Dzierżymir Jankowski (ur. 24 września 1932, zm. 26 października 2023) – prof. dr hab. nauk humanistycznych o specjalności andragogika, pedagogika kultury, pedagogika społeczna.
Życiorys W 1975 uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki, a w 1989 roku habilitował się. Od kwietnia 2002 roku posiadał tytuł profesora nauk humanistycznychPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 kwietnia 2002 r. nr 115-5-02 o nadaniu tytułu naukowego profesora ().. Był emerytowanym profesorem Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – Wydziału Pedagogiczno-Artystycznego oraz profesorem Gnieźnieńskiej Szkoły Wyższej Milenium. Mieszkał w Poznaniu.
Monografie Działalność kulturalna w Zakładach H. Cegielski w latach 1945–1955. Poznań 1971, PWN. W serii: Materiały i Studia do Dziejów Kultury w Wielkopolsce XIX i XX Wieku, Zeszyt 1, stron 76. Dom kultury. Studium socjologiczno-pedagogiczne. Warszawa 1977, Centralny Ośrodek Metodyki Upowszechniania Kultury, stron 287, dodruk 1978. Problemy i perspektywy samorządności kulturalnej. Warszawa 1987, Wydawnictwo COMUK, stron 80. Wychowawcze perspektywy działalności kulturalno-oświatowej. Poznań 1988, Wydawnictwo Naukowe UAM, stron 142. Autoedukacja wyzwaniem współczesności. Toruń 1999, Wydawnictwo Adam Marszałek, stron 250 Szkoła – środowisko – współdziałanie. Toruń 2001, Wydawnictwo Adam Marszałek, stron 8I. Edukacja wobec zmiany. Toruń 2001, Wydawnictwo Adam Marszałek, stron 225, też dalsze wznowienia. Pedagogika kultury. Studia i koncepcja. Kraków 2006, wyd. II – 2010, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, stron. 288. Edukacja i autoedukacja. Współzależność, konteksty, twórczy rozwój, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2012, stron 340
Podręczniki i skrypty Projektowanie działalności kulturalno-oświatowej. Warszawa 1979. COMUK, skrypt, stron 63. Wstęp do metodyki działalności kulturalno-oświatowej (wraz z: J. Kargul, F. Kowalewski, K. Przyszczypkowski), Poznań 1982, *Wydawnictwo Naukowe UAM, skrypt, stron 193. Podstawy działalności kulturalno-oświatowej (wraz z: J. Kargul, F. Kowalewski, K. Przyszczypkowski). Warszawa 1985, Centralny *Ośrodek Metodyki Upowszechniania Kultury, podręcznik, stron 311. Podstawy edukacji dorosłych. Zarys problematyki [współautorzy: K. Przyszczypkowski, J. Skrzypczak]. Podręcznik akademicki, Poznań 1996, Wydawnictwo Naukowe UAM, stron 168, też dalsze wznowienia.
Prace zbiorowe pod redakcją D. Jankowskiego Społeczny ruch kulturalny. Tradycja a współczesność (wraz z: L. Trzeciakowski). Poznań 1981, WTK i UAM, stron 185, w serii: *Materiały i Studia do Dziejów Kultury w Wielkopolsce w XIX i XX Wieku. Edukacja kulturalna. Szkoła i rodzina. Kalisz 1993. Kolegium Pedagogiczno-Artystyczne UAM i WOM, stron 215. Szkolnictwo wyższe w Kaliszu. Tradycje i perspektywy (wraz z: H. Molendowa). Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, nr 1, *Kalisz 1995, stron.139. Edukacja kulturalna i aktywność artystyczna. Poznań 1996, Wydawnictwo Naukowe UAM, stron 193. Z badań naukowych kaliskich pedagogów (wraz z: A. Twardowski), Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, nr 3, Kalisz 1998, stron 190. Edukacja kulturalna w życiu człowieka. Kalisz 1999, Instytut Pedagogiczno-Artystyczny UAM, stron 477. Szkoła w społeczności lokalnej. Kalisz 2003, Uniwersytet im. A. Mickiewicza – Wydział Pedagogiczno-Artystyczny, stron 305. Rozpoznania i szkice pedagogiczne. Łódź 2005, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej, stron 189.
Wybór ważniejszych artykułów z prac zbiorowych i czasopism naukowych Geneza domu kultury w Polsce. W: Pedagogika społeczna Heleny Radlińskiej. Biuletyn TWWP „Człowiek w Pracy i w Osiedlu”, nr 2 i 3 (92 i 93). Warszawa 1980, strony 167-171. Dom kultury jako ośrodek twórczości. W: Kultura i Społeczeństwo, nr 3, Warszawa 1983, strony 191-198. Współdziałanie instytucji upowszechniania kultury i szkół w perspektywie integracji lokalnych środowisk wychowawczych. W: Studia *Pedagogiczne, tom XLVII, 1984, strony 191-206. Wychowanie w działalności kulturalno-oświatowej. Swoistość procesu wychowawczego czy jego brak? W: Domy kultury w Polsce Ludowej, pod red. J. Kargula, Wrocław 1985, UWr., strony 119-136. Regionalne towarzystwa kultury wobec perspektyw i zadań aktywizacji lokalnych środowisk społecznych. W: Region Lubelski, rocznik, nr 1(3) 1986. Lublin 1990, Wydawnictwo Lubelskie, strony 27-41. Problem wychowania w teoretycznej refleksji nad działalnością kulturalno-oświatową. W: Kultura i Społeczeństwo, 1986, nr 3, Warszawa, strony 219-231. U podstaw pedagogicznej teorii działalności kulturalno-oświatowej. W: Człowiek i Społeczeństwo, tom 3, Poznań 1987, UAM, strony 5-19. Organizacja domu kultury jako przedmiot twórczości. W: Dom kultury jako środowisko twórcze. Projekty i strategie ich osiągania, pod red. A.W. Nocunia. Warszawa 1988, COMUK, strony 29-40. Współczesny ruch regionalny wobec zagrożeń kulturalnej podmiotowości człowieka. W: Oświata Dorosłych, 1989, nr 3, strony 140-145. Edukacja kulturalna, czyli jaka? Rozważania o pojęciu, znaczeniu i współczesnych problemach. W: Edukacja kulturalna. Szkoła i rodzina, pod red. D. Jankowskiego, Kalisz 1993, KP-A UAM i WOM, strony 8-23. Autoedukacja wyzwaniem współczesności. Pedagogiczny wymiar problemu. W: Stare i nowe dylematy teorii wychowania, pod red. J. Górniewicza. Toruń 1993, Wydawnictwo Adam Marszałek, strony 121-128. Jeden czy wielość paradygmatów działalności kulturalnej, w: J. Gajda (red.), Animacja kulturalna jako problem pedagogiczny. Lublin 1994, Wyd. UMCS, strony 19-32. Bogdan Suchodolski o upowszechnianiu i uspołecznieniu kultury, w: Profesor Bogdan Suchodolski. Jego filozofia, myśl pedagogiczna i działalność. Warszawa 1996, Polskie Towarzystwo Pedagogiczne, strony 103-115 Aktywność kulturalna – aspekty socjalizacyjne i edukacyjne, w: J. Gajda (red.), Pedagogika kultury a edukacja kulturalna. Rozwój historyczny, aktualność, perspektywy. Lublin-Dęblin 1996, UMCS i WSOSP, strony 138-151. Wartości – aktywność artystyczna – paradygmaty działalności kulturalnej, w: D. Jankowski (red.), Edukacja kulturalna i aktywność artystyczna. Poznań 1996, Wyd. Naukowe UAM, strony 23-52. Dwa modele aktywności kulturalnej: maksymalizacja percepcji oraz twórczość i autoedukacja, w: I. Wojnar i J. Kubin (red.), Edukacja wobec wyzwań XXI wieku. Warszawa 1996, Komitet Prognoz „Polska w XXI Wieku” przy Prezydium PAN, strony 424-445. Autoedukacja w rozwoju psychicznym dorosłych, w: T. Aleksander (red.), Teraźniejszość i przyszłość edukacji dorosłych. Toruń 1997, Wydawnictwo Adam Marszałek, strony 151-158. Znaczenie autokreacji intencjonalnej w edukacji kulturalnej, w: J. Żebrowski (red.), Edukacja kulturalna w społeczeństwie obywatelskim. Gdańsk 1997, Gdańskie Towarzystwo Naukowe, strony 27-38. Kultura. Uczestnictwo w kulturze. Hasło w Encyklopedii psychologicznej, pod red. W. Szewczuka, Warszawa 1998, Fundacja Innowacja, strony 185-190. Postawa autoedukacyjna barierą dla alienacji kulturalnej i konsumpcjonizmu. W: Kultura inspiracją kształcenia ogólnego, pod red. I. *Wojnar i J. Kubina. Warszawa 1998, Komitet Prognoz „Polska w XXI Wieku” przy Prezydium PAN, strony 317-333. Edukacja kulturalna w czasach „rewolucji podmiotów”. W: Edukacja kulturalna w życiu człowieka, pod red. D. Jankowskiego. Kalisz 1999, Instytut Pedagogiczno-Artystyczny UAM, strony 37-47. Szkoła wobec edukacji równoległej. W: I. Wojnar, A. Bogaj, J. Kubin (red.), Strategie reform oświatowych w Polsce na tle porównawczym. Warszawa 1999, Komitet Prognoz „Polska 2000 Plus” przy Prezydium PAN, strony 67-90. Autoedukacja dorosłych jako ochrona tożsamości i autonomii jednostki. W: Edukacja dorosłych w perspektywie integrowania się Europy, pod red. Zdzisława Wołka, Zielona Góra 2000, Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. T. Kotarbińskiego, s. 113–123. Postawa autoedukacyjna profilaktyką zagrożeń uczestnictwa kulturalnego, w: Studia Pedagogiczno-Artystyczne, tom I pod red. M. *Walczaka, Kalisz 2000, Instytut Pedagogiczno-Artystyczny UAM, s. 9–36. Znaczenie pracy nad sobą w edukacji kulturalnej, w: Edukacja zorientowana na XXI wiek, pod red. Janusza Gajdy, Lublin 2000, Wydawnictwo UMCS s. 120–129. Edukacja kulturalna wymogiem i szansą współczesnego człowieka, w: B. Idzikowski, Ewa Narkiewicz-Niedbalec (red.), Edukacja kulturalna dzieci i młodzieży, Zielona Góra 2000, Centrum Animacji Kultury w Warszawie, Regionalne Centrum Animacji Kultury w Zielonej Górze, s. 76–87. Szkoła przygotowująca i wspomagająca samoedukującego się ucznia, w: I. Wojnar, J. Kubin (red.), Etos edukacji w XXI wieku, Warszawa 2000, Komitet Prognoz Polska 2000Plus przy Prezydium PAN. W poszukiwaniu szansy otwarcia się szkoły, w: Halina Rotkiewicz (red.), Florian Znaniecki. Myśl społeczna a wychowanie – inspiracje dla współczesności, Warszawa 2001, Wydawnictwo Akademickie Żak, strony 136-154. Edukacyjne intencje i aspekty animacji kulturalnej, w: Janusz Gajda, Wiesław Żardecki (red.), Dylematy animacji kulturalnej, Lublin 2001, Wydawnictwo UMCS, s. 85–102. Problemy z podmiotowością wychowanka w procesach edukacyjnych, w: Wokalistyka w Polsce i na Świecie, tom I, Wrocław 2002, Akademia *Muzyczna im. Karola Lipińskiego i Polskie Stowarzyszenie Pedagogiki Śpiewu, s. 181–191. Autoedukacja, w: Encyklopedia Pedagogiczna XXI Wieku, tom I, pod red. Tadeusza Pilcha. Warszawa 2003, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, s. 232–239. Dom kultury, w: Encyklopedia Pedagogiczna XXI Wieku, tom I, pod red. Tadeusza Pilcha. Warszawa 2003, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, s. 748–755. Edukacja kulturalna, w: Encyklopedia Pedagogiczna XXI Wieku, tom I, pod red. Tadeusza Pilcha. Warszawa 2003, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, s. 923–929. Zaniedbywane obszary edukacji, w: K. Polak i B. Urban (red.), Edukacyjne wyzwania w krajach postkomunistycznych. Kraków 2003, *Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, s. 123–134. Czy potrzebna jest nowa pedagogika czasu wolnego?, w: Dariusz Kubinowski (red.), Kultura, wartości, kształcenie. Toruń 2003, *Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 154–163. Kształcenie formalne wobec zadania wzbudzania i wspomagania autoedukacji. W: E. Kameduła, I. Kuźniak i W. Piotrowski (red.), W kręgu edukacji, nauk pedagogicznych i krajoznawstwa. Poznań 2003, Wydział Studiów Edukacyjnych UAM, s. 188–195. Autoedukacja szansą pełni indywidualnego rozwoju człowieka. W: Zbiór studiów pod red. I. Wojnar i J. Kubina, Bogdan Suchodolski. W stulecie urodzin – trwałość inspiracji. Warszawa 2004, Komitet Prognoz „Polska 2000 Plus” przy Prezydium PAN, s. 136–157. Kilka uwag do tekstu Zbigniewa Kwiecińskiego Pedagogika totalna Bogdana Suchodolskiego, w: Teraźniejszość, Człowiek, Edukacja, nr 2 (30), Wrocław 2005, Dolnośląska Szkoła Wyższa Edukacji, s. 107–112. Aktywność kulturalna a edukacja kulturalna w perspektywie permanencji procesów rozwoju człowieka, w: Rocznik Pedagogiki Kultury, 2005, Lublin, Wydawnictwo UMCS, s. 123–144. Człowiek dorosły współkreatorem swojego środowiska edukacyjnego, w: Marek Podgórny (red.), Człowiek na edukacyjnej fali. Współczesne konteksty edukacji dorosłych. Kraków 2005, Oficyna Wydawnicza Impuls, s. 83–103. Aktywność kulturalna dorosłych w sytuacji potężnienia rynku kultury i bezwładu edukacji ogólnej – wyzwania dla animacji. W: B. *Jedlewska (red.), Akademickie kształcenie animatorów i menedżerów kultury w Polsce, Lublin 2006, UMCS, s. 34–41. Rodzina wobec problemu czasu wolnego. W: Pedagogika Rodziny, nr 1 (1) 2006. Opieka i wychowanie we współczesnej rodzinie. Łódź 2006, Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna, s. 57–68. Czas wolny i jego wykorzystanie jako problem edukacji kulturalnej, w: J. Papież (red.), Człowiek, kultura, edukacja. Gdańsk 2006. *Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, s. 74–88. Edukacja kulturalna dorosłych doniosłym zadaniem we współczesnym społeczeństwie, w: Irena Wojnar (red.), Edukacja i kultura. Idea i realia edukacji, Warszawa 2006, Polska Akademia Nauk, Komitet Prognoz „Polska 2000 Plus”, s. 209–229.