Mikołaj Melanowicz (ur. 10 września 1935 w Piszczacu) – polski profesor, japonista, tłumacz literatury japońskiejZłota Księga Nauk Humanistycznych. Helion: Gliwice 2013, s. 240..
Życiorys Studiował japonistykę na Uniwersytecie Warszawskim (1954–1959) i na Uniwersytecie Waseda w Tokio (1964–1966 oraz 1973–1974). Stopień doktora uzyskał na Uniwersytecie Warszawskim w roku 1969. Habilitował się tamże w 1975. W roku 1989 otrzymał tytuł profesora.
Przebywał jako wizytujący profesor na Uniwersytecie Kansas (1986) oraz w International Research Center for Japanese StudiesInternational Research Center for Japanese Studies (Nichibunken) zostało założone w 1987 roku. Zajmuje się badaniami interdyscyplinarnymi dotyczącymi kultury Japonii, widzianej z perspektywy międzynarodowej. Jest międzyuczelnianym instytutem badawczym wspieranym ze środków rządowych. w Kioto (1990–1991).
Autor obszernej trzytomowej monografii pt. Literatura japońska. Opublikował liczne przekłady współczesnych pisarzy japońskich, m.in.: Ryūnosuke Akutagawa, Kōbō Abe, Jun’ichirō Tanizaki, Kenzaburō Ōe, Shūsaku Endō i wielu innych.
W czasach PRL był odznaczony Złotym i Srebrnym Krzyżem Zasługi, a w 2005 roku – Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.
W 1997 roku otrzymał japoński Order Świętego Skarbu III klasyArkadiusz Tarnowski: Polska i Japonia 1989–2004. Stosunki polityczne, gospodarcze i kulturalne. Warszawa: Trio, 2009, s. 224.
Publikacje Publikacje książkowe Tanizaki Jun’ichirō a krąg japońskiej tradycji rodzimej, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa, str. 264 Tanizaki. Japoński most snów, Wydawnictwo Wilga, Warszawa 1994, Literatura japońska, t. 1, Od VI do połowy XIX wieku, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994, str. 589 Literatura japońska, t. 2, Proza XX wieku, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994, str. 523. Literatura japońska, t. 3, Poezja XX wieku • Teatr XX wieku, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996, str. 471 Formy w literaturze japońskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2003, str. 287, Japońskie narracje. Studia o pisarzach współczesnych, WUJ, Kraków 2004, str. 243, Japoński dramat telewizyjny. Mukōda Kuniko, Yamada Taichi i taiga dorama, Wydawnictwo Akademickie „Dialog”, Warszawa 2009, str. 306, Historia literatury japońskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012,
Artykuły Geneza symbolizmu w poezji japońskiej [w:] Przegląd Orientalistyczny, nr 2 (50), Polskie Towarzystwo Orientalistyczne, Warszawa 1965, s. 117-126. W stronę Dalekiego Wschodu. Nobel 68 [w:] Polityka, nr 43, s. 7, 1968 Twórczość poetycka Hagiwary Sakutarō. W kręgu symbolistów [w:] Rocznik Orientalistyczny, t. XXXIII, nr 2, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1970, s. 7-20. U źródeł nacjonalizmu japońskiego [w:] Argumenty, nr 9 (664), 1971 Nacjonalizm po Hirosimie [w:] Argumenty, nr 20 (675), 1971 Nacjonalizm i tradycja [w:] Argumenty, nr 28 (683), 1971 The Drama of Disillusionment in Modern Japanese Literature until 1923 [w:] Zagadnienia Rodzajów Literackich, t. XVII, z. I, 1974. Native Tradition in Contemporary Japanese Literarture [w:] Problemy Literatur Orientalnych, Warszawa 1974. Zainteresowanie Japonią i Koreą oraz główne kierunki rozwoju polskiej japonistyki i koreanistyki [w:] Przegląd Orientalistyczny, nr 4 (100), Polskie Towarzystwo Orientalistyczne, Warszawa 1976, s. 376-386 Kazuko Shiraishi [w:] Literatura na Świecie, nr 1 (81), Wydawnictwo Współczesne, Warszawa 1978, s. 78-81 Wiersz wolny w japońskiej poezji współczesnej [w:] Przegląd Orientalistyczny, nr 3 (79), Polskie Towarzystwo Orientalistyczne, Warszawa 1979 Ōe Kenzaburō – moralista [w:] Przegląd Orientalistyczny, nr 1, Polskie Towarzystwo Orientalistyczne, Warszawa 1981, s. 3-15 Ucieczka z labiryntu [w:] Literatura na Świecie, nr 8 (157), Wydawnictwo Współczesne, Warszawa 1984, s. 3-10 Człowiek bez ojczyzny (szkic do portretu Abe Kobo) [w:] Literatura na Świecie, nr 8 (157), Wydawnictwo Współczesne, Warszawa 1984, s. 178-184 Sienkiewicz w Japonii [w:] Literatura na Świecie, nr 8 (157), Wydawnictwo Współczesne, Warszawa 1984, s. 363-364 Od Hanoi po rzekę Sajgon [w:] Literatura na Świecie, nr 6 (179), Wydawnictwo Współczesne, Warszawa 1986 Tradition in Japanese Literature. The Case of Tanizaki Jun’ichirō [w:] Rocznik Orientalistyczny, t. XLVI, nr 2, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1990, s. 93-98 Ethos in the Novels by Jun’ichirō Tanizaki and Henryk Sienkiewicz [w:] Senri Ethnological Studiem, nr 28, tom pt. Japanese Civilization in the Modern Word V, National Museum of Ethnology, Osaka 1990 The Power of Illusion: Mishima Yukio and Madame de Sade [w:] Japan Review, nr 3, Kioto 1992, s. 1-13 Time in Japanese Culture [w:] Categories in Eastern and Western Poetics, Wydawnictwa UW, Warszawa 1992 Hyōhakusha Hagiwara Sakutarō (A wandering poet Hagiwara Sakutarō) [w:] Proceedings of the 16th International Conference, Narodowy Instytut literatury, Tokio 1992, s. 239-251 Fantastyka naukowa w Japonii oraz katastrofizm Abe Kōbō i Komatsu Sakyō [w:] Japonica, nr 1, Wydawnictwa UW, Warszawa 1993, s. 57-66 Poezja okresu Shōwa – lata 1920-1940 [w:] Japonica, nr 2, Wydawnictwa UW, Warszawa 1994, s. 51-64 Ōe Kenzaburō laureatem Literackiej Nagrody Nobla 1994 [w:] Przegląd Orientalistyczny, nr 3-4 (171-172), Polskie Towarzystwo Orientalistyczne, Warszawa 1994, s. 113-116 Poezja okresu Shōwa (2). Czasy powojenne [w:] Japonica, nr 3, Wydawnictwa UW, Warszawa 1994, s. 51-66 Współczesny dramat japoński w okresie modernizacji. Głównie o kabuki [w:] Japonica, nr 4, Wydawnictwa UW, Warszawa 1995, s. 53-64 Haiku XX wieku, cz. I [w:] Japonica, nr 5, Wydawnictwa UW, Warszawa 1995, s. 47-64 Haiku XX wieku (cz. II) [w:] Japonica, nr 6, Wydawnictwa UW, Warszawa 1996, s. 57-66 Zmierzch Dazaia Osamu – requiem dla upadłej klasy [w:] Japonica, nr 11, Wydawnictwa UW, Warszawa 1999, s. 33-44 Sasameyuki – semiotyka tytułu wobec świata przedstawionego w powieści [w:] Japonica, nr 13, Zakład Japonistyki i Koreanistyki UW, Warszawa 2000, s. 25-46 Kobiety w twórczości Ōe Kenzaburō – rola narratora w powieści Jinsei no shinseki [w:] Japonica, nr 14, Zakład Japonistyki i Koreanistyki UW, Warszawa 2001, s. 25-56 Legendy masowej kultury: „dramat-rzeka” w latach 1998−1999 [w:] Japonica, nr 15, Zakład Japonistyki i Koreanistyki UW, Warszawa 2002, s. 25-44 Winds over Ryukyu. A Narrative on the Ryukyu Kingdom in 17th Century [w:] Silva Iaponicarum, t. VI, Instytut Orientalistyczny UAM, Poznań 2005, s. 9-17 Polisystemowość i polisemizm w cywilizacji i kulturze japońskiej [w:] Janusz Danecki, Andrzej Flis (red.), Wartości Wschodu i wartości Zachodu. Spotkania cywilizacji, Universitas, Kraków 2005 Wagahai wa neko de aru – narrator’s eyes and ears [w:] Silva Iaponicarum, t. VII, Instytut Orientalistyczny UAM, Poznań 2006, s. 22-29
Tłumaczenia Kenji Miyazawa, Haru to shura (Wiosna i demony), [w:] Przegląd Orientalistyczny, nr 2 (34), PTO, Warszawa 1960, s. 175-188 Ryūnosuke Akutagawa Bisei czeka… [w:] Przegląd Orientalistyczny, nr 3 (35), PTO, Warszawa 1960, s. 325-327 Shōhei Ōoka, Ognie na wyspie Leyte (Filipiny) – Słów kilka o współczesnym pisarzu japońskim Ōoka Shōhei [w:] Przegląd Orientalistyczny, nr 4 (36), PTO, Warszawa 1960, s. 403-407. Ryūnosuke Akutagawa, Kappy, PIW, Warszawa 1963; oraz [w:] Przegląd Orientalistyczny, nr 1 (45), PTO, Warszawa 1964, s. 33-40 Kōbō Abe, Kobieta z wydm (Suna-no onna), wyd. I (wyd. II – 1971, wyd. III – 1975), PIW, Warszawa 1968 Yasunari Kawabata, Kochanka ubogich (Hinja-no koibito) [w:] Życie Warszawy, 5-8 XII 1968 Yasunari Kawabata, Tancerka z Izu [w:] Kontynenty, nr 1, 1969 Jun’ichirō Tanizaki, Ashikari, czyli źle mi bez ciebie [w:] Dwie opowieści o miłości okrutnej, PIW, Warszawa 1971, s. 5-75 Jun’ichirō Tanizaki, Shunkinshō, czyli rozmyślania nad życiem Wiosennej Harfy [w:] Dwie opowieści o miłości okrutnej, PIW, Warszawa 1971, s. 77-177 Masuji Ibuse, Czarny deszcz (Kuroi ame), Książka i Wiedza, Warszawa 1971 Jun’ichirō Tanizaki, Dziennik szalonego starca, Wyd. Wilga, Warszawa 1972, Kenzaburō Ōe, Zdobycz [w:] Cień wschodzącego słońca: Opowiadania, Książka i Wiedza, Warszawa 1972 Haruo Umezaki, Wiśniowa wyspa [w:] Cień wschodzącego słońca: Opowiadania, Książka i Wiedza, Warszawa 1972 Tamiki Hara, Kwiaty lata [w:] Cień wschodzącego słońca: Opowiadania, Książka i Wiedza, Warszawa 1972 Fumiko Hayashi, Kości [w:] Cień wschodzącego słońca: Opowiadania, Książka i Wiedza, Warszawa 1972 Masuji Ibuse, Dowódca [w:] Cień wschodzącego słońca: Opowiadania, Książka i Wiedza, Warszawa 1972 Sōseki Natsume, Sedno rzeczy (Kokoro), PIW, Warszawa 1973 Sōseki Natsume, Jestem kotem (Wagahai-wa neko-de aru), Książka i Wiedza, Warszawa 1977 Kazuko Shiraishi, My Tokyo [w:] Literatura na Świecie, nr 1 (81), Wydawnictwo Współczesne, Warszawa 1978, s. 70-77 Kenzaburō Ōe, Futbol ery Manen, PIW, Warszawa 1979 Kōbō Abe, Schadzka [w:] Literatura na Świecie, nr 8 (157), Wydawnictwo Współczesne, Warszawa 1984, s. 11-81 Junji Kinoshita, Yuzuru, czyli Wieczorny żuraw [w:] Literatura na Świecie, nr 8 (157), Wydawnictwo Współczesne, Warszawa 1984, s. 185-203 Taiko Hirabayashi, Ludzkie życie (Hito-no inochi) [w:] Tydzień świętego mozołu – opowiadania japońskie 1945-1975, wybór, wstęp i noty Mikołaj Melanowicz, PIW, Warszawa 1986, s. 86-103 Yasushi Inoue, Loulan (Rōran) [w:] Tydzień świętego mozołu – opowiadania japońskie 1945-1975, wybór, wstęp i noty Mikołaj Melanowicz, PIW, Warszawa 1986, s. 104-142 Takeshi Kaikō, Żołnierska zapłata (Heishi-no hōshū) [w:] Tydzień świętego mozołu – opowiadania japońskie 1945-1975, wybór, wstęp i noty Mikołaj Melanowicz, PIW, Warszawa 1986, s. 143-167 Yasunari Kawabata, Zatoka Łuku (Yumiura-shi) [w:] Tydzień świętego mozołu – opowiadania japońskie 1945-1975, wybór, wstęp i noty Mikołaj Melanowicz, PIW, Warszawa 1986, s. 168-176 Kenzaburō Ōe, Hojność umarłych (Shisha-no ogori) [w:] Tydzień świętego mozołu – opowiadania japońskie 1945-1975, wybór, wstęp i noty Mikołaj Melanowicz, PIW, Warszawa 1986, s. 334-369 Jun’ichirō Tanizaki, Ulotny most snów (Yume-no uki-hashi) [w:] Tydzień świętego mozołu – opowiadania japońskie 1945-1975, wybór, wstęp i noty Mikołaj Melanowicz, PIW, Warszawa 1986, s. 411-465 Yasunari Kawabata, Tysiąc żurawi, śpiące piękności, PIW, Warszawa 1987 Shūsaku Endō Samuraj, Wyd. PAX, Warszawa 1987, Sakyō Komatsu, Zatonięcie Japonii (Nihon chinbotsu), Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1989 Kōbō Abe, Schadzka, Wyd. Wilga, Warszawa 1995, Kōbō Abe, Czwarta epoka, Wyd. Wilga, Warszawa 1995, Shūsaku Endō, Głęboka rzeka, Wyd. Muza, Warszawa 1996, Takashi Tsujii, Ulotny zapach śliwy [w:] Japonica, nr 8, Wydawnictwa UW, Warszawa 1998, s. 83-90 Ryūnosuke Akutagawa, Rashōmon – Brama Demonów, Wierność Biseia, Jesienne góry, W Gąszczu, W krainie wodników, Życie pewnego szaleńca, [w:] Życie szaleńca, Dialog, Warszawa 1998 Osamu Dazai, Zmierzch [w:] Japonica, nr 11, Wydawnictwa UW, Warszawa 1999, s. 127-150 Osamu Dazai, Zmierzch, Dialog, Warszawa 2001, Yasunari Kawabata, Śpiące piękności. Tysiąc żurawi, Wyd. Muza, Warszawa 2002,
Recenzje i omówienia Irys, Opowiadania japońskie, przełożyła Anna Gostyńska, według wyboru i przekładu angielskiego I. Morrisa, PIW, s. 200 [w:] Przegląd Orientalistyczny, nr 2 (38), PTO, Warszawa 1961, s. 227-230 Dziesięć tysięcy liści. Antologia literatury japońskiej, przełożył z japońskiego, wstęp i komentarz opracował Wiesław Kotański, PWN, Warszawa, s. 401+3 nlb. [w:] Przegląd Orientalistyczny, nr 3 (43), PTO, Warszawa 1962, s. 293-295 Wanda Gall, Japonia kraj kontrastów, Wiedza Powszechna, Warszawa, str. 222+3 [w:] Przegląd Orientalistyczny, nr 2 (46), PTO, Warszawa 1964, s. 156-157 Lucjan Wolanowski, Zwierciadło bogini. Reporter w kraju tranzystorów i gejsz, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, Warszawa 1961, s. 357+3 [w:] Przegląd Orientalistyczny, nr 2 (46), PTO, Warszawa 1964, s. 157-159