thumb|Fragment Biblii łacińskiej z 1407 r. (Lb 1:24–26) mały|Dokument administracyjny napisany chińską kaligrafią z Dai Viet w Wietnamie. XVIII w. Kaligrafia (gr. καλλιγραφία od καλὸς 'piękny' i γρᾰ́φειν 'pisać') – sztuka starannego i estetycznego pisania, często również zdobionego artystycznie. Nauka kaligrafii miała kształtować charakter oraz cierpliwość. Kaligrafia była podstawowym przedmiotem w szkołach. Do około 1960 r. była w Polsce przedmiotem nauczania początkowego, mającym na celu doskonalenie pisma odręcznego.
thumb|Ułożenie ciała do pisania i trzymania pióra w kaligrafii, 1781
O kaligrafii pisał m.in. Dominik Gabriel Szybiński w „Sztuce Pisania w Trzech Rozdziałach” w 1781 r. Wg. autora kaligrafia była traktowana jako sztuka „malowania słów” i wyrażania myśli za pomocą precyzyjnych znaków na papierze: „pisanie to sztuka mówienia do oczu”.
Materiały i narzędzia Tradycyjnie pisania używano piór gęsich, które odpowiednio przycinano i dopasowywano do rodzaju pisma. Proces ten wymagał precyzji – pióro musiało być odpowiednio zaostrzone, aby uzyskać właściwą grubość linii.
Inkausty były przygotowywane z naturalnych składników, takich jak galasy dębowe, ocet, guma arabska co zapewniało trwałość zapisu.
Zasady estetyki Kaligrafowie przykładają dużą wagę do proporcji liter, ich nachylenia oraz odstępów między słowami. Na przykład litery w stylu włoskim mają wysokość równą siedmiu szerokościom pióra, a ich nachylenie wynosi trzy szerokości pióra względem linii pionowej.
Ważnym elementem jest symetria i harmonia między literami oraz ozdobne zawijasy (tzw. zawody zamaszyste), które nadają pismu elegancji.
Kaligrafia w polskiej szkole przedwojennej Od początku XX w. kaligrafii uczono w klasach początkowych na obowiązkowych zajęciach języka polskiego. Sztuka pisania traktowana była jako podstawa nauki zwykłego pisania.
Przed wojną wydawano wiele podręczników do nauki kaligrafii, a nauczyciele posiłkowali się różnymi tytułami. Najbardziej znany i polecany przez Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego było dzieło Stefana Tatucha Nauka pisma ozdobnego i użytkowego: podręcznik dla nauczycieli i uczniów seminariów nauczycielskich. Inną popularną książką był Podręcznik do nauki kaligrafii dla użytku szkolnego i domowego Józefa Czerneckiego, Józefa Szablowskiego i Stefana Tatucha. Autorzy tej monografii przekonywali, że uczniowie, którzy znają zasady dobrego pisania, w późniejszym życiu wystrzegają się nie tylko plam w zeszycie czy książce, ale także wszystkiego, co mogłoby splamić życie. Zachęcali do ćwiczenia pięknego pisania na fragmentach Pisma Świętego czy sentencji i prawd życiowych.
W podręczniku wymieniono następujące metody nauczania: poglądowa – uczeń powinien nie tylko słuchać o pięknym pisaniu, ale również widzieć poprawnie zapisane znaki (na tablicy, w zeszycie, na wywieszonych planszach); posiłkowa pisania w powietrzu – przed pisaniem w zeszycie – omawianie przy pomocy specjalistycznego słownictwa danego znaku i jednoczesne kreślenie go w powietrzu; mechaniczna – ćwiczenie za pomocą kalki lub wzoru prawidłowo zapisanych liter; linearna – wykorzystywanie linii pomocniczych do zachowania koniecznych równości pisma; Carstairsa (amerykańska a raczej angielska) – ćwiczenia ramienia, ręki i palców potrzebne do odpowiedniego prowadzenia pióra; pisania w takt – wykonywanie czynności związanych z pisaniem i samo kreślenie znaków na komendę nauczyciela (wszyscy uczniowie równocześnie, w jednym czasie); genetyczna – rozkładanie znaków na części składowe w celu zrozumienia budowy pisma.
W polskiej szkole przedwojennej pisania uczono w kilku etapach: w klasie pierwszej uczono czytania i pisania: przepisywano litery z tablicy nie zwracając uwagi na estetykę pisma, następnie nauczano budowy liter: ćwiczono zapisywanie wyrazów bez odrywania pióra (do tego celu wykorzystywano zeszyty z czterema liniami); od klasy czwartej skupiano się na trudniejszych odmianach znaków: pisano w zeszytach z jedną linią lub na gładkich kartkach; w klasach najstarszych zachęcano do używania ozdobnych zawijasów przy literach, aby wykształcić indywidualny charakter pisma.
Pismo, którego uczono w przedwojennych polskich szkołach, przypominało krój copperplate (czyli kursywa angielska); było pochylone i składało się z linii o zróżnicowanej grubości.
Zobacz też
kaligrafia arabska kaligrafia chińska kaligrafia gruzińska kaligrafia japońska kaligrafia mongolska liternictwo typografia
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Polska strona poświęcona sztuce kaligrafii
Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (poniżej 10k)