Wilk (Canis) – rodzaj ssaków z podrodziny Caninae w obrębie rodziny psowatych (Canidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji, Ameryce Północnej i Afryce (w Australii w stanie dzikim występuje forma psa domowego – dingo australijski).
Morfologia Długość ciała samic 74–120 cm, samców 74–130 cm, długość ogona samic 20–50cm, samców 20–52 cm; masa ciała samic 6,5–50 kg, samców 7,6–62 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w 10. wydaniu Systema Naturae – publikacji własnego autorstwa poświęconej systematyce zwierząt, roślin i minerałów. Linneusz wymienił kilka gatunków – Canis familiaris , Canis lupus , Canis hyaena , Canis vulpes , Canis alopex (= Canis vulpus ), Canis lagopus i Canis aureus – z których gatunkiem typowym jest (Linneuszowska tautonimia) Canis familiaris (pies domowy).
Etymologia Canis: ‘pies’. Alopsis: alōpos ‘jak lis’, od αλωπηξ alōpēx, αλωπεκος alōpekos ‘lis’; οψις opsis ‘wygląd’. Gatunek typowy: Rafinesque w oryginalnym opisie podał tylko nazwę, nie wymieniając żadnego gatunku. Thos: gr. θώς thōs, θωός thōos ‘zwierzę drapieżne rodzaju wilka, prawdopodobnie szakal’. Gatunek typowy: Oken (1816) – Thos vulgaris (= Canis aureus ); Heller (1914) (oryginalne oznaczenie) – Thos vulgaris (= Canis aureus ). Lupus: łac. lupus ‘wilk’. Gatunek typowy: Oken (1816) – Canis lupus ; S.D.W. (1836) (oznaczenie monotypowe) – Lupus vulgaris (= Canis lupus ); Smith (1839) wymienił cztery gatunki – Canis mexicanus (= Canis familiaris ), Canis nubilus , Canis lycaon i Lupus vulgaris (= Canis lupus ) – nie wskazując gatunku typowego; Gray (1868) (absolutna tautonimia) – Lupus vulgaris (= Canis lupus ). Vulpicanis: zbitka wyrazowa nazw rodzajów: Vulpes (lis) oraz Canis (wilk). Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Canis aureus . Chaon: etymologia niejasna, Smith nie podał znaczenia nazwy rodzajowej. Gatunek typowy: Smith wymienił kilkadziesiąt gatunków – Canis aureus , Sacalius barbarus (= Canis lupaster ), Canis anthus (nomen dubium), Thous senegalensisPodgatunek C. lupaster. , Canis variegatus (= Canis lupaster ), Canis mexicanus (= Canis familiaris ), Canis latrans , Lyciscus cagottisPodgatunek C. latrans. , Canis nubilusPodgatunek C. lupus. , Canis lycaon , Canis mesomelas , Canis dukhunensis , (= Canis alpinus ), Canis javanicus (= Canis alpinus ), Canis primaevus (= Canis alpinus ), Canis familiaris var. sumatrensisPodgatunek Cuon alpinus. , Canis azaraePodgatunek Cerdocyon thous. , Cerdocyon guaraxa (= Canis thous , Canis jubatus (= Canis brachyurus ), Vulpes magellanica (= Canis culpaeus ), Vulpes fulvipes , Canis procyonoides , Canis chrysurus (= Canis bengalensis ), Canis kokree (= Canis bengalensis ), Megalotis caama (= Canis chama ), Canis corsac , Canis pallidus , Canis famelicus (= Canis rüppelii ), Canis zerda , Cerdocyon mesoleucus (nomen dubium), Lupus vulgaris (= Canis lupus ), Chryseus scylax (= Canis alpinus ), Chryseus ceylonicus (= Canis ceilonicus (nomen dubium)), Chryseus pahariah (= Canis familiaris ), Chrysæus australiæ (= Canis familiaris ), Thous tokla (species inquirenda), Thous acmon (species inquirenda), Cynalopex insectivorus (= Canis bengalensis ), Cynalopex turcicus (= Canis corsac , Dusicyon canescens (species inquirenda), Dusicyon antarticus (= †Canis australis ) i Dusicyon sylvestris (species inquirenda) – nie wskazując gatunku typowego; gatunek typowy (późniejsze oznaczenie) – Canis azarae . Lyciscus: zdrobnienie gr. λυκος lýkos ‘wilk’. Gatunek typowy: Smith wymienił dwa gatunki – Canis latrans i Lyciscus cagottis – z których gatunkiem typowym jest Canis latrans . Thous: gr. θώς thōs, θωός thōos ‘zwierzę drapieżne rodzaju wilka, prawdopodobnie szakal’. Gatunek typowy: Smith wymienił kilka gatunków – Canis anthus (nomen dubium), Thous senegalensis , Canis variegatus (= Canis lupaster ), Canis mesomelas , Thous tokla (species inquirenda) i Thous acmon (species inquirenda) – nie wskazując gatunku typowego. Sacalius: gr. τσακαλι tsakali ‘szakal’. Gatunek typowy: Smith wymienił kilka gatunków – Canis aureus , Sacalius barbarus (= Canis lupaster ) i Canis procyonoides – z których gatunkiem typowym jest Canis aureus . Oxygous: gr. όξύγοος oksygoos ‘przeraźliwy płacz’; aluzja do charakterystycznego długiego wycia szakala złocistego brzmiącego jak lament lub płacz. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Oxygous indicus (= Canis aureus indicus ). Lupulus: zdrobnienie łac. lupus ‘wilk’. Gatunek typowy: Gervais wymienił kilka gatunków – Canis aureus , Canis corsac i Canis lagopus – z których gatunkiem typowym jest Canis aureus . Simenia: lokalna nazwa kaberu używana w Etiopii. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Canis simensis . Neocyon: gr. νεος neos ‘nowy’; κυων kuōn, κυνος kunos ‘pies’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Canis latrans . Dieba: Dieb, lokalna nazwa dla wilka egipskiego używana w Afryce Północnej. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Canis anthus (nomen dubium). Lycorus: gr. λυκος lýkos ‘wilk’; ορος oros, ορεος oreos ‘góra’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Lycorus nemesianus (= Canis lupus ). Synagodus: gr. συναγω sunagō ‘zebrać razem’; οδους odous, οδοντος odontos ‘ząb’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Synagodus mansuetus (= Canis familiaris ). Dysodus: gr. δυσ- dus- ‘zły’; οδους odous, οδοντος odontos ‘ząb’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Dysodus pravus (= Canis familiaris ). Macrocyon: gr. μακρος makros ‘długi’; κυων kuōn, κυνος kunos ‘pies’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Macrocyon robustus (nomen dubium). Pachycyon: gr. παχυς pakhus ‘wielki, gruby’; κυων kuōn, κυνος kunos ‘pies’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Pachycyon robustus (= Canis familiaris ). Mamcanisus: modyfikacja zaproponowana przez meksykańskiego przyrodnika Alfonso Luisa Herrerę w 1899 roku polegająca na dodaniu do nazwy rodzaju przedrostka Mam (od Mammalia). Alopedon: gr. αλωπηξ alōpēx, αλωπεκος alōpekos ‘lis’; οδους odous, οδοντος odontos ‘ząb’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Canis thooides (= Canis lupaster ). Oreocyon: gr. ορος oros, ορεος oreos ‘góra’; κυων kuōn, κυνος kunos ‘pies’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Oreocyon hagenbecki (= Canis familiaris ). Dasycyon: gr. δασυς dasus ‘włochaty, kosmaty, chropowaty’ ; κυων kuōn, κυνος kunos ‘pies’. Cubacyon: Kuba (); κυων kuōn, κυνος kunos ‘pies’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Cubacyon transversidens (= Canis familiaris ). Paracyon: παρα para ‘blisko, obok’; κυων kuōn, κυνος kunos ‘pies’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Paracyon caribensis (= Canis familiaris ). Indocyon: Indie Zachodnie (hiszp. Indias Occidentales); κυων kuōn, κυνος kunos ‘pies’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Paracyon caribensis (= Canis familiaris ).
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące żyjące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150x150pxCanis simensisRüppell, 1840kaberu etiopski2 podgatunkiendemit Etiopii: odosobnione pasma górskie Wielkich Rowów Afrykańskich; zakres wysokości: 3000–4500 m n.p.m.DC: 84–101 cmDO: 27–40 cmMC: 11,2–19,3 kgcentruj|150x150pxCanis aureusLinnaeus, 1758szakal złocisty7 podgatunkówrozpowszechniony w południowo-zachodniej i południowej Azji, w kontynentalnej części południowo-wschodniej Azji, rozsza zasięg na południowo-wschodnią Europę (na północ do Austrii, południowej Słowacji i południowej Ukrainy, na zachód na północno-wschodnie Włochy); zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.DC: 74–84 cmDO: 20–24 cmMC: 6,5–9,8 kgcentruj|150x150pxCanis lupasterHemprich & Ehrenberg, 1833wilk egipski6 podgatunkówpółnocna Afryka od Maroka po Egipt (w tym półwysep Synaj), na południe do Senegalu na zachodzie i w północnej Tanzanii na wschodzie; zakres wysokości: 500–3800 m n.p.m.DC: 74–89 cmDO: 27–35 cmMC: 6,3–15 kgcentruj|150x150pxCanis lupus Linnaeus, 1758wilk szary19 podgatunków (w tym 7 wymarłych)Dzikie i odległe obszary w Alasce, Kanadzie, północnych Stanach Zjednoczonych, Grenlandii, Europie i Azji od około 75° N do 12° N; zakres wysokości: 0–3000 m n.p.m.DC: 87–130 cmDO: 35–52 cmMC: do 62 kgcentruj|150pxCanis familiarisLinnaeus, 1758pies domowy3 podgatunkicały światDC: 86–123 cmDO: 26–38 cmMC: 12–24 kgWymiary i masa ciała podane dla pierwotnej formy psa domowego – dingo australijskiego (Canis familiaris dingo); u form sztucznych, stworzonych przez człowieka masa ciała waha się od 1 do 100 kg.GUcentruj|150pxCanis lycaonvon Schreber, 1775wilk algonkińskigatunek monotypowyod Wielkich Jezior po południowo-wschodni Quebec (południowo-wschodnia Kanada i północno-wschodnie Stany Zjednoczone)DC: 108–115 cmDO: brak danychMC: 24–29 kgcentruj|150x150pxCanis rufusAudubon & Bachman, 1851wilk rudygatunek monotypowyendemit Stanów Zjewdnoczonych: obecnie ograniczony do wschodniej Karoliny Północnej, historycznie od wschodniego Teksasu do południowego krańca Wielkich Jezior i MaineDC: 99–125 cmDO: 30–46 cmMC: 20–34 kgcentruj|150pxCanis latransSay, 1823kojot preriowy19 podgatunkówAmeryka Północna (z wyjątkiem obszarów polarnych) na południe przez Amerykę Środkową do Panamy (Darién)DC: 74–94 cmDO: 26–36 cmMC: 7,7–15,8 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek zagrożony, – gatunek krytycznie zagrożony; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie; GU – gatunek udomowiony nie podlega ocenie przez IUCN.
Opisano również szereg gatunków wymarłych:
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Wilki Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza