Bajdak (bajdas), bajdarka (ukr., ros. байдак) – jednomasztowa, duża, szeroka, bezpokładowa łódź żaglowo-wiosłowa używana dawniej na rzekach Ukrainy, BiałorusiSłownik wyrazów obcych PWN. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1991, s. 92. i Rosji; rodzaj barki rzecznej. thumb|300px|Bajdak
Z kadłubem o nieco zwężonym przodzie, miała płaskie dno i proste burty. Wyposażona w dwie kotwice, poruszana była żaglem i wiosłami lub długimi żerdziami (tzw. szóstami). W jej tylnej części mieściła się niewielka kajuta. Z wiarygodnych XIX-wiecznych informacji wiadomo, iż długość bajdaków wynosiła od 15 do 25 sążni(od 26 do ok. 43 metrów), szerokość sięgała 4 sążni (ok. 7 m), a tonaż wahała się od zaledwie 2 do aż 6 tysięcy cetnarów (od ok. 80 kg do przeszło 24 ton). Obsadę takiej łodzi płynącej z prądem i z rozpiętym żaglem stanowiło zazwyczaj 8-20 ludzi, co zapewniało jej prędkość poruszania się rzędu 5-9 ówczesnych wiorst (5,3–ok. 9,5 km) na godzinę, natomiast łódź płynąca pod prąd przy rozpiętym żaglu wymagała obsady 20-50 ludzi, lecz mimo to jej prędkość ograniczała się do 3 wiorst (3,2 km) na godzinęOrgelbranda Encyklopedia powszechna, dz. cyt., s. 703-704..
W Rosji bajdaków używano do przewozu towarów na Berezynie, Dziśnie, Dnieprze, Prypeci i Sożu O ich funkcji handlowej na rzekach wschodnioeuropejskich pisał J.I. KraszewskiJózef I. Kraszewski: Okruszyny. Zbiór powiastek, rozpraw i obrazków, rozdz. VII: Borysów. Lwów-Warszawa: Wyd. Gubrynowicz i Schmidt/M. Glücksberg, 1876.:
Na Dnieprze i Prypeci bajdak był największym statkiem wykorzystywanym w transporcie rzecznym, lecz przez Kozaków używanym także do awanturniczych wypraw na Morze CzarneWładysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury, dz. cyt., s. 77.. Dzięki niewielkiemu zanurzeniu i płaskodennemu kadłubowi łodzie te mogły pokonywać rzeczne mielizny, a przy wysokim stanie wód nawet dnieprowe porohy. Przy wodach opadających podczas suszy używano mniejszych półbajdaków o długości kadłuba 50-80 stóp, szerokości 7-14 stóp i nośności do 1300 cetnarów.
W literaturze polskiej użycie bajdaków jako jednostek do transportu wojska opisano w powieści Ogniem i mieczem Henryka Sienkiewicza, m.in. w scenie walki zaporoskich Kozaków z niemiecką piechotą dowodzoną przez podpułkownika Johana Wernera (tom I, rozdz. XIV).
Zobacz też czajka
Przypisy
Bibliografia
Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. T. 1 (A-J). Warszawa: Wyd. HPS/Rzeczpospolita, 2007, s. 77, «Bajdak» w S. Orgelbranda Encyklopedia powszechna. T. 2. Warszawa: Wydawnictwo S. Orgelbranda Synów, 1898, s. 703-704 Wojciech Lipoński: Encyklopedia sportów świata. Poznań: Oficyna Wydawnicza Atena, 2006, s. 37, ,
Kategoria:Łodzie Kategoria:Kozaczyzna zaporoska