Herodiada (ur. ok. 15 p.n.e., zm. po 39) – wnuczka Heroda Wielkiego. Siostra Heroda Agryppy I. Była najpierw żoną Heroda III (Heroda Boethosa, Heroda Filipa I), którego później porzuciła, aby poślubić jego brata Heroda Antypasa, tetrarchę Galilei i Perei. Małżeństwo to, jako niezgodne z żydowskim prawem, wywołało powszechne oburzenie. Żydówka Herodiada doprowadziła do stracenia Jana Chrzciciela, otwarcie potępiającego ten związek. W 39 roku, gdy jej drugi mąż został pozbawiony tetrarchii, udała się z nim na wygnanie. Z pierwszego małżeństwa miała córkę Salome III.
Wywód przodków
Dzieciństwo i małżeństwo z Herodem III Herodiada była córką Arystobula i Bereniki. Miała trzech braci: Heroda z Chalkis, Arystobula i Heroda Agryppę I. Jej siostrą była Mariamme IV, prawdopodobnie pierwsza żona Heroda Archelaosa. Badacze nie są zgodni, czy była starszą, czy młodszą córką Arystobula.
W 7 p.n.e. Herod Wielki, w wyniku intryg pałacowych, kazał stracić m.in. swojego syna Arystobula. Później jednak otoczył opieką osierocone przez niego dzieci. Postanowił też, że Herodiada poślubi swojego stryja, Heroda III (Heroda Boethosa, Heroda Filipa I).
Około 1 p.n.e. Herodiada poślubiła Heroda III. W jednej z wersji testamentu Heroda Wielkiego miał być nawet następcą ojca, jednak ostatecznie został pominięty przy dziedziczeniu. Z tego powodu Herodiada i Herod Boethos żyli jako osoby prywatne. Mieli jedno dziecko – córkę Salome III.
Małżeństwo z Herodem Antypasem Herodiada porzuciła swojego męża. Między jesienią 27 a wiosną 30 roku poślubiła jego brata – Heroda Antypasa, tetrarchę Galilei i Perei. Drugi mąż Herodiady, podobnie jak pierwszy, był jej stryjem. Związek ten wywołał oburzenie wśród Żydów, ponieważ ich prawo zakazywało małżeństwa z żoną brata.
Małżeństwo Heroda Antypasa i Herodiady miało też konsekwencje polityczne. Herod Antypas, aby poślubić bratanicę, oddalił swoją pierwszą żonę, córkę Aretasa IV, króla Petry. Spowodowało to pogorszenie stosunków między dwoma władcami, aż doprowadziło do wojny na przełomie 36 i 37 roku.
Herodiada przez swoją babkę Mariamme I pochodziła z dynastii Hasmoneuszy, więc małżeństwo z nią wzmacniało pozycję Heroda Antypasa w ewentualnych staraniach o królewską koronę.
Pojawiła się hipoteza, że po rozwodzie z pierwszym mężem Herodiada poślubiła innego szwagra tetrarchę Filipa, a dopiero po jego śmierci Heroda Antypasa; nie cieszy się ona popularnością w literaturze przedmiotu.
Herodiada a śmierć Jana Chrzciciela thumb|250px|„Salome z głową Jana Chrzciciela” – Caravaggio Jak podają Ewangelia według świętego Mateusza i Ewangelia według świętego Marka małżeństwo Herodiady i Heroda Antypasa jako niezgodne z prawem krytykował Jan Chrzciciel. Antypas, pod wpływem żony, kazał uwięzić proroka. Herodiada pragnęła go zgładzić, jednak na to jej mąż nie przystał. Uległ dopiero w dniu urodzin, kiedy oczarowany tańcem Salome III zgodził się spełnić każde jej życzenie. Salome po konsultacji z matką zażądała głowy Jana Chrzciciela. Herod Antypas kazał ściąć Jana Chrzciciela.
Według Dawnych dziejów Izraela Józefa Flawiusza tetrarcha Galilei i Perei obawiał się, że Jan Chrzciciel może pociągnąć lud do buntu. Kazał go uwięzić w twierdzy Macheront na wschodnim wybrzeżu Morza Martwego i tam stracić.
Dalsze losy Herodiady W 37 roku nowy cesarz rzymski Kaligula mianował swojego ulubieńca Heroda Agryppę I, brata Herodiady, królem Batanei, Gaulanitydy, Trachonu i Paneas (dawnej tetrarchii Filipa). Ambitna Herodiada namówiła swojego męża, aby udał się do Rzymu i starał się o tytuł królewski. W międzyczasie Herod Agryppa I doniósł Kaliguli, że Antypas gromadzi wielkie zapasy broni. Ten na miejscu nie potrafił się z tego wytłumaczyć przed cesarzem. Nie otrzymał korony, a dodatkowo stracił swoją tetrarchię i został skazany na wygnanie w 39 roku.
Galilea i Perea przypadły Herodowi Agryppie I.
Kaligula pozwolił Herodiadzie pozostać na dworze Heroda Agryppy I. Ta jednak odmówiła i udała się wraz z mężem na wygnanie do Lugdunum Convenarum (obecnie Saint-Bertrand-de-Comminges).
Jej dalsze losy nie są znane. Przypuszcza się, że zmarła niedługo po skazaniu na wygnanie.
Herodiada w literaturze pięknej Rola jaką odegrała przy śmierci Jana Chrzciciela sprawiła, że Herodiada pojawiła się w wielu utworach literackich. Wśród nich znajdują się m.in.: epos Heliand (pierwsza połowa IX w.), dramat Johannes decollatus Jacoba Schoeppera (1546), tragedia Tragoedia Joannis des Heiligen Vorläuffers und Täuffers Christi Jesu Johannesa Aala (1549), łaciński wiersz Na obraz Herodiady z głową Jana Chrzciciela Mikołaja Sępa Szarzyńskiego (wyd. 1601), wierszowany utwór Herodes und Herodias Christiana Fürchtegotta Gellerta (1746), dramat Johannes der Vorläufer Leonharda Meistera (1833) dramat Johannes Friedricha Adolfa Krummachera (1813), dramat Erodiade Silvia Pellico (1833), poemat Atta Troli Heinricha Heinego (1847), zachowana jedynie we fragmentach tragedia Herodiada Stéphane’a Mallarmé (1869), opowiadanie Hérodias Gustave’a Flauberta (1877), powieść Merlin Paula Heysego (1892), sztuka Salomé Oscara Wilde’a (1894), opera Salome Richarda Straussa (1905) oparta na sztuce Oscara Wilde’a pod tym samym tytułem, dramat Uczta Herodiady Jana Kasprowicza (1905), dramat Herodes a Herodias Pavola Országha Hviezdoslava (1909), powieść Wielki rybak Lloyda C. Douglasa (1948), powieść Poncjusz Piłat Paula L. Maiera (1968).
Herodiada w muzyce Jules Massenet napisał według opowiadania Gustave’a Flauberta operę Herodiada, wystawioną po raz pierwszy w 1881 w Brukseli.
Przypisy Ewangelia według świętego Mateusza 14, 3-11, tłum. O. Walenty Prokulski TJ (Biblia Tysiąclecia). Ewangelia według świętego Marka 6, 17-28, tłum. O. Walenty Prokulski TJ (Biblia Tysiąclecia). J. Ciecieląg, Polityczne dziedzictwo Heroda Wielkiego, s. 132. J. Ciecieląg, Polityczne dziedzictwo Heroda Wielkiego, s. 109. Józef Flawiusz w jednym miejscu pisał, że Antypas został wygnany do Lugdunum (Dawne dzieje Izraela, XVIII, 7), w innym, że do Hiszpanii (Wojna żydowska, II, 9, 6). Przyjmuje się, że chodziło w tym wypadku o Lugdunum Convenarum, leżące w pobliżu granicy hiszpańskiej, a nie o dzisiejszy Lyon. Zob. J. Ciecieląg, Polityczne dziedzictwo Heroda Wielkiego, s. 113. Mikołaj Sęp Szarzyński, Na obraz Herodiady z głową św. Jana, w: Rytmy polskie, Warszawa-Rzeszów 2004, s. 67. Wysunął ją grecki historyk Nikos Kokkinos; por. J. Ciecieląg, Polityczne dziedzictwo Heroda Wielkiego, s. 132-135. Zaślubiny z żoną brata zostały zakazane w Księdze Kapłańskiej 20,21.
Bibliografia
Bosak P.C., Postacie Nowego Testamentu. Słownik-konkordancja, Poznań-Pelplin 1996, s. 169. Ciecieląg J., Polityczne dziedzictwo Heroda Wielkiego. Palestyna w epoce rzymsko-herodiańskiej, Kraków 2002, według indeksu.
Messori V., Umęczon pod Ponckim Piłatem?, Kraków 1996, , s. 142-143, 145.
Ricciotti G., Dzieje Izraela, Warszawa 1956, s. 772-775.
Kategoria:Dynastia herodiańska Kategoria:Postacie Nowego Testamentu Kategoria:Starożytni Żydzi Kategoria:Urodzeni w I wieku p.n.e. Kategoria:Zmarli w I wieku Kategoria:Byłe Artykuły na Medal