Kazimierz Kowalski (ur. 15 marca 1925 w Krakowie, zm. 29 maja 2007 tamże)Kazimierz Kowalski M.J. Minakowska, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2025-07-16]. – polski paleontolog, teriolog i speleolog, członek Polskiej Akademii Nauk (od 1971), prezes Polskiej Akademii Umiejętności (1994–2001). Autor blisko 700 publikacji i 24 taksonów kopalnych oraz jednego współczesnego.

Życiorys Urodził się w rodzinie Tadeusza, orientalisty, turkologa, arabisty, iranisty, profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego, członka PAU, i Zofii z domu Medweckiej, lekarki. Edukacja K. Kowalskiego przypadła na czas okupacji niemieckiej. Po zdaniu matury w trybie tajnego nauczania, rozpoczął studia zoologiczne na Tajnym Uniwersytecie Jagiellońskim, a ukończył je na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1947 roku. Jego praca magisterska była poświęcona rytmice dobowej gryzoni. Po studiach został asystentem w Zakładzie Psychologii i Etologii Zwierząt UJ, gdzie w 1949 roku obronił pracę doktorską o ekologii nietoperzy. W 1954 roku otrzymał propozycję pracy w tworzonej Pracowni Instytutu Zoologii PAN w Krakowie, która z czasem została przekształcona w samodzielny Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN. W Instytucie kierował Zakładem Zoologii Systematycznej i Doświadczalnej. W 1954 roku uzyskał stanowisko docenta, w 1962 profesora nadzwyczajnego, a w 1969 profesora zwyczajnego. W latach 1960–1978 i 1985–1987 pełnił funkcję dyrektora instytutu. W latach 1978–1983 był profesorem zoologii na Uniwersytecie Orańskim w Algierii. W 1964 roku był kierownikiem polsko-mongolskiej wyprawy paleontologicznej na Gobi. W latach 1971–1985 był redaktorem naczelnym „Acta zoologica cracoviensia”. Był autorem ponad 20 nazw taksonów kopalnych i blisko 700 publikacji, w tym przeszło 500 artykułów naukowych, 12 monografii naukowychZ. Kielan-Jaworowska: W poszukiwaniu wczesnych ssaków. Wyd. Uniw. Warszawskiego, 2013, strona 40.

Od 1971 roku był członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk, a od 1986 jej członkiem rzeczywistym. Od 1990 roku był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, a w latach 1994–2000 jej prezesem, wieloletni członek Polskiego Towarzystwa GeologicznegoLista członków Polskiego Towarzystwa Geologicznego, stan na 31 stycznia 1971, Rocznik Polskiego Towarzystwa Geologicznego Tom XL-1970, Zeszyt 3-4, Kraków 1971., członek honorowy Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika.

Wraz z kolegami ze studiów założył pierwszy w Polsce Klub Grotołazów (1950). Brał również udział w wielu wyprawach zagranicznych. W roku 1956 ustanowił rekord świata głębokości – 1122 m – schodząc do jaskini Gouffre Berger w masywie Vercors we Francji. Był współzałożycielem i pierwszym przewodniczącym (od 1964) Sekcji Speleologicznej Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. KopernikaMłodzieńcze pasje uczonych. Tadeusz Kowalski (1889–1948) Kazimierz Kowalski (1925–2007), (wystawa: 2014-04-15 – 2014-10-31) [dostęp 2025-07-16]..

Przed wyborami parlamentarnymi w 2001 był członkiem wyborczego komitetu honorowego Unii Wolności.

W 2002 roku w uznaniu za opracowanie monografii o faunie czwartorzędowej Europy oraz za całokształt dorobku naukowego został laureatem Nagrody Miasta Krakowa.

Zmarł w Krakowie, pochowany na cmentarzu Rakowickim (kwatera U, narożnik płn.-zach.). mały|Grób prof. Kazimierza Kowalskiego na cmentarzu Rakowickim w Krakowie Systematyka Nazwy utworzone przez Kazimierza Kowalskiego Kazimierz Kowalski jest autorem lub współautorem nazw naukowych wielu gatunków lub rodzajów ssaków:

1. owadożerów (Eulipotyphla): Sorex alpinoides (= Neomysorex alpinoides) Sorex dehneli (= Mafia dehneli) Peisorex pohaiensis 2. nietoperzy (Chiroptera): Myotis podlesicensis Myotis dasycename subtilis (syn. Myotis delicatus ) Myotis danutae Myotis helleri 3. gryzoni (Rodentia): Stachomys Praesynaptomys (syn. Plioctomys ) Bjornkurtenia Glis sackdillingensis minor (= Glis minor) Promimomys insuliferus Mimomys polonicus Stachomys trilobodon Microtodon longidens (= Baranomys longidens) Muscardinus pliocaenicus Peisorex Pseudocylindrodon mongolicus Cyclomys minutus Tataromys gobiensis (syn. Yindirtemys deflexus ) Pliopetaurista meini Blackia polonica (syn. Blackia miocaenica ) Epimeriones progressus Synaptomys europaeus

Kazimierz Kowalski jest także współautorem nazwy owada: Caenopsylla eremita .

Nazwy utworzone na cześć Kazimierza Kowalskiego Poniżej wymienione epitety gatunkowe kowalskii lub casimirii, a także nazwa rodzajowa Kowalskia są eponimami mającymi na celu upamiętnienie Kazimierza Kowalskiego: Onychirus kowalskii Idiocera kowalskii Condylura kowalskii Sorex casimirii Rhinolophus kowalskii Eptesicus kowalskii Baranomys kowalskii Pliomys kowalskii Kowalskia Lemmus kowalskii Villanyia kowalskii Parasaidomys kowalskii Eumyarion kowalskii Ninamys kazimierzi

Speleologia i taternictwo Kazimierz Kowalski należał do grona najbardziej aktywnych polskich taterników jaskiniowych i speleologów. W Tatrach odkrył nowe partie jaskiń (m.in. w jaskiniach Miętusiej, Zimnej, Szczelinie Chochołowskiej). W wielu polskich jaskiniach prowadził badania naukowe. W 1952 roku, podczas wyprawy z Włodzimierzem Starzeckim do Jaskini Miętusiej ustanowił polski rekord osiągniętej głębokości w jaskiniach: –213 m. W 1956 roku we francuskiej jaskini Gouffre Berger ustanowił kolejny rekord, schodząc na poziom –1122 m. Był autorem licznych artykułów i prac o tematyce jaskiniowej. Najbardziej znanym dziełem była monografia „Jaskinie Polski”.

Kazimierz Kowalski był także aktywnym członkiem wielu organizacji speleologicznych. Był współzałożycielem „Klubu Grotołazów”, a w latach 1950–1955 był współredaktorem czasopisma „Grotołaz”. W 1956 roku przewodniczył Komisji Taternictwa Jaskiniowego Klubu Wysokogórskiego. Był honorowym członkiem Klubu Wysokogórskiego i Polskiego Związku Alpinizmu. W marcu 2006 roku za całokształt pionierskich dokonań, jako współtwórca taternictwa jaskiniowego, odkrywca i zdobywca w 1956 roku światowego rekordu głębokości –1122 m, w jaskini Gouffre Berger w Alpach francuskich otrzymał nagrodę Super Kolos.

Wybrane publikacje

rozdziały o jaskiniach i ssakach w monografii Tatrzańskiego Parku Narodowego (2 wyd. 1955 i 1962) Mammals of Algeria (1991) – wraz z żoną, prof. B. Rzebik-Kowalską

Ordery i odznaczenia

Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Partyzancki Krzyż Armii Krajowej Złota Odznaka „Za Pracę Społeczną dla miasta Krakowa” (1969)Uchwała Nr 201 Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 16 czerwca 1969 r. w sprawie nadania odznaki „Za Pracę Społeczną dla miasta Krakowa” [dostęp 2025-07-16].

Źródło:.

Przypisy .

Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Geologicznego Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Laureaci Kolosów Kategoria:Laureaci Nagrody Miasta Krakowa Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami taksonów biologicznych Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy odkrywcy Kategoria:Polscy paleontolodzy Kategoria:Polscy speleolodzy Kategoria:Polscy zoolodzy Kategoria:Prezesi Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Urodzeni w 1925 Kategoria:Zmarli w 2007