum twierdzy, w Brześciu, już po stronie białoruskiej.

Transport

W miejscowości znajdują się drogowe i kolejowe przejście graniczne z Białorusią.

Droga krajowa nr 2: granica państwa – Świecko – Poznań – Warszawa – Terespol – granica państwa Droga wojewódzka nr 698: Siedlce – Łosice – Terespol Droga wojewódzka nr 816: Terespol – Sławatycze – Włodawa – Berdyszcze – Zosin

Wspólnoty wyznaniowe mały|Cerkiew prawosławna św. Jana Teologa mały|upright|Zabytkowa część kościoła parafialnego Świętej Trójcy w Terespolu Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe: Kościół rzymskokatolicki – dekanat Terespol: parafia Świętej Trójcy Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny – dekanat Terespol: parafia św. Jana Teologa Kościół Zielonoświątkowy: zbór w Terespolu Kościół Chrześcijan Baptystów: misja; podlegająca pod zbór w Rokitnie Świadkowie Jehowy: zbór Terespol (Sala Królestwa ul. Wojska Polskiego 28 lok. 1)

Sport W mieście działają kluby sportowe: KP Granica – piłka nożna (w sezonie 2024/2025 gra w klasie A, grupie Biała Podlaska I)Portal 90minut.pl. MULKS Terespol

Zobacz też Cmentarz żydowski w Terespolu

Uwagi

Przypisy GUS. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym. Stan w dn. 2022-01-01. Format XLSX tabl. 22.

Linki zewnętrzne Oficjalna strona miasta

Kategoria:Miasta w województwie lubelskim Kategoria:Miasta magnackie I Rzeczypospolitej (województwo brzeskolitewskie) Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVII wieku Kategoria:Prywatne miasta Czartoryskich herbu Pogoń Litewska