mały|250px|Leymah Gbowee, Ellen Johnson-Sirleaf oraz Tawakkul Karman – laureatki Pokojowej Nagrody Nobla za rok 2011 z dyplomami
Nagroda Nobla przyznawana jest rokrocznie w pięciu kategoriach: fizyki, chemii, fizjologii i medycyny, literatury oraz za działania na rzecz światowego pokoju. Nagroda ustanowiona została testamentem szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy dynamitu, Alfreda Nobla. Od 1969 roku przyznawana jest przez Szwedzki Bank Narodowy Nagroda im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii. Ceremonia rozdania wyróżnień odbywa się 10 grudnia, w rocznicę śmierci fundatora, od 1934 roku uroczystość odbywa się w budynku Filharmonii Sztokholmskiej, zaś od 1902 roku nagroda wręczana jest przez króla Szwecji. Wyjątek stanowi Pokojowa Nagroda Nobla, która zgodnie z wolą fundatora przyznawana jest, jako jedyna, przez gremium spoza Szwecji – Norweski Komitet Noblowski i wręczana jest w Oslo przez norweską parę królewską. Każdy laureat otrzymuje pamiątkowy medal, dyplom oraz nagrodę pieniężną, której wysokość ustalana jest przez Fundację Nobla i w 2020 wyniosła 10 mln koron szwedzkich.
Lista laureatek Poniższa lista kobiet nagrodzonych Nagrodą Nobla obejmuje 67 nazwisk kobiet wyróżnionych Nagrodą Nobla w latach 1901–2025. W tym czasie nagrodzonych zostało 990 indywidualnych laureatów oraz 28 organizacji (wśród nagrodzonych laureatów udział kobiet wynosi 6,9%). Pokojową Nagrodą Nobla wyróżnionych zostało 20 kobiet, literacką – 18, w dziedzinie fizjologii lub medycyny – 14, chemii – 8, fizyki – 5. Nagrodą Banku Szwecji w dziedzinie ekonomii wyróżniona zostały trzy kobiety – Elinor Ostrom (2009), Esther Duflo (2019) i Claudia Goldin (2023). Jedyną kobietą nagrodzoną dwukrotnie była Maria Skłodowska-Curie.
Lp. Rok Dziedzina Laureatka Uzasadnienie 1. 1903 Fizyka 100px (wyróżniona razem z Pierre’em Curie oraz Henrim Becquerelem) „W uznaniu ich zasług, jakie oddali poprzez wspólne badania nad zjawiskiem promieniotwórczości odkrytym przez profesora Henriego Becquerela” 2. 1905 Nagroda Pokojowa 100px Odznaczona jako honorowa przewodnicząca Międzynarodowego Stałego Biura Pokoju 3. 1909 Literatura 100px „W hołdzie wielkiemu idealizmowi, błyskotliwej wyobraźni i duchowej przenikliwości, które wyróżniają jej utwory” 4. 1911 Chemia 100px „Za wydzielenie radu w stanie czystym i metalicznym” 5. 1926 Literatura 100px Za „poetyckie dzieła, w których z jaskrawą plastycznością opisuje życie jej ojczystej wyspy, a także za głębię w podejściu do ludzkich problemów w całości” 6. 1928 Literatura 100px Za „niezapomniany opis skandynawskiego średniowiecza” 7. 1931 Nagroda Pokojowa 100px (wyróżniona wraz z Nicholasem Butlerem) Przewodnicząca Women’s International League for Peace and Freedom 8. 1935 Chemia 100px (wyróżniona wraz z Frédérikiem Joliot-Curie) „Za odkrycie sztucznej promieniotwórczości – syntezy nowych nuklidów promieniotwórczych” 9. 1938 Literatura 100px Za „wspaniały epicki opis życia chińskich chłopów i za biograficzne arcydzieła” 10. 1945 Literatura 100px Za „poezję prawdziwego uczucia, czyniącą jej imię symbolem idealistycznych dążeń dla całej Ameryki Łacińskiej” 11. 1946 Nagroda Pokojowa 100px (wyróżniona wraz z Johnem Mottem) Honorowa przewodnicząca Women’s International League for Peace and Freedom 12. 1947 Fizjologia lub medycyna 100px (wyróżniona wraz z Carlem Ferdinandem Corim oraz Bernardem Houssayem) „Za odkrycie przebiegu katalitycznej przemiany glikogenu” 13. 1963 Fizyka 100px (wyróżniona wraz z Hansem Jensenem oraz Eugene’em Wignerem) „Za odkrycia związane z powłokowym modelem jąder atomowych” 14. 1964 Chemia 100px „Za ustalenie, przy pomocy promieniowania X budowy ważnych substancji biochemicznych” 15. 1966 Literatura 100px (wyróżniona wraz z Samuelem Agnonem) Za „wybitne utwory liryczne i dramatyczne, analizujące los narodu żydowskiego” 16. 1976 Nagroda Pokojowa 100px Założycielka Północnoirlandzkiego Ruchu Pokoju (później przemianowanego na Wspólnotę Ludzi Pokoju) 17. 100px Założycielka Północnoirlandzkiego Ruchu Pokoju (później przemianowanego na Wspólnotę Ludzi Pokoju) 18. 1977 Fizjologia lub medycyna 100px (wyróżniona wraz z Rogerem Guilleminem oraz Andrew Schallym) „Za rozwinięcie radioimmunologicznej metody oznaczania hormonów peptydowych” 19. 1979 Nagroda Pokojowa 100px „Założycielka Zgromadzenia Misjonarek Miłości pracującego wśród najbiedniejszych z biednych” 20. 1982 Nagroda Pokojowa 100px (wyróżniona wraz z Alfonsem Roblesem) Za działalność na rzecz rozbrojenia 21. 1983 Fizjologia lub medycyna 100px „Za odkrycie ruchomych elementów genetycznych” 22. 1986 Fizjologia lub medycyna 100px (wyróżniona wraz ze Stanleyem Cohenem) „Za odkrycia czynników wzrostu” 23. 1988 Fizjologia lub medycyna 100px (wyróżniona wraz z Jamesem Blackiem oraz George’em Hitchingsem) „Za odkrycie ważnych zasad leczenia farmakologicznego” 24. 1991 Nagroda Pokojowa 100px „Za jej pokojową walkę o demokrację i prawa człowieka” 25. Literatura 100px Otrzymała ją jako ta, która „przez swą wspaniałą epikę stała się wielkim dobrodziejstwem dla ludzkości” 26. 1992 Nagroda Pokojowa 100px „Za jej pracę na rzecz sprawiedliwości społecznej i pojednania etniczno-kulturowego opartego na poszanowaniu praw ludności tubylczej” 27. 1993 Literatura 100px Za to, że „w powieściach charakteryzujących się siłą wizji literackiej i poetyckich wartości, przedstawia najważniejsze problemy amerykańskiej rzeczywistości” 28. 1995 Fizjologia lub medycyna 100px (wyróżniona wraz z Edwardem Lewisem oraz Erikiem Wieschausem) „Za odkrycia dotyczące kontroli genetycznej wczesnego rozwoju zarodkowego” 29. 1996 Literatura 100px Za „poezję, która z ironiczną precyzją pozwala historycznemu i biologicznemu kontekstowi ukazać się we fragmentach ludzkiej rzeczywistości” 30. 1997 Nagroda Pokojowa 100px (wyróżniona wraz z Międzynarodową Kampanią na rzecz Zakazu Min Przeciwpiechotnych) „Za wysiłki na rzecz zakazu stosowania i wyeliminowania min przeciwpiechotnych” 31. 2003 Nagroda Pokojowa 100px „Za jej wysiłki na rzecz demokracji i praw człowieka, zwłaszcza skupione na walce o prawa kobiet i dzieci” 32. 2004 Literatura 100px Za „demaskowanie absurdalności stereotypów społecznych w powieściach i dramatach” 33. Fizjologia lub medycyna 100px (wyróżniona wraz z Richardem Axelem) „Za badania mechanizmów percepcji węchowej” 34. Nagroda Pokojowa 100px „Za jej wkład w zrównoważony rozwój, demokrację i pokój” 35. 2007 Literatura 100px „Jej epicka proza jest wyrazem kobiecych doświadczeń. Przedstawia je z pewnym dystansem, sceptycyzmem, ale też z ogniem i wizjonerską siłą” 36. 2008 Fizjologia lub medycyna 100px (wyróżniona wraz z Haraldem zur Hausenem oraz Lukiem Montagnierem) „Za odkrycie wirusa zespołu nabytego braku odporności” 37. 2009 Chemia 100px (wyróżniona wraz z Venkatramanem Ramakrishnanem oraz Thomasem Steitzem) „Za badania nad strukturą i funkcją rybosomu” 38. Ekonomia 100px (wyróżniona wraz z Oliverem Williamsonem) „Za wykazanie jak wspólna własność może być zarządzana przez zrzeszenia użytkowników” 39. Fizjologia lub medycyna 100px (wyróżniona wraz z Jackiem Szostakiem) „Za odkrycie, jak zakończenia chromosomów są chronione przez struktury o nazwie telomery oraz za odkrycie enzymu telomerazy” 40. 100px (wyróżniona wraz z Jackiem Szostakiem) 41. Literatura 100px Wyróżniona jako ta, „która łącząc intensywność poezji i szczerość prozy przedstawia świat wykorzenionych” 42. 2011 Nagroda Pokojowa 100px „Za ich pokojową walkę o bezpieczeństwo kobiet i o prawo kobiet do pełnego uczestnictwa w budowaniu pokoju” 43. 100px 44. 100px 45. 2013 Literatura 100px jako „mistrzyni współczesnego opowiadania” 46. 2014 Nagroda Pokojowa 100px (wyróżniona wraz z Kailashem Satyarthim) „za walkę z ciemiężeniem dzieci i młodych ludzi oraz o prawo wszystkich dzieci do edukacji” 47. Fizjologia lub medycyna 100px (wyróżniona wraz z Edvardem Moserem oraz Johnem O’Keefeem) „za odkrycie komórek, które tworzą system pozycjonowania w mózgu” 48. 2015 Fizjologia lub medycyna 100px (wyróżniona wraz z Williamem Campbellem oraz Satoshim Ōmurą) „za odkrycia dotyczące nowych metod leczenia malarii” 49. Literatura 100px „za polifoniczny pomnik dla cierpienia i odwagi w naszych czasach” 50. 2018 Chemia bezramki|120x120px Frances Arnold(dzieli połowę nagrody z George’em P. Smithem oraz Gregorym P. Winterem) za metody oparte na sterowanej ewolucji do wytwarzania enzymów 51. Fizyka bezramki|100x100px Donna Strickland(wyróżniona wraz z Gérardem Mourou (dzieli z nim połowę nagrody) i Arthurem Ashkinem) „za metodę generowania ultrakrótkich impulsów optycznych wysokiej mocy” 52. Nagroda Pokojowa bezramki|105x105px Nadia Muradwyróżniona wraz z Denisem Mukwege) „za wysiłki mające na celu zaprzestanie używania przemocy seksualnej jako narzędzia wojny i konfliktów zbrojnych” 53. Literatura bezramki|100px Olga Tokarczuk „za wyobraźnię narracyjną, która z encyklopedyczną pasją reprezentuje przekraczanie granic jako formę życia” 54. 2019 Ekonomia bezramki|100px Esther Duflo(wyróżniona wraz z Abhijitem Banerjee i Michaelem Kremerem) „za ich eksperymentalne podejście do łagodzenia światowego ubóstwa” 55. 2020 Fizykabezramki|133x133px Andrea Ghez(wyróżniona wraz z Reinhardem Genzelem) „za odkrycie supermasywnego obiektu kompaktowego w centrum naszej galaktyki” 56. Chemia bezramki|100px Emmanuelle Charpentier „za rozwój metody edycji genomu” 57. bezramki|100px Jennifer Doudna 58. Literatura bezramki|100px Louise Glück „za jej niepowtarzalny, poetycki głos, który surowym pięknem czyni indywidualne istnienie powszechnym” 59. 2021 Nagroda Pokojowa bezramki|100px Maria Ressa(wyróżniona wraz z Dmitrijem Muratowem) „za ich wysiłki na rzecz ochrony wolności słowa, która jest warunkiem wstępnym demokracji i trwałego pokoju.” 60. 2022 Chemia bezramki|100px Carolyn Bertozzi(wyróżniona wraz z Mortenem Meldalem i Barrym Sharplessem) „za rozwój chemii „click” i bioortogonalnej” 61. Literatura bezramki|100px Annie Ernaux „za odwagę i kliniczną przenikliwość, z jaką odkrywa korzenie, alienacje i zbiorowe ograniczenia osobistej pamięci”62.2023Medycyna lub fizjologiaalt=Katalin Kariko|100x100pxKatalin Karikó(wyróżniona wraz z Drew Weissmanem)"za ich odkrycia dotyczące modyfikacji zasad nukleozydów, umożliwiających rozwój skutecznych szczepionek mRNA przeciwko COVID-19".63.Fizykaalt=Anne L'Huiller|152x152pxAnne L’Huillier}(wyróżniona wraz z Pierre’em Agostinim i Ferencem Krauszem)"za metody eksperymentalne generujące impulsy światła o długości attosekundy do badania dynamiki elektronów w materii".64.Nagroda Pokojowaalt=Narges Mohammadi|142x142pxNarges Mohammadi"za jej walkę przeciwko uciskowi kobiet w Iranie oraz za jej starania na rzecz praw człowieka i wolności dla wszystkich".65.Ekonomiaalt=Claudia Goldin|143x143pxClaudia Goldin"Za rozwinięcie naszego zrozumienia wyników rynku pracy kobiet".66.2024Literaturaalt=Claudia Goldin|161x161pxHan Kang„za intensywną prozę poetycką, która mierzy się z historycznymi traumami i obnaża kruchość ludzkiego życia”67.2025Medycyna lub fizjologiaMary Brunkow(wyróżniona wraz z Fredem Ramsdellem i Shimonem Sakaguchim)„za odkrycia dotyczące obwodowej tolerancji immunologicznej”68.Nagroda Pokojowaalt=Claudia Goldin|149x149pxMaría Corina Machado„za jej niestrudzoną pracę na rzecz promowania praw demokratycznych dla narodu wenezuelskiego i za jej walkę o sprawiedliwą i pokojową transformację od dyktatury do demokracji”
Zobacz też Lista wszystkich nagrodzonych Nagrodą Nobla Kobiety w nauce Zjawisko Matyldy
Przypisy
Kategoria:Kobieta w nauce Nobla Nobel