Partia Republikańska () – amerykańska konserwatywna partia polityczna założona w 1854. Jedna z dwóch głównych sił politycznych w Stanach Zjednoczonych, obok Partii Demokratycznej. Potocznie: „Grand Old Party” (GOP) lub Republikanie.

Pierwotnie powstała kilka lat przed wojną secesyjną jako ugrupowanie abolicjonistyczne, w XIX wieku popierali ją mieszkańcy północnej i zachodniej części USA (obecnie Republikanie dominują zaś na Południu). Pierwszym prezydentem z jej ramienia był Abraham Lincoln. Partia Republikańska od XX w. uchodzi za konserwatywną partię Amerykanów rasy białej należących do klasy średniej i klasy wyższej, aczkolwiek jeszcze w latach 50. XX w. była progresywna, czego przykładem było zniesienie segregacji rasowej (Brown kontra urząd edukacji w Topeka).

Współcześni Republikanie są konserwatystami w kwestiach społecznych, w ekonomii opowiadają się za minimalną ingerencją państwa w gospodarkę, są bliscy neoliberalizmowi. Partia na ogół określana jest mianem centroprawicowej, natomiast po ataku na Kapitol Stanów Zjednoczonych przez zwolenników Donalda Trumpa część komentatorów politycznych i członków GOP określiła Partię Republikańską mianem skrajnie prawicowej.

Historia Początki partii sięgają okresu sprzed wojny secesyjnej, kiedy to rósł w siłę ruch przeciwników niewolnictwa. Niektórzy z nich szukali metod politycznej walki z tym zjawiskiem. Nie znajdując poparcia u żadnej z liczących się ówcześnie sił politycznych (Partii Demokratycznej i Partii Wigów), założyli w 1840 roku własną Partię Wolności. Wkrótce organizacje przeciwników niewolnictwa zaczęły zwalczać niewolnictwo na terenie samych Stanów Zjednoczonych. Powstała Partia Wolnej Ziemi (Free Soil Party). Podobne organizacje pojawiały się i znikały, prowadziły jednak do wykrystalizowania się postaw i programów.

W latach 50. XIX wieku doszło do upadku systemu politycznego. Zniknęła Partia Wigów i doszło do rozłamu w Partii Demokratycznej.

Wskutek sporu wokół Ustawy o Kansas i Nebrasce (rok 1854) pojawiła się Partia Republikańska. Ustawa przewidywała bowiem, że kwestia niewolnictwa w tych dwóch stanach zostanie pozostawiona do rozstrzygnięcia mieszkańcom tych stanów. Wywołało to wściekłość abolicjonistów, gdyż łamało postanowienia Układu z 1820 roku, kiedy to ustalono, że niewolnictwo na tych terytoriach będzie zakazane. Przeciwnicy niewolnictwa odbyli w związku z tą sprawą szereg spotkań, które uznawane są za początki Partii Republikańskiej.

Początkowo Partia Republikańska gromadziła protestantów, robotników, biznesmenów, rolników i po wojnie secesyjnej, również czarnych byłych niewolników. W tamtym czasie partia nie cieszyła się dużym poparciem na południu Stanów Zjednoczonych, które przez niezgodę na zniesienie niewolnictwa, częściej wybierali Partię Demokratyczną.

Republikanie już w 1856 roku wystawili swojego kandydata w wyborach prezydenckich. John C. Frémont zdobył 33% głosów.

Cztery lata później Partia Republikańska była jedną z głównych sił politycznych w kraju. Zdobycie tej pozycji ułatwiła jej sytuacja w kraju. Partia Wigów zniknęła ze sceny, a Partia Demokratyczna była głęboko podzielona.

Pierwszym prezydentem z ramienia Partii Republikańskiej został Abraham Lincoln, który swoją popularność zawdzięczał między innymi zwycięstwie w wojnie secesyjnej. Po secesji Południa, Republikanie zdobyli większość w rządzie, a po wojnie secesyjnej uzyskali trwałą przewagę i mogli samodzielnie sprawować władzę mniej więcej do końca XIX wieku. Po Wielkim kryzysie w 1929 roku, Republikanie stracili większość w Kongresie, a Partia Demokratyczna zyskała przewagę dzięki koalicji poparcia Nowego Ładu. Okres ten trwał do 1964 roku.

Po wprowadzeniu ustawy o prawach obywatelskich w 1964 roku, główne poparcie dla Partii Republikańskiej przesunęło się z północy na południe kraju. Wyborcami Republikanów zostali w dużej mierze biali Amerykanie, przywiązani do tradycji i religii, co objawiało się między innymi w poparciu Partii Republikańskiej dla ruchu antyaborcyjnego. Konserwatyzm w partii ugruntowały dodatkowo dwie kadencje Ronalda Reagana.

Od tamtego czasu partia ta pozostaje jedną z dwóch najważniejszych organizacji politycznych w USA. Według badań ankietowych Instytutu Gallupa identyfikację z Partią Republikańską w latach 1988–2013 deklarowało od 25 do 34 proc. Amerykanów.

Większość prezydentów w historii Stanów Zjednoczonych pochodziło z Partii Republikańskiej (łącznie 19 prezydentów), wliczając w to obecnego prezydenta USA, Donalda Trumpa. W 2025 roku partia dysponuje większością zarówno w Senacie, jak i Izbie Reprezentantów Stanów Zjednoczonych. Dodatkowo, sześciu z dziewięciu członków Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych zostało mianowanych przez prezydentów z ramienia tej partii.

Program polityczny Wśród Republikanów można wyróżnić cztery grupy ideowe: liberałów (w znaczeniu amerykańskim; stanowią oni większość tzw. Republikanów tylko z nazwy), konserwatywnych liberałów, konserwatystów i neokonserwatystów. Od czasów rządów prezydenta Ronalda Reagana dominuje ta druga grupa. Republikanie popierają: wolny rynek, niskie podatki, walkę z monopolami, mniej ograniczeń dla wielkich korporacji, walkę z przestępczością, prawo do posiadania broni palnej dla każdego, ograniczenie wydatków na pomoc socjalną, rozwój armii, walkę z terroryzmem.

Partia Republikańska bardziej niż Partia Demokratyczna akcentuje przywiązanie do wartości chrześcijańskich, np. Republikanie sprzeciwiają się legalizacji aborcji, eutanazji, narkotyków czy związków homoseksualnych. Są za tym, żeby powrócić do poprzedniego porządku odnośnie do modlitw w szkołach publicznych, tzn. modlitwy powinny być organizowane przez same szkoły. Republikanie sprzeciwiają się również większemu napływowi nielegalnych imigrantów do USA. Są też zwolennikami surowego, prostego prawa, np. stosowania kary śmierci. Uważają, że przestępców należy surowo karać, co ma samo w sobie odstraszać od popełniania przestępstw.

Obecne kierownictwo Joe Gruters – szef Komitetu Krajowego Mike Johnson – Spiker Izby Reprezentantów Steve Scalise – lider większości w Izbie Reprezentantów John Thune – lider większości w Senacie

Prezydenci z ramienia Partii Republikańskiej

Imię i nazwiskoWizerunekStanOdDoAbraham Lincoln102x102px35x35px Illinois4 marca 186115 kwietnia 1865Ulysses S. Grant102x102px35x35px Illinois4 marca 18694 marca 1877Rutherford B. Hayes102x102px28x28px Ohio4 marca 18774 marca 1881James A. Garfield102x102px28x28px Ohio4 marca 188119 września 1881Chester A. Arthur102x102px30x30px Nowy Jork19 września 18814 marca 1885Benjamin Harrison107x107px30x30px Indiana4 marca 18894 marca 1893William McKinley102x102px28x28px Ohio4 marca 189714 września 1901Theodore Roosevelt102x102px30x30px Nowy Jork14 września 19014 marca 1909William H. Taft102x102px28x28px Ohio4 marca 19094 marca 1913Warren G. Harding102x102px28x28px Ohio4 marca 19212 sierpnia 1923John C. Coolidge Jr.107x107px30x30px Massachusetts2 sierpnia 19234 marca 1929Herbert C. Hoover102x102px35x35px Kalifornia4 marca 19294 marca 1933Dwight D. Eisenhower102x102px30x30px Pensylwania20 stycznia 195320 stycznia 1961Richard M. Nixon102x102px35x35px Kalifornia20 stycznia 19699 sierpnia 1974Gerald R. Ford Jr.102x102px30x30px Michigan9 sierpnia 197420 stycznia 1977Ronald W. Reagan102x102px35x35px Kalifornia20 stycznia 198120 stycznia 1989George H.W. Bush102x102px30x30px Teksas20 stycznia 198920 stycznia 1993George W. Bush102x102px30x30px Teksas20 stycznia 200120 stycznia 2009Donald J. Trump102x102pxbezramki|43x43px Floryda

(do 2019 Nowy Jork)20 stycznia 201720 stycznia 2021Donald J. Trump102x102pxbezramki|43x43px Floryda20 stycznia 2025

Urzędujący gubernatorzy stanów z ramienia Partii Republikańskiej

StanPieczęć stanuGubernatorWizerunekOd30x30px Alabama75x75pxKay Ivey118x118px|alt=Photographic portrait of Kay Ivey10 kwietnia 201760x60px Alaska75x75pxMike Dunleavy134x134px|alt=Photographic portrait of Mike Dunleavy3 grudnia 201830x30px Arkansas75x75pxSarah Huckabee Sanders130x130px|alt=Photographic portrait of Sarah Huckabee Sanders10 stycznia 202330x30px Dakota Południowa75x75pxLarry Rhoden142x142px|alt=Photographic portrait of Larry Rhoden25 stycznia 202530x30px Dakota Północna75x75pxKelly Armstrong100px|alt=Photographic portrait of Kelly Armstrong15 grudnia 202430x30px Floryda75x75pxRon DeSantis134x134px|alt=Photographic portrait of Ron DeSantis8 stycznia 201930x30px Georgia75x75pxBrian Kemp132x132px|alt=Photographic portrait of Brian Kemp14 stycznia 201930x30px Idaho75x75pxBrad Little100px|alt=Photographic portrait of Brad Little7 stycznia 201930x30px Indiana75x75pxMike Braun140x140px|alt=Photographic portrait of Mike Braun13 stycznia 202530x30px Iowa75x75pxKim Reynolds140x140px|alt=Photographic portrait of Kim Reynolds24 maja 201730x30px Karolina Południowa75x75pxHenry McMaster100px|alt=Photographic portrait of Henry McMaster24 stycznia 201730x30px Luizjana75x75pxJeff Landry132x132px|alt=Photographic portrait of Jeff Landry8 stycznia 202430x30px Missisipi75x75pxTate Reeves133x133px|alt=Photographic portrait of Tate Reeves14 stycznia 202030x30px Missouri75x75pxMike Kehoe133x133px|alt=Photographic portrait of Mike Kehoe13 stycznia 202530x30px Montana75x75pxGreg Gianforte133x133px|alt=Photographic portrait of Greg Gianforte4 stycznia 202130x30px Nebraska75x75pxJim Pillen133x133px|alt=Photographic portrait of Jim Pillen5 stycznia 202330x30px Nevada75x75pxJoe Lombardo100px|alt=Photographic portrait of Joe Lombardo2 stycznia 202330x30px New Hampshire75x75pxKelly Ayotte127x127px|alt=Photographic portrait of Kelly Ayotte9 stycznia 202530x30px Ohio75x75pxMike DeWine100px|alt=Photographic portrait of Mike DeWine14 stycznia 201930x30px Oklahoma75x75pxKevin Stitt100px|alt=Photographic portrait of Kevin Stitt14 stycznia 201930x30px Teksas75x75pxGreg Abbott142x142px|alt=Photographic portrait of Greg Abbott20 stycznia 201530x30px Tennessee75x75pxBill Lee132x132px|alt=Photographic portrait of Bill Lee19 stycznia 201930x30px Utah75x75pxSpencer Cox131x131px|alt=Photographic portrait of Spencer Cox4 stycznia 202130x30px Vermont75x75pxPhil Scott100px|alt=Photographic portrait of Phil Scott5 stycznia 201740x40px Wirginia Zachodnia75x75pxPatrick Morrisey100px|alt=Photographic portrait of Patrick Morrisey13 stycznia 202530x30px Wyoming75x75pxMark Gordon100px|alt=Photographic portrait of Mark Gordon7 stycznia 2019

Zobacz też

republikanie tylko z nazwy

Przypisy

Linki zewnętrzne Grand Old Party

Kategoria:Partie i ugrupowania w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Partie konserwatywno-liberalne Kategoria:Partie konserwatywne Kategoria:Amerykańskie organizacje antyaborcyjne Kategoria:Konserwatyzm w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Partie społeczno-konserwatywne