Russell Ira Crowe (ur. 7 kwietnia 1964 w Wellington) – nowozelandzko-australijski aktor, reżyser, muzyk i piosenkarz.
Laureat Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego za rolę rzymskiego generała Maximusa Decimusa Meridiusa w epickim filmie historycznym Gladiator (2000).
Życiorys Wczesne lata Urodził się w Wellington jako syn Jocelyn Yvonne (z domu Wemyss) i Johna Alexandra Crowe’a. Jego rodzice pracowali na planie filmowym; ojciec był kurierem i kierownikiem hotelu, a matka zajmowała się cateringiem. Jego dziadek ze strony matki, Stan Wemyss, był operatorem filmowym. Od czwartego roku życia wychował się w Sydney, gdzie uczęszczał do Vaucluse Public School i Sydney Boys High School. W 1978 rodzina Crowe’a powróciła do Nowej Zelandii i osiedliła się w Auckland.
W wieku 21 lat osiedlił się do Sydney w celu rozwoju kariery aktorskiej. Twierdzi, że dwukrotnie odmówiono mu obywatelstwa australijskiego.
Początki kariery Kiedy miał osiem lat, pojawił się jako sierota w serialu Nine Network Spyforce (1972) z Jackiem Thompsonem. Jako 13-latek wystąpił gościnnie w operze mydlanej Młodzi lekarze (The Young Doctors). W wieku 18 lat pojawił się w filmie promocyjnym A Very Special Person... (1982) promującym kurs teologii/służby w Avondale College, dostawcy szkolnictwa wyższego Adwentystów Dnia Siódmego w Nowej Południowej Walii w Australii. W 1984 zarządzał klubem muzycznym w Auckland o nazwie „The Venue”.
W latach 80. zaczął z powodzeniem występować na scenie w musicalach: Grease (1983) w New Independent Theatre, The Rocky Horror Show (1986–1988) jako dr Frank N. Furter i Bad Boy Johnny and the Prophets of Doom Daniela Abineriego (1989) w roli tytułowej. Pojawił się jako Kenny Larkin w czterech odcinkach opery mydlanej Sąsiedzi (1987). Za rolę Johhny’ego w melodramacie Rywal (The Crossing, 1990) był nominowany do nagrody Australijskiego Instytutu Filmowego, którą został uhonorowany za postać Andy’ego w melodramacie Dowód (Proof, 1991) z Hugo Weavingiem.
Uznanie przyniosła mu rola neonazisty Hando, charyzmatycznego przywódcy skinheadów z Melbourne w kontrowersyjnym dramacie kryminalnym Geoffreya Wrighta Romper Stomper (1992), za którą odebrał nagrodę Australian Film Institute, nagrodę koła krytyków filmowych Australii i nagrodę na festiwalu filmowym w Seattle. Zyskał międzynarodowy rozgłos dzięki roli homoseksualnego Jeffa Mitchella w komediodramacie Tacy jak my (The Sum of Us, 1994) u boku Jacka Thompsona.
Kariera w Stanach Zjednoczonych Jego pierwszym filmem hollywoodzkim był western Sama Raimi Szybcy i martwi (The Quick and the Dead, 1995) z Sharon Stone i Gene Hackmanem. Drzwi do kariery otworzyła mu rola złowrogiego cyborga Sid 6.7 w dreszczowcu fantastycznonaukowym Zabójcza perfekcja (Virtuosity, 1995) z Denzelem Washingtonem. Sukces ugruntowała mu rola policjanta Wendella „Buda” White’a w dramacie kryminalnym Curtisa Hansona Tajemnice Los Angeles (L.A. Confidential, 1997) z Kim Basinger. Za występ w roli doktora Jeffreya Wiganda, naukowka ujawniającego oszustwa koncernu tytoniowego, w dreszczowcu Michaela Manna Informator (The Insider, 1999) był nominowany do Oscara.
W 2001 Amerykańska Akademia Filmowa uhonorowała go statuetką dla najlepszego aktora pierwszoplanowego za kreację rzymskiego generała Maximusa Decimusa Meridiusa, który zostaje tytułowym gladiatorem, w epickim filmie historycznym Ridleya Scotta Gladiator (2000). Za wcielenie się w cierpiącego na schizofrenię matematyka noblistę Johna Forbesa Nasha Jr. w dramacie biograficznym Rona Howarda Piękny umysł (A Beautiful Mind, 2001) zdobył Złoty Glob, nagrodę Stowarzyszenia Zagranicznych Dziennikarzy w Hollywood, Stowarzyszenia Krytyków Filmowych, Związku Aktorów Filmowych i nagrodę BAFTA oraz trzecią w karierze nominację do Oskara.
Kandydował do kilku ról, w tym jako James „Logan” Howlett / Wolverine w X-Menie (2000), Aragorn we Władcy Pierścieni: Drużynie Pierścienia (The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring, 2001), sierżant Norm „Hoot” Hooten w Helikopterze w ogniu (Black Hawk Down, 2001) i lew Aslan w Opowieściach z Narnii: Lwie, czarownicy i starej szafie (The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe, 2005). Był wymarzonym wyborem reżysera Olivera Stone’a do tytułowej roli w Aleksandrze (2004), ale odrzucił propozycję z powodu konfliktów w harmonogramie. mały|Crowe (2009) Ridley Scott zaangażował go do roli Robina Longstride’a w amerykańsko-brytyjskim kostiumowym dramacie przygodowym Robin Hood (2010), za którą był nominowany do Teen Choice Awards 2010 dla najlepszego aktora w filmie akcji. W musicalu Toma Hoopera Les Misérables (Les Misérables, 2012) jako inspektor Javert wykonał kilka piosenek, w tym „Look Down”, „The Runaway Cart”, „Fantine’s Arrest”, „The Confrontation”, „Stars”, „Javert’s Intervention” i „Javert’s Suicide”. W filmie Darrena Aronofsky’ego Noe: Wybrany przez Boga (Noah: Chosen by God, 2014) wcielił się w biblijną postać Noego.
Jego zdjęcia zostały opublikowane na okładkach magazynów, takich jak „People”, „Time”, „Interview”, „Vanity Fair”, „GQ”, „Entertainment Weekly”, „Film”, „Caras”, „Viva!”, „Paréntesis” i „The Hollywood Reporter”.
Działalność muzyczna Od wczesnych lat interesował się muzyką. Na początku lat 80., pod kierunkiem swojego dobrego przyjaciela Toma Sharplina, rozpoczął karierę jako muzyk, występując pod pseudonimem Russ Le Roq. Wydał kilka singli na nowozelandzkim rynku muzycznym, m.in. „I Just Wanna Be Like Marlon Brando”, „Pier 13” i „Shattered Glass”, ale żaden z nich nie trafił na listy przebojów. Przez dłuższy czas nie chciał rozwijać kariery aktorskiej, marząc o byciu muzykiem. W 1992 wspólnie z Billym-Deanem Cochranem, z którym grał razem muzykę, odkąd byli nastolatkami w Nowej Zelandii (w tym w zespole o nazwie Roman Antix), założył zespół 30 Odd Foot Of Grunts (TOFOG), którego został gitarzystą i wokalistą. Wraz z zespołem m.in. wystąpił w talk show The Tonight Show with Jay Leno (1992), wydał trzy albumy studyjne: Gaslight (1998), Bastard Life or Clarity (2001) i Other Ways of Speaking (2003) oraz napisał piosenkę o Jodie Foster „Other Ways of Speaking” (2003).
Podczas kręcenia dramatu biograficznego Człowiek ringu (Cinderella Man, 2005) w Toronto spotkał Alana Doyle’a, wokalistę Great Big Sea. Oboje skomponowali razem kilka piosenek, pracując w Toronto i Australii, a Doyle został producentem solowego debiutanckiego albumu Crowe’a pt. My Hand, My Heart (2005).
Życie prywatne Od listopada 1999 do stycznia 2001 romansował z Meg Ryan, którą poznał na planie filmu Dowód życia (Proof of Life). 7 kwietnia 2003 ożenił się z Danielą Spencer, z którą ma dwóch synów: Charlesa (ur. 2003) i Tennysona (ur. 2006). 10 kwietnia 2018 się rozwiedli. Od grudnia 2012 do lutego 2013 spotykał się z Ditą von Teese.
Filmografia 1985: Sąsiedzi (Neighbours) jako Kenny Larkin 1988: Living with the Law jako Gary Harding 1990: The Crossing jako Johnny 1990: W imię braterskiej krwi (Prisoners of the Sun) jako porucznik Corbett 1991: Dowód (Proof) jako Andy 1991: Tajemnice Alana (Hammers over the Anvil) jako East Driscoll 1991: Brides of Christ jako Dominic Maloney 1992: Romper Stomper jako Hando 1992: Menedżer w bamboszach (Spotswood) jako Kim Barry 1993: Srebrny rumak (The Silver Stallion/Brumber) jako mężczyzna/człowiek 1993: Krok w dorosłość (Love in Limbo) jako Arthur Baskin 1993: Żyć chwilą (For the Moment) jako Lachlan 1994: Tacy jak my (The Sum of Us) jako Jeff Mitchell 1995: Magia dla początkujących (Rough Magic) jako Alec Ross 1995: Szybcy i martwi (The Quick and the Dead) jako Cort 1995: Bez odwrotu (No Way Back) jako Zack Grant 1995: Zabójcza perfekcja (Virtuosity) jako SID 6.7 1997: Tajemnice Los Angeles (L.A. Confidential) jako Bud White 1997: Niebo w ogniu (Heaven’s Burning) jako Colin 1997: Szaleństwa miłości (Breaking Up) jako Steve 1999: Informator (The Insider) jako Jeffrey Wigand 2000: Gladiator jako Maximus 2000: Dowód życia (Proof of Life) jako Terry Thorne 2001: Piękny umysł (A Beautiful Mind) jako John Forbes Nash 2003: Pan i władca: Na krańcu świata (Master and Commander: The Far Side Of The World) jako kapitan Jack Aubrey 2005: Człowiek ringu (Cinderella Man) jako Jim Braddock 2006: Dobry rok (A Good Year) jako Max Skinner 2007: Amerykański gangster jako detektyw Richie Roberts 2007: 3:10 do Yumy jako Ben Wade 2008: W sieci kłamstw (Body of Lies) jako Ed Hoffman 2009: Piętno przeszłości (Tenderness) jako detektyw Cristofuoro 2009: Stan gry (State of Play) jako Cal McAffrey 2010: Robin Hood jako Robin Hood 2010: Dla niej wszystko (The Next Three Days) jako John Brennan 2012: Les Misérables (Les Misérables) jako inspektor Javert 2013: Człowiek ze stali (Man of Steel) jako Jor-El 2013: Władza (Broken City) jako burmistrz Nicholas Hostetler 2014: Noe: Wybrany przez Boga (Noah: Chosen by God) jako Noe 2014: Źródło nadziei (The Water Diviner) jako Joshua Connor 2015: Ojcowie i córki (Fathers and Daughters) jako Jake Davis 2016: Nice Guys. Równi goście (The Nice Guys) jako Jack Healy 2017: Mumia (The Mummy) jako dr Henry Jekyll 2018: Wymazać siebie jako pastor Marshall Conley 2019: Na cały głos jako Roger Ailes (miniserial) 2019: Prawdziwa historia gangu Kelly’ego jako Harry Power 2020: Nieobliczalny jako Mężczyzna (Tom Cooper) 2021: Liga Sprawiedliwości Zacka Snydera jako Jor-El (głos) 2022: Thor: Miłość i grom jako Zeus 2022: Narodziny mistrza jako Jack Slack 2023: Egzorcysta papieża jako ojciec Gabriele Amorth 2023: Kraven Łowca 2024: Księga luster (Sleeping Dogs) jako Roy Freeman 2025: Norymberga jako Hermann Göring 2027: Nieśmiertelny (w produkcji) jako Juan Sánchez-Villalobos Ramírez
Nagrody 1990: Nagroda AFI – nominacja w kategorii najlepszy aktor pierwszoplanowy za: The Crossing 1991: Nagroda AFI – wygrana w kategorii najlepszy aktor drugoplanowy za: Dowód 1992: Nagroda AFI – wygrana w kategorii najlepszy aktor pierwszoplanowy za: Romper Stomper FCCA Award – wygrana w kategorii najlepsza rola męska za: Romper Stomper Golden Space Needle Award – wygrana w kategorii najlepszy aktor za: Romper Stomper 1993: Golden Space Needle Award (Seattle International Film Festival) jako najlepszy aktor za: Tajemnice Alana 1998: Nagroda Gildi Aktorów Amerykańskich – nominacja za: Tajemnice Los Angeles Golden Satellite Award – nominacja za: Tajemnice Los Angeles Chlotrudis Award – wygrana w kategorii najlepszy aktor za: Tajemnice Los Angeles 1999: ALFS Award – wygrana w kategorii Aktor Roku za: Informator LAFCA Award – wygrana w kategorii najlepszy aktor za: Informator NBR Award (National Board of Review, USA) – wygrana w kategorii najlepszy aktor za: Informator 2000: Oscar – nominacja w kategorii najlepszy aktor pierwszoplanowy za: Informator BAFTA – nominacja w kategorii najlepszy aktor pierwszoplanowy za: Informator CFCA Award – nominacja w kategorii najlepszy aktor za: Informator Golden Apple – Gwiazda roku Złoty Glob – nominacja w kategorii najlepszy aktor dramatyczny za: Informator Actor of the Year – przyznana przez Hollywood Film Festival Sierra Award – nominacja w kategorii najlepszy aktor za: Informator NSFC Award (National Society of Film Critics Awards, USA) – wygrana w kategorii najlepszy aktor za: Informator OFCS Award – nominacja w kategorii najlepszy aktor za: Informator SDFCS Award (San Diego Film Critics Society Awards) – wygrana w kategorii najlepszy aktor za: Gladiator SFFCC Award (Santa Fe Film Critics Circle Awards) – wygrana w kategorii najlepszy aktor za: Informator Golden Satellite Award – nominacja w kategorii najlepszy aktor dramatyczny za: Informator Nagroda Gildi Aktorów Amerykańskich- nominacja za główną rolę męską 2001: Oscar – wygrana w kategorii najlepszy aktor pierwszoplanowy za: Gladiator Saturn – nominacja w kategorii najlepszy aktor za: Gladiator Global Achievement Award przyznana przez Australian Film Institute BAFTA – nominacja w kategorii najlepszy aktor pierwszoplanowy za: Gladiator