Słubice

Słubice (do 1945 ) – miasto w województwie lubuskim, siedziba powiatu słubickiego i gminy miejsko-wiejskiej Słubice, w obrębie Lubuskiego Przełomu Odry, nad rzeką Odrą. Według danych GUS z 31 grudnia 2024 r. Słubice liczyły 16 090 mieszkańców, zaś wraz z Frankfurtem nad Odrą, którego część stanowiły do 1945, tworzą aglomerację transgraniczną liczącą ok. 80 tys. mieszkańców. W mieście znajdują się m.in. Collegium Polonicum, historyczny stadion SOSiR, jeden z najstarszych w Europie cmentarzy żydowskich, zabytki architektury, ścieżka rowerowa na Promenadzie Nadodrzańskiej, szlaki turystyczne i rezerwat przyrody. Część miasta objęta jest obszarem Kostrzyńsko-Słubickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, należy ono również do Euroregionu Pro Europa Viadrina. Słubice były ponadto członkiem Związku Miast Polskich, jednak zostały z niego wyprowadzone przez burmistrza Tomasza Ciszewicza.

Geografia Położenie Miasto położone jest przy granicy z Niemcami nad rzeką Odrą przy drogach krajowych nr 29 oraz nr 31, w odległości 70 km od Berlina, 80 km od Gorzowa Wlkp., 87 km od Zielonej Góry, 150 km od Szczecina, 180 km od Poznania, 249 km od Wrocławia i 490 km od Warszawy. Na południe od Słubic przechodzi autostrada A2. Miasto położone jest między Pradoliną Warszawsko-Berlińską a Pradoliną Toruńsko-Eberswaldzką, na Pojezierzu Lubuskim i w dolinie Odry Środkowej.

Słubice leżą w historycznej ziemi lubuskiejWładysław Jan Grabski, 300 miast wróciło do Polski. Informator historyczny 960–1960, Instytut Wydawniczy „Pax”, Warszawa 1960, s. 392..

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. gorzowskiego.

Osiedla mieszkalne Słubic: Folwarczne, Grzybowe, Kochanowskiego, Komes, Kopernika, Krasińskiego, Królów Polskich, Leśne, Mała Moskwa (w tym Świerkowe), Nadodrze, Paderewskiego, Sady, Słowiańskie, Transportowa, Witosa, Wimar, Wojska Polskiego, Zielone Wzgórza. Do strefy podmiejskiej zaliczają się Kunowice, Nowy Lubusz i Świecko.

Okoliczne wsie: Drzecin, Golice, Kolonia Lubusz, Kunice, Lisów, Nowe Biskupice, Pławidło, Rybocice, Stare Biskupice, Starków, Sułów, Sułówek, Zielony Bór.

Struktura użytkowania gruntów

+ Struktura użytkowania gruntów. Rodzaj użytku powierzchnia [ha] Udział w pow. miasta [%] Użytki rolne 1129 58,8 Grunty zabudowane 485 25,26 Grunty leśne 168 8,75 Nieużytki 73 3,8 Grunty pod wodami 56 2,92 Tereny różne 9 0,47

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosiła 19,2 km².

Gleby

We wschodniej części miasta i okolic występują głównie gleby typu bielicowego, utworzonych z piasków i glin zwałowych, natomiast w części północnej i południowej występują mady ilaste i gleby typu bagiennego.

Nazwa miasta Geneza nazwy Słubice wywołuje wiele sporów. Niektórzy wywodzą nazwę od plemienia Słupian, zajmującego obszar między Sprewą a Odrą. W dokumencie z 992 wymieniona została między innymi Zulbica. Według innych źródeł historycznych po prawej stronie Odry leżała w średniowieczu osada Zbiwitz, Zbirwitz lub Zliwitz. Nazwę Słubice można też wywieść od wyrazów słub, słup.

Do 1945 r. miasto stanowiło część Frankfurtu noszącą nazwę Dammvorstadt. Nazwa ta nie jest obecnie używana przez Niemców. Określając polską część transgranicznej aglomeracji, używają oni polskiej nazwy urzędowej bądź upraszczają ją do postaci Slubice (wymawianej ['slʊbɪtsə]). Nazwa ta stosowana jest również w języku oficjalnym, przykładowo na stronie internetowej miasta Frankfurt nad Odrą, a jedna z tamtejszych ulic nosi nazwę Slubicer StraßeStadt sucht Konzept für Slubicer Straße | Transodra Online..

W 1946 r. nadano urzędowo polską nazwę Słubice..

W dwudziestoleciu międzywojennym i zaraz po II wojnie światowej nazwa Słubice albo Słubice nad Odrą mogła odnosić się również do lewobrzeżnej części lub do całości, jednak ostatecznie nigdy nie została przypisana Frankfurtowi nad OdrąKs. Stanisław Kozierowski, Atlas nazw geograficznych Słowiańszczyzny Zachodniej, zeszyt I, Poznań 1934.Mapa Polski 1:500 000 Wojskowy Instytut Geograficzny Sztabu Generalnego WP, Warszawa 1947, .Koleje Pomorza 1:1 100 000, marzec 1946 ..

Historia mały|Deptak Jedności Robotniczej – tzw. „Starówka”

Swój początek Frankfurt nad Odrą wraz ze Słubicami mają w XIII wieku, pierwsza wzmianka mówi o osadzie handlowej nad Odrą, której w 1225 r. Henryk I Brodaty miał nadać przywilej targowy i rzekomo prawo składu. W 1253 r. osada otrzymuje prawa miejskie, a w dokumencie widnieje nazwa Vrankenvorde, później Frankfurt nad OdrąMärkische Oderzeitung/Frankfurter Stadtbote, 7. Juli 2006, S. 15.. Od tego czasu do 1945 r. prawobrzeże stanowiło część Frankfurtu nad Odrą pod nazwą Dammvorstadt (dosł. Przedmieście na wale). Po wybuchu wojny o przynależność regionu, w 1319, miasto i region objął książę wołogoski Warcisław IV, a w 1324 ostatecznie przypadły one Wittelsbachom, stanowiąc część Brandenburgii. W 1326 w okolice miasta dotarł najazd polsko-litewskiIbid., s. 494..

Po okresie rządów Wittelsbachów, w 1373 r. Elektorat Brandenburgii i leżący na jego terenie Frankfurt nad Odrą (w tym także teren dzisiejszych Słubic) dzięki staraniom cesarza rzymskiego i króla czeskiego Karola IV, stał się częścią Korony Królestwa Czech. Okres panowania czeskiego trwał 42 lata i skończył się w 1415 r., kiedy to król rzymski i węgierski oraz namiestnik Królestwa Czeskiego Zygmunt Luksemburski podarował Brandenburgię dynastii Hohenzollernów, którzy rządzili nią aż do końca I wojny światowejJan P. Kučera; Jiří Kaše; Pavel Bělina: České země v evropských dějinách – 3. 1. vyd. Praha: Paseka, 2006.. Z 1399 pochodzi pierwsza pisemna wzmianka na temat miejscowego cmentarza żydowskiego, co czyni go najstarszym nadal istniejącym cmentarzem żydowskim w Europie Środkowo-Wschodniej. Według przypuszczeń cmentarz mógł zostać uruchomiony nawet 100 lat przed jego najstarszą, zachowaną wzmianką.

W 1749 w przedwojennych Słubicach powstało najstarsze przedsiębiorstwo przemysłowe Frankfurtu nad Odrą, czyli fabryka towarów z pszczelego wosku, oraz bielnik wosku. W latach 1777–1945 firmę prowadziła rodzina HarttungówRoland Semik: Bielnik wosku – historia firmy i osobisty apel Udo Harttunga.. W 1769 do użytku oddano okazałą fabrykę jedwabiu, przebudowaną później na budynek mieszkalny. Wśród lokatorów budynku był m.in. późniejszy prezydent Reichstagu i pierwszy przewodniczący Reichsgericht w Lipsku Eduard von SimsonRoland Semik: Fabryka jedwabiu – historia miejsca, w którym stoi teraz biblioteka CP..

W 1785 większość obszaru dzisiejszych Słubic znalazła się pod wodą wskutek wiosennej powodzi roztopowej. Jedyną śmiertelną ofiarą tamtych dni był siostrzeniec króla Fryderyka Wielkiego i komendant garnizonu Frankfurt nad Odrą książę Leopold von Braunschweig-Wolfenbüttel, zwany potocznie Leopoldem Brunszwickim. 1 sierpnia 1787 odsłonięto pomnik księcia Leopolda i był to najstarszy pomnik w historii całego Frankfurtu nad OdrąRoland Semik: Pomnik księcia Leopolda Brunszwickiego w Słubicach..

W 1811 na tzw. Wzgórzach Żydowskich otwarto cmentarz miejski (Frankfurter Dammvorstadt-Friedhof), który od zakończenia wojny funkcjonuje jako cmentarz komunalny w Słubicach. II połowa XIX wieku to rozkwit przemysłu, wtedy to swoją działalność rozwinęły m.in. fabryka broni Wilhelma Collatha i Georga Teschnera (dzisiejszy teren sklepu Biedronka przy ul. Kościuszki), a także odlewnia żelaza A. Guttmanna (dzisiejszy teren Galerii Prima).

23 stycznia 1898 r. ruszyła sieć tramwajowa we Frankfurcie nad Odrą, która przez most na Odrze docierała także do części prawobrzeżnej, czyli dzisiejszych SłubicRoland Semik: Komunikacja miejska w Słubicach wczoraj i dziś.. W latach 1914–1927 pod kierunkiem Otto Morgenschweisa wybudowano Stadion SOSiR (ówcześnie Ostmarkstadion) przez rosyjskich jeńców wojennych pojmanych podczas I wojny światowejslubice24.pl Stadion w Słubicach. Historia uwieczniona na starych fotografiach., wzniesiony na podstawie planów Grunewaldstadion w Berlinie. W dniach 4–7 lipca 1930 na stadionie odbyły się 24. Brandenburskie Zawody Gimnastyczne (24. Brandenburgisches Kreisturnfest), które przyniosły rekord frekwencji na obiekcie.

9 stycznia 1919 powstańcy wielkopolscy mieli rzekomo dokonać nalotu odwetowego z lotniska Ławica na lotnisko wojskowe w prawobrzeżnej części Frankfurtu nad Odrą (tak wg książki Kazimierza Sławińskiego „Ławica – poznańskie lotnisko” z 1975 r. oraz publikacji powołujących się na tę książkę). Informacji tych nigdy nie potwierdziły ani Centralne Archiwum Wojskowe ani Instytut Pamięci Narodowej. Mit o rzekomym nalocie zdementowały już Muzeum Powstania Wielkopolskiego w Poznaniu i Towarzystwo Historyczne we Frankfurcie nad Odrą. Według najnowszych ustaleń naukowych, m.in. dra Mariusza Niestrawskiego (autora książki „Polskie wojska lotnicze w okresie walk o granice Państwa Polskiego (1918–1921)” z 2017 r.) i dra Marka Rezlera (współautora „Encyklopedii powstania wielkopolskiego” z 2018 r.) jest to jedynie legenda i do rzekomego nalotu nigdy nie doszło. Pilot Wiktor Pniewski faktycznie był jednym ze zdobywców lotniska wojskowego Ławica pod Poznaniem i groził Niemcom nalotem odwetowym na Frankfurt nad Odrą, jednak wbrew słowom Sławińskiego, groźby nalotu odwetowego nigdy nie spełniono, w żadnym z zachowanych polskich czy niemieckich raportów wojskowych z 1919 r. nie ma ani jednej wzmianki o rzekomym nalocie na lotnisko wojskowe we Frankfurcie nad Odrą, a także żadna polska czy niemiecka gazeta sprzed 1975 r. nie wspominała o takim zdarzeniu. W PRL-owskich źródłach pisano o rzekomym wzięciu sześciu 25-kilowych bomb (czyli razem 150 kg), mimo że udźwig samolotów LVG C.V wynosi połowę mniej.

26 stycznia 1945 Frankfurt nad Odrą został ogłoszony twierdzą (Festung Frankfurt (Oder)), jednak teren dzisiejszych Słubic nie uległ praktycznie wojennym zniszczeniom. W lutym 1945 ludność cywilna została ewakuowana, a 19 kwietnia 1945 niemieccy żołnierze wysadzili w powietrze kamienny most na Odrze. Walki w mieście trwały do 20 kwietnia. Poległo w nich ponad 100 żołnierzy 11 korpusu pancernego gwardii 1 Frontu Białoruskiego i 7 Wojska Polskiego (ku ich czci 22 lipca 1949 r. odsłonięto Pomnik Zwycięstwa i Braterstwa Broni na pl. Bohaterów)„Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939-1945” Sport i Turystyka 1988, , s. 236..

thumb|left|upright|Herb Słubic obowiązujący od 1945 do 2006 r.

Od 1945 r. Słubice funkcjonują jako samodzielne miasto pod administracją polską. Pierwszym burmistrzem został Henryk Jastrzębski, zaś pierwszym kapłanem Maximilian Loboda – niemiecki ksiądz polskiego pochodzenia z parafii Świętego Krzyża we Frankfurcie nad Odrą. Od sierpnia 1945 do stycznia 1946 komendantem wojennym miasta był ppor. Józef KrupaRoland Semik: Józef Krupa – komendant wojenny Słubic 1945–1946.. W 1950 r. Słubice stały się stolicą powiatu rzepińskiego, przekształconego w 1959 r. w powiat słubicki. mały|Słubice w 1964 r.

W 1972 r. Słubice rozpoczęły współpracę z Frankfurtem nad Odrą, otwarto wtedy przejście graniczne. Trzy lata później, w 1975, w ramach reformy administracyjnej kraju wprowadzającej dwustopniowy podział administracyjny, zlikwidowano powiat, a utworzono Urząd Miasta i Gminy (UMiG). W 1981 w budynku Słubickiego Miejskiego Ośrodka Kultury (SMOK) otwarto „Galerię Prowincjonalną”, której twórcą i kuratorem w latach 1980–2002 był laureat Paszportu „Polityki”, Ryszard Górecki. Obecnie w jej miejscu funkcjonuje galeria „OKNO” prowadzona przez Annę Panek-Kusz. W 1987 r. miasto zdobyło tytuł Mistrza Gospodarności.

W 1993 r. po raz pierwszy zwołano sesję dwóch miast jednocześnie – Frankfurtu nad Odrą i Słubic. Tego samego roku otwarto wysypisko odpadów komunalnych w pobliskich Kunowicach.

mały|21.12.2007 r. – radość tłumów na moście granicznym po wejściu Polski do strefy Schengen