thumb|Mundur żołnierza piechoty Wojska Polskiego Organizacja wojenna polskiej dywizji piechoty – etat wojenny dywizji piechoty Wojska Polskiego II RP w kampanii wrześniowej 1939.

W latach 1921–1939 w Wojsku Polskim dominującą rolę odgrywała piechota zorganizowana w 30 wielkich jednostkach, jak ówcześnie nazywano dywizje (o numerach od 1 do 30). Zmodyfikowany w 1939 r. plan mobilizacyjny „W” zakładał sformowanie kolejnych siedmiu rezerwowych dywizji piechoty (nr 33, 36, 39, 41, 44, 45, 55). Poza planem zdołano zorganizować dwie następne rezerwowe dywizje piechoty (nr 35 i 38).

W czasie pokoju dywizja działała w sile o jedną trzecią mniejszej niż w czasie wojny. Poza dowództwem i sztabem, składała się z trzech pułków piechoty, pułku artylerii lekkiej, kompanii łączności oraz centrum sapersko-pionierów.

Polskie czynne dywizje piechoty w kampanii wrześniowej posiadały dwa typy pułków artylerii lekkiej. W okresie mobilizacji w 1939 roku postawiono w stan gotowości bojowej: 20 pułków typu I – tj. dwa dywizjony armat 75 mm i jeden dywizjon haubic 100 mm 10 pułków typu II – tj. jeden dywizjon armat 75 mm i dwa dywizjony haubic 100 mm. Dla rezerwowych dywizji piechoty zmobilizowano dziewięć pułków. Osiem pułków po dwa dywizjony uzbrojone w armaty 75 mm i jeden dywizjon z haubicami 100 mm. Jeden pułk (33 zmobilizowany dla 35 rez DP) uzbrojono wyłącznie w armaty 75 mm.

Jedna dywizja piechoty (19 DP) posiadała w swym składzie dywizyjną kompanię ppanc (na etacie takim samym jak pułkowe czyli konną). Żadna nie miała przewidywanej planem rozbudowy zmotoryzowanej kompanii ppanc.

Tylko 10 dywizji otrzymało batalion saperów typu II, pozostałe dywizje otrzymały bataliony typu IIa (o słabszym wyposażeniu i z mniejszą ilością środków motorowych) albo typu IIb o starej organizacji (2 kompanie saperów starego typu i kolumna saperska zwana narzędziową).

Dywizje rezerwowe były znacznie słabsze – nie posiadały dywizjonu artylerii ciężkiej, baterii plot, plutonów art w pułkach piechoty, kompanie ppanc w pułkach piechoty otrzymały 6 lub 4 armaty ppanc. 35, 38 i 55 rezerwowe dywizje piechoty nie otrzymały batalionu saperów lecz jedynie kompanie.

W toku działań wojennych nie udało się przeprowadzić koncentracji zmobilizowanych oddziałów i pododdziałów 44 i 45 dywizji. Walczyły one w rozproszeniu, często w składzie innych związków taktycznych. Sformowano za to kilka dywizji improwizowanych, których stan etatowy różnił się od przedstawionego poniżej.

Organizacja wojenna dywizji piechoty thumb|350px|Schemat organizacyjny dywizji piechoty (czynnej) w 1939 roku kwatera główna dywizji piechoty (zob. kwatera (dowództwo)) piechota dywizyjna 1 pułk piechoty 2 pułk piechoty 3 pułk piechoty kompania kolarzy samodzielna kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszącej artyleria dywizyjna pułk artylerii lekkiej dywizjon artylerii ciężkiej typ II samodzielny patrol meteorologiczny batalion saperów szwadron kawalerii dywizyjnej bateria artylerii przeciwlotniczej motorowa typ A jednostki łączności dywizji piechoty kompania telefoniczna Dywizji Piechoty pluton łączności kwatery głównej (stacyjny) pluton radio Dywizji Piechoty drużyna parku łączności Dywizji Piechoty pluton pieszy żandarmerii pluton parku uzbrojenia park intendentury typ I służba sanitarna tabory sąd polowy poczta polowa

+ Organizacja czynnej dywizji piechoty na stopie wojennej w 1939 Nazwa oddziału - pododdziału Numer organizacji Oficerowie Podoficerowie i szeregowcy Urzędnicy Konie SamochodyKwatera Główna Dywizji PiechotyL.3181/mob.org.40341–1268pułk piechotyL.3001/mob.org.913212–6641pułk piechotyL.3001/mob.org.913212–6641pułk piechotyL.3001/mob.org.913212–6641kompania kolarzyL.3005/mob.org.4212–18–samodzielna kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszącejL.3007/mob.org.6185–124–pułk artylerii lekkiejL.3041/mob.org.852048–1842–dywizjon artylerii ciężkiej typ IIL.3042/mob.org.17477–449–samodzielny patrol meteo?–3–––batalion saperów typ IIbbatalion saperów typ IIbatalion saperów typ IIaL.3101/mob.org.L.3662/mob.org.L.3663/mob.org.24699–19823szwadron kawalerii dywizyjnejL.3022/mob.org.7245–272–bateria motorowa artylerii przeciwlotniczej 40 mm typ AL.3643/mob.org.6163––34kompania telefoniczna dywizji piechotyL.3124/mob.org.6249–1181pluton radio dywizji piechotyL.3124/mob.org.140–19–pluton łączności kwatery głównej dywizji piechotyL.3124/mob.org.275–133drużyna parku łączności dywizji piechotyL.3124/mob.org.–12–8–pluton pieszy żandarmeriiL.3141/mob.org.150–12–pluton parku uzbrojeniaL.3201/mob.org.152–3–park intendentury typ IL.3241/mob.org.6111–473kompania sanitarnaL.3221/mob.org.8258–145–szpital polowyL.3222/mob.org.9113–74–polowa kolumna dezynfekcyjno-kąpielowaL.3222/mob.org.147–33–polowa pracownia dentystyczna?27–4–polowa pracownia bakteriologiczno-chemiczna?17–2–dowództwo grupy marszowej służbL.3341/mob.org.111–8–kolumna taborowa parokonnaL.3343/mob.org.1107–168–kolumna taborowa parokonnaL.3343/mob.org.1107–168–kolumna taborowa parokonnaL.3343/mob.org.1107–168–kolumna taborowa parokonnaL.3343/mob.org.1107–168–dowództwo grupy marszowej służbL.3341/mob.org.111–8–kolumna taborowa parokonnaL.3343/mob.org.1107–168–kolumna taborowa parokonnaL.3343/mob.org.1107–168–kolumna taborowa parokonnaL.3343/mob.org.1107–168–kolumna taborowa parokonnaL.3343/mob.org.1107–168–pluton taborowyL.3342/mob.org.132–59–warsztat taborowyL.3347/mob.org.128–21–sąd polowyL.3401/mob.org.39–––poczta polowaBW MPiT L.480/mob./39––2/3W organizacji wojennej poczty polowej, opracowanej przez Biuro Wojskowe Ministerstwa Poczty i Telegrafu (BW NPiT), przewidziano dwa stanowiska dla dwóch urzędników, uzbrojonych w pistolety, lub trzy stanowiska dla niższych funkcjonariuszy uzbrojonych w karabiny.4–ogółem w 37 oddziałach i pododdziałach51515 9772/3693975

Opracowano na podstawie: Ludwik Głowacki, 17 Wielkopolska Dywizja Piechoty w kampanii 1939 roku, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1969.

Z powyższego zestawienia wynika, że do etatu podanego m.in. przez T. Jurgę i E. Kozłowskiego brakuje jednego samochodu. Według L. Głowackiego pluton parku uzbrojenia nie posiadał w etacie samochodów.

Kwatera główna dywizji piechoty Kwatera główna dywizji piechoty była zorganizowana według organizacji wojennej L.3181/mob.org. dowódca i sztab (etat nr 1), dowódcy broni (etat nr 2), szefowie służb (etat nr 3), kwatera dowództwa dywizji piechoty (etat nr 4), kompania gospodarcza kwatery dowództwa dywizji piechoty (etat nr 5), kompania sztabowa kwatery dowództwa dywizji piechoty (etat nr 6). Kompania sztabowa posiadała organizację wojenną L.3483/mob.org. kompanii asystencyjnej.

Pułk piechoty W organizacji wojennej pułku piechoty występowały: dowództwo, 3 bataliony piechoty, pododdziały specjalne: kompania zwiadowcza, kompania przeciwpancerna, pluton artylerii piechoty, pluton pionierów, pluton przeciwgazowy, pluton łączności, kompania gospodarcza.

W skład dowództwa pułku wchodzili: dowódca I adiutant II adiutant oficer informacyjny oficer łączności kwatermistrz oficer płatnik oficer żywnościowy naczelny lekarz kapelan szef kancelarii (podoficer)

Organizacja batalionu piechoty: dowództwo 3 kompanie strzeleckie kompania ciężkich karabinów maszynowych pluton łączności służba sanitarna

Dowództwo batalionu dowódca batalionu adiutant

Kompania strzelecka dowódca kompanii (kapitan), ordynans, koń wierzchowy poczet dowódcy 2 obserwatorów (w tym kapral), 3 gońców, sekcja sanitarna (kapral i 5 strzelców) wyposażona w 2 pary noszy polowych 3 plutony strzeleckie dowódca plutonu (porucznik albo podporucznik), poczet z zastępcą dowódcy (sierżant), gońcem, obserwatorem (kapral), strzelcem wyborowym uzbrojonym w karabin ppanc karabin ppanc wz. 35 Ur i woźnicą biedki amunicyjnej 3 drużyny strzeleckie po 19 żołnierzy dowódca (plutonowy), zastępca (kapral), obsługa ręcznego karabinu maszynowego (4 żołnierzy), 13 strzelców 1 rkm typu Browning wz. 28, 15 karabinów typu Mauser wz. 98a, 3 karabinki typu Mauser wz. 29 biedka amunicyjna plutonu, przewożono na niej amunicję dla rkm-ów plutonu drużyna granatników z 3 sekcjami granatników 46 mm wz. 36 po 4 żołnierzy, razem 14 żołnierzy (w tym sierżant i kapral), 3 granatniki, biedka amunicyjna drużyna gospodarcza szef kompanii (sierżant), podoficer broni i gazowy (plutonowy), podoficer gospodarczy (plutonowy) obsługa kuchni polowej – 4 strzelców 2 szewców wozy taborowe: amunicyjny (przewożono na nim po 1 jednostce ognia do karabinów ręcznych kompanii, rkm-ów i granatników oraz granaty ręczne w liczbie 138 sztuk)Instrukcja ładowania konnych pojazdów pułku piechoty (projekt), Warszawa 1933, przykuchenny, bagażowy (przewożono na nim m.in. porcję żywności „R dla żołnierzy kompanii) Razem w kompanii: 4 oficerów, 31 podoficerów, 191 strzelców, 9 rkm, 3 karabiny ppanc, 3 granatniki, 15 koni, 3 wozy taborowe z uprzężami 2 konnymi, 4 biedki, kuchnia polowa. W przypadku wyposażenia kompanii w wozy taborowe z uprzężami 1 konnymi wówczas było 6 takich wozów i 3 dodatkowych strzelców

Kompania ciężkich karabinów maszynowych 3 plutony ckm w każdym 3 ckm typu Browning wz. 30 przewożone na biedkach pluton ckm na taczankach z 3 ckm pluton moździerzy z 2 działonami moździerzy 81 mm wz. 31, typu Stokes-Brandt drużyna gospodarcza

Pluton łączności batalionu piechoty dowódca, zastępca, ordynans, 2 rowery patrol telefoniczny – 5 żołnierzy, wóz taborowy łączności, 2 konie patrol telefoniczny – 4 żołnierzy 3 patrole telefoniczne – 5 żołnierzy, biedka, koń patrol łączności z lotnikiem i optyczny – 6 żołnierzy patrol gońców – 7 żołnierzy, 3 konie, 4 rowery patrol radio – 5 żołnierzy, radiostacja, biedka, koń razem: 1 oficer, 8 podoficerów, 36 szeregowych, 9 koni, 6 rowerów, 4 biedki, wóz taborowy łączności z uprzężą 2 konną, w wyposażeniu plutonu: polowa łącznica telefoniczna na 10 połączeń, 5 polowych zestawów telefonicznych (w każdym 2 aparaty telefoniczne i 4,5 km kabla telefonicznego), 2 zestawy sygnalizacji świetlnej, komplet płacht tożsamości batalionu, radiostacja N-2/BZestawy materiału łączności, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1937

Służba sanitarna batalionu piechoty

rozwijała batalionowy punkt opatrunkowy lekarz i ordynans patrol sanitarny (kapral i 2 strzelców) wozy sanitarne – 2 woźniców, 2 wozy taborowe z uprzężą 2 konną, 4 konie, w jednym z wozów przewożono narzędzia i przybory lekarskie, leki, materiały opatrunkowe, beczułkę na wodę – 30 litrów, skrzynkę do gotowania, 5 par noszy, wózek ręczny; drugi z wozów służył do przewozu rannych.

Razem batalion piechoty obejmował 24 oficerów, 917 podoficerów i szeregowych, 27 rkm, 12 ckm, 9 granatników 46 mm, 9 karabinów ppanc Ur 35, 2 moździerze 81 mm, 150 koni, 37 biedek, 3 taczanki, 37 wozy taborowe, 4 kuchnie polowe, 6 rowerów, 1 radiostacja typu N-2

Kompania zwiadowcza pluton kolarzy 2 drużyny po 19 żołnierzy pluton kawalerii 5 sekcji liniowych 2 sekcje rkm drużyna gospodarcza

Kompania przeciwpancerna 3 plutony, w każdym 3 działony armat 37 mm wz. 36 drużyna gospodarcza

Pluton artylerii piechoty dowódca plutonu (kapitan albo porucznik), ordynans, luzak, koń wierzchowy poczet dowódcy zastępca (porucznik albo podporucznik), podoficer strzelniczy (kapral), ordynans, 2 konie wierzchowe patrol zwiadu: kapral, 3 żołnierzy, 4 konie wierzchowe patrol telefoniczny konny: 3 żołnierzy, 4 konie wierzchowe, telefoniczny zestaw polowy - juczny a w nim m.in. 2 polowe aparaty telefoniczne i 3 km kabla telefonicznego polowego patrol telefoniczny pieszy: kapral, 4 żołnierzy, biedka telefoniczna, koń, zestaw telefoniczny polowy a w nim m.in. 2 polowe aparaty telefoniczne i 4,5 km kabla telefonicznego polowego 2 działony armat 75 mm wz. 02/26, w każdym: plutonowy, kapral, 12 szeregowych, 14 koni w tym 12 artyleryjskich i 2 wierzchowe, armata, jaszcz tabor: podoficer-puszkarz, woźnica, wóz taborowy, 2 konie razem: 2 oficerów, 8 podoficerów, 38 szeregowych, 42 konie

Pluton pionierów