ABBA, także Abba – szwedzki zespół muzyczny grający muzykę pop, założony w 1972 przez Anni-Frid Lyngstad, Benny’ego Anderssona, Björna Ulvaeusa i Agnethę Fältskog.
Uważani za jeden z najbardziej znaczących na rynku oraz kasowych zespołów muzycznych w historii, sprzedali ponad 300 mln płyt na świecie. Jako zespół zadebiutowali w 1972 singlem „People Need Love”, rok później wydali debiutancki album studyjny pt. Ring Ring. W 1974, reprezentując Szwecję z utworem „Waterloo”, zwyciężyli w finale 19. Konkursu Piosenki Eurowizji. W kolejnych latach koncertowali po całym świecie oraz lansowali kolejne przeboje. Do 1981 wydali jeszcze siedem albumów studyjnych: Waterloo (1974), ABBA (1975), Arrival (1976), The Album (1977), Voulez-Vous (1979), Super Trouper (1980) i The Visitors (1981), które dotarły do pierwszego miejsca na szwedzkiej liście najlepiej sprzedających się płyt, a także były wysoko notowane na światowych listach sprzedaży. Od 1982 nie współpracowali jako kwartet. Na rynku wydawane były kolejne składanki przebojów, które osiągnęły sukces sprzedażowy.
W 2010 zostali wprowadzeni na Rock and Roll Hall of Fame. 7 maja 2013 w Sztokholmie zostało otwarte muzeum poświęcone zespołowi. 27 kwietnia 2018 ogłosili reaktywację, a we wrześniu 2021 zaprezentowali nowe piosenki, zapowiedzieli premierowy album i pożegnalną trasę koncertową, w której zamiast zespołu wystąpią ich hologramy. 5 listopada 2021 wydali album pt. Voyage, który ogłosili jednocześnie ostatnim albumem ABBY.
Historia zespołu 1960–1969: Przed powstaniem zespołu
W 1964 Benny Andersson został członkiem popularnego szwedzkiego zespołu pop-rockowego Hep Stars, który określany był mianem „szwedzkich Beatlesów”. W 1966 grupa nagrała piosenkę „Isn’t It Easy to Say”, którą Andersson napisał z Björnem Ulvaeusem z zespołu Hootenanny Singers. Za namową Stiga Andersona, założyciela wytwórni Polar Music, panowie nawiązali trwałą współpracę przy komponowaniu piosenek.
W 1969 Andersson napisał piosenkę „Hej, Clown”, z którą Jan Malmsjö brał udział w programie Melodifestivalen. Podczas festiwalu poznał Anni-Frid Lyngstad, która z piosenką „Härlig är vår jord” zajęła w konkursie dzielone czwarte miejsce. Kilka tygodni później para spotkała się podczas koncertu w południowej Szwecji, a niedługo później zaczęła się spotykać również w życiu prywatnym. W maju 1969 podczas nagrywania programu telewizyjnego Björn poznał piosenkarkę Agnethę Fältskog. Benny w tym samym roku wyprodukował singiel Lyngstad „Peter Pan”, którą napisał z Björnem.
1970–1973: Początki istnienia grupy i album Ring Ring Pierwszą próbę połączenia swych talentów podjęli w kwietniu 1970, w trakcie wspólnych wakacji na Cyprze. Podczas odpoczynku śpiewali dla przyjemności na plaży, co kończyło się improwizowanymi występami na żywo przed żołnierzami Organizacji Narodów Zjednoczonych stacjonującymi na wyspie. Ulvaeus i Andersson nagrali w tamtym czasie swój pierwszy wspólny album pt. Lycka, na którym Fältskog i Lyngstad były chórzystkami w kilku utworach. Również w 1970 wystąpili wspólnie w programie telewizyjnym I stället for Tarzan. 3 października 1970 w audycji szwedzkiego radia Vara Favoriter dali swój pierwszy występ z programem kabaretowym pt. Festfolket, w którym wykonali m.in. przebój „Hej, Gamle Man” autorstwa Ulvaeusa i Anderssona. Kompozycja, opowiadająca o starym członku Armii Zbawienia, stała się pierwszym przebojem w dorobku zespołu oraz dotarła do pierwszego miejsca listy przebojów Svensktoppen, utrzymując się na szczycie zestawienia przez pięć tygodni. W tym okresie występowali pod nazwą Festfolk. Na początku 1971 odbyli trasę po Szwecji. Pierwsza sesja nagraniowa dała wiarę we wspólną produkcję wokalistów, jednak żaden z nich nie był zainteresowany stałą współpracą, koncentrując się na projektach solowych. W maju Agnetha, Björn i Benny wyruszyli we wspólną trasę koncertową, a gdy Anni-Frid dawała występy z Larsen Berghagenem. Czwórkę wokalistów najbardziej połączyła sesja nagraniowa, która odbyła się latem 1971. Po wydaniu albumu Lycka Björn i Benny planowali wydanie w kraju dwóch kolejnych singli, „Det kan ingen doktor hjälpa” i „Tänk om jorden vore ung”, z wyraźnie podkreślonymi partiami wokalnymi zaśpiewanymi przez Fältskog i Lyngstad. W tym samym czasie Agnetha wydała swoją czwartą solową płytę, a Frida – singiel „Min egen stad”, w których chórki zaśpiewali Benny, Björn i Agnetha.
Menedżer zespołu, Stig Anderson, był skłonny wejść na rynek międzynarodowy z muzyką Ulvaeusa i Anderssona, przewidział również napisanie ogólnoświatowego przeboju przez jednego z członków duetu. Zachęcił solistów do skomponowania utworu, który miałby zostać zgłoszony do Melodifestivalen, programu stanowiącego krajowe eliminacje do Konkursu Piosenki Eurowizji. Po dwóch odrzuconych zgłoszeniach w 1971 grupa wysłała do krajowej telewizji SVT utwór „Säg det med en sång”, który miała wykonać Lena Anderson. Utwór zajął trzecie miejsce w finale Melodifestivalen 1972 i stał się przebojem w Szwecji.
Pierwszy poważny sukces zespołu przyszedł po wydaniu w marcu 1972 przez Benny’ego i Björna singla „She’s My Kind of Girl”. Utwór został wydany w Japonii, gdzie trafił do pierwszej dziesiątki listy przebojów. Zespół nagrał w tym kraju jeszcze dwie piosenki: „En Carousel” (początkowo o tytule „Merry-Go-Round”) i „Love Has Its Ways”, który Benny i Björn napisali z kompozytorem Kōichi Moritą. W czerwcu 1972 Anderson wydał utwór „People Need Love” jako pierwszy singel grupy o nazwie Björn & Benny, Agnetha & Anni-Frid. Piosenka dotarła do 17. miejsca szwedzkiej listy przebojów i stała się pierwszym nagraniem zespołu, które weszło na listę przebojów sporządzaną przez amerykański magazyn Billboard. 26 września 1972 zespół rozpoczął sesję nagraniową na swój pierwszy wspólny album studyjny. Wokalistki zaśpiewały razem w utworze „Nina, Pretty Ballerina”.
1973–1975: Konkurs Piosenki Eurowizji W 1973 we czwórkę wystartowali w programie Melodifestivalen z piosenką „Ring Ring”, którą nagrali techniką tzw. ściany dźwięku. 10 lutego 1973 zajęli trzecie miejsce w finale konkursu, choć byli jednym z głównych faworytów do wygranej. 26 marca wydali pierwszy wspólny album, również zatytułowany Ring Ring. Odbyli także trasę promocyjną, która obejmowała występy telewizyjne w Austrii, Belgii, Holandii i Niemczech; Agnethę Fältskog, będącą świeżo po porodzie, na koncertach zastępowała Inger Brudin. W tym czasie formacja przyjęła nazwę ABBA, utworzoną z pierwszych liter imion jej członków. thumb|ABBA podczas nagrania programu Popzien w 1973 thumb|ABBA podczas nagrania programu w telewizji Dutch TV w kwietniu 1974 Tuż po udziale w Melodifestivalen 1973 Anderson zaczął pracę nad utworem, który mógłby zgłosić do eurowizyjnych selekcji w 1974, ponieważ uznał, że zarówno Melodifestivalen, jak i sam Konkurs Piosenki Eurowizji, to ogromna szansa na osiągnięcie sukcesu na rynku muzycznym. Pod koniec 1973 zespół został zaproszony przez telewizję SVT do współpracy nad utworem na 19. Konkurs Piosenki Eurowizji – spośród wielu kompozycji grupa wybrał glam rockowy utwór „Waterloo”, wyprodukowany techniką „ściany dźwięku” i zaproponowany telewizji przez Tretowa. W lutym 1974 piosenka wygrała w finale Melodifestivalen 1974, a w maju zwyciężyła również w finale Eurowizji, zdobywszy 24 punkty. Piosenka w krótkim czasie stała się światowym przebojem. ABBA po wygranej w konkursie rozpoczęła trasę koncertową po Europie oraz dała gościnne występy w wielu popularnych programach telewizyjnych, m.in. Top of the Tops. Singel „Waterloo” przyniósł mu międzynarodową rozpoznawalność oraz upragniony sukces komercyjny, trafiając na czołowe miejsca na listach przebojów w wielu krajach, m.in. w Belgii, Danii, Finlandii, Irlandii, Niemczech, Norwegii, Wielkiej Brytanii i Australii. Dotarł także do szóstego miejsca notowania Billboard Hot 100 w Stanach Zjednoczonych, dzięki czemu ABBA miała możliwość wydania swojego pierwszego albumu oraz odbycia trasy koncertowej poza granicami Europy.
Pierwsza podróż zespołu do USA obejmowała krótki występ promocyjny w programie rozrywkowym The Mike Douglas Show, a ich album Waterloo zajął 145. miejsce na liście Billboard 200. Płyta dotarła także na szczyt list bestsellerów w Szwecji. Kolejny singel zespołu, „Honey, Honey”, dotarł zaledwie do 27. miejsca na amerykańskiej liście przebojów oraz do drugiego miejsca w Niemczech. Wytwórnia Epic Records ponownie wydała w Wielkiej Brytanii zremiksowaną wersję piosenki „Ring Ring” oraz singiel „Honey, Honey” w wersji zespołu Sweet Dreams. Oba utwory zadebiutowały na brytyjskich listach przebojów, jednak nie dotarły do pierwszej „30” notowania, przez co zaczęto spekulować, że ABBA to grupa jednego przeboju. Podobne opinie pojawiły się po wydaniu singla z piosenkami „So Long” i „I’ve Been Waiting for You”, który również nie osiągnął spodziewanego sukcesu komercyjnego.
W listopadzie 1974 ABBA wyruszyła w pierwszą europejską trasę koncertową, która obejmowała występy m.in. w Danii, Niemczech Zachodnich, Austrii i Szwajcarii oraz krajach Skandynawii. Widowiska nie odniosły jednak spodziewanego sukcesu, a wiele biletów się nie sprzedało, dlatego grupa odwołała część występów. Dla odmiany, ich występ w parku rozrywki Gröna Lund w Sztokholmie zgromadził ok. 19,2 tys. widzów. Latem 1975 wydali singiel „I Do, I Do, I Do, I Do, I Do”, który zajął 38. miejsce na szwedzkiej liście przebojów. Kilka miesięcy później ukazał się kolejny album zespołu, zatytułowany po prostu ABBA. Grupa wylansowała także kolejny przebój – „S.O.S.”, który dotarł do szóstego miejsca na liście przebojów w kraju oraz został drugim singlem ABBY, który dotarł na szczyt europejskich notowań, m.in. w Niemczech czy Austrii. We wrześniu 1975 do sprzedaży trafiła składanka charytatywna pt. Stars im Zeichen eines guten Sterns z m.in. piosenkami ABBY: „Pick a Bale of Cotton”, „On Top of Old Smokey” i „Midnight Special”; dochód ze sprzedaży albumu został przeznaczony na walkę z rakiem.
Sukces zespołu utrwalił kolejny singiel „Mamma Mia”, który trafił na szczyty wielu europejskich list przebojów. 2 stycznia 1976 piosenka dotarła do 10. miejsca na amerykańskiej liście World Record Top 100 Singles oraz do 15. miejsca na liście Billboard Hot 100, a w Australii stała się „najlepiej sprzedawanym singlem w historii australijskiego przemysłu rozrywkowego”. W trakcie trasy promocyjnej po Australii zarejestrowano program The Best of ABBA, który pozostaje jednym z najpopularniejszych widowisk muzycznych w historii kraju. W tym samym czasie zespół otrzymał nagrodę od wytwórni BMI za jeden z najczęściej granych utworów w amerykańskich stacjach radiowych w 1975. Album ABBA znalazł się na 174. miejscu listy Billboard 200 oraz na 165. miejscu na liście Cashbox.
1976–1982: Kolejne albumy thumb|ABBA w Holandii, 1976 17 czerwca 1976, czyli na dzień przed uroczystością ślubną króla Karola Gustawa i Silvii Sommerlath, artyści premierowo wykonali przebój „Dancing Queen” w Operze Królewskiej w Sztokholmie. W październiku 1976 wydali album pt. Arrival, który okazał się przełomową płytą w karierze grupy i zawierał przeboje: „Dancing Queen”, „Knowing Me, Knowing You”, „Money, Money, Money”, „That’s Me” czy „Fernando”. Ostatni z utworów znalazł się na nowozelandzkim, australijskim i południowoafrykańskim wydaniu albumu i trafił na pierwsze miejsca list przebojów w 13 krajach (m.in. w Niemczech czy Australii) oraz sprzedał się w nakładzie ponad 10 mln egzemplarzy. W ramach promocji albumu ABBA wyruszyła w trasę promocyjną do USA, gdzie wystąpiła w kilku popularnych programach telewizyjnych, tj. Mervin Griffin Show, Tony Orlando Show, Don Kirschner, New Rock Concert, Dinah Shore Show i Bing Crosby Show. Również w 1976 premierę w miał program dokumentalny SVT pt. Abba Dabba Doo. W październiku tego samego roku ABBA przyleciała do Polski, gdzie wystąpiła w programie z cyklu Studio 2, podczas którego nagrała telewizyjny koncert pt. ABBA w Studiu 2, wyemitowany 13 listopada 1976 w TVP1.