Kalendarium życia i twórczości 1908 24 kwietnia przychodzi na świat w Polanówce. 1916 Początek edukacji w szkole podstawowej w Wąwolnicy. Realizacja pierwszej pracy – płaskorzeźby na konkurs zorganizowany przez hrabiego Rostworowskiego. 1923 Ukończenie szkoły podstawowej. Egzamin na ASP w KrakowieDecyzją władz uczelni nie został przyjęty z powodu zbyt młodego wieku.. Rozpoczęcie edukacji w Szkole Rzemiosł Budowlanych w Kazimierzu Dolnym. 1927 Rozpoczęcie nauki w krakowskiej Państwowej Szkoły Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego. 1929 Kontakt ze Stanisławem Szukalskim i jego grupą – Szczepem Rogate Serce. Udział w 1. zbiorowej wystawie rzeźby. 1932 Ukończenie PSSZiPA z wynikiem bardzo dobrym. Rozpoczęcie studiów na ASP w Krakowie w pracowni prof. Xawerego Dunikowskiego. Udział w Międzynarodowej Wystawie Karykatury w Wiedniu. Relegowanie z uczelni z powodu zalegania w opłatach. 1933 Pierwsza wystawa indywidualna w Pałacu Sztuki w Krakowie. Rozpoczęcie studiów na ASP w Warszawie w pracowni prof. Tadeusza Breyera. 1935 Wyjazd na stypendium do Rzymu i rozpoczęcie studiów w pracowni prof. Angelo Zanelliego. 1936 Wybór na wiceprezesa Polskiej Organizacji Artystów Plastyków „Kapitol”. 1937 Uzyskanie dyplomu Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Rzymie. 1939 Powrót do Warszawy. 1945 Początek prac renowacyjnych w Kazimierzu Dolnym. 1947–1950 Praca dydaktyczna w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu. 1948 Ślub z Wandą Mankin. 1952 Realizacja rzeźby Muzyka na warszawski MDM. Wybór na prezesa Okręgu Poznańskiego ZPAP. 1955 Powstanie modelu pomnika Fryderyka Chopina. 1956 Realizacja pomnika Adama Mickiewicza dla Gorzowa Wielkopolskiego. Odsłonięcie pomnika Nigdy wojny w Żabikowie. Przeprowadzka do Warszawy, na Saską Kępę. 1958 Zdobycie głównych nagród w konkursach na monety – 2 zł, 5 zł i 10 zł. Prace nad ołtarzem Przemienienia Pańskiego dla Masłowa Pierwszego pod Kielcami. 1961 Wybór na Prezesa Sekcji Rzeźby Zarządu Głównego ZPAP. 1963 Umiera w Warszawie. thumb|right|Kamienica Przybyłów „Pod św. Mikołajem” restaurowana przez Józefa Gosławskiego po II wojnie światowej thumb|right|Józef Gosławski (lata 40.) thumb|right|Grób Józefa Gosławskiego na cmentarzu Powązkowskim (kw. 99) Józef Jan Gosławski (ur. 24 kwietnia 1908 w Polanówce w dzisiejszym powiecie opolskim województwa lubelskiego, zm. 23 stycznia 1963 w Warszawie) – polski rzeźbiarz i medalier. Projektant monet PRL (m.in. 5 zł z wizerunkiem rybaka, 10 zł z Kopernikiem), pomników (m.in. Chopina w Żelazowej Woli, Mickiewicza w Gorzowie Wielkopolskim) i medali (m.in. Rok 1939, Bolesław Chrobry, 1000-lecie Chrztu Polski). W jego twórczości widoczne są wpływy kubizmu, koncepcji Stanisława Szukalskiego, środowiska Polskiej Sztuki Stosowanej, a także sztuki antycznej i renesansowej.
Znaczna część jego dorobku twórczego (przede wszystkim przedwojennego) nie zachowała się. Ocalałe prace znajdują się głównie w kolekcjach prywatnych oraz w zbiorach muzeów i placówek kulturalnych w Polsce i na świecie. Józef Gosławski był laureatem licznych konkursów artystycznych, uczestnikiem wielu wystaw indywidualnych i zbiorowych. W swoim życiu związany m.in. z Wąwolnicą, Kazimierzem Dolnym, Krakowem, Warszawą, Rzymem i Poznaniem. Zajmował stanowiska kierownicze w Okręgu Poznańskim i Zarządzie Głównym ZPAP. Odznaczony m.in. Srebrnym Krzyżem Zasługi.
Życiorys Pochodzenie i dzieciństwo
Józef Gosławski przyszedł na świat 24 kwietnia 1908 w miejscowości Polanówka na Lubelszczyźnie ówcześnie stanowiącej część ziem zaboru rosyjskiego. Jego ojcem był Antoni Gosławski (z zawodu kowal), a matką Stefania z domu Łuszczyńska. Rodzina spokrewniona była z Maurycym Gosławskim – poetą, uczestnikiem kampanii tureckiej i powstańcem listopadowym. Józef Gosławski ochrzczony został w kościele parafialnym pw. śś. Floriana i Urszuli w Wilkowie. Dzieciństwo spędził w pobliskiej Wąwolnicy, wraz z czworgiem rodzeństwaSpośród kilkanaściorga dzieci Antoniego i Stefanii Gosławskich przeżyło tylko pięcioro. – Zygmuntem (1898–1976), Anną (1903–1986), Aleksandrą (1913–1990) i Stanisławem (1918–2008) – późniejszym rzeźbiarzem, twórcą licznych dzieł z zakresu rzemiosła artystycznego.
Lata 20. i 30. W 1923, po ukończeniu szkoły podstawowej w Wąwolnicy, zdał egzamin na Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie, ale z powodu zbyt młodego wieku nie został przyjęty. Rozpoczął wówczas naukę w lubelskim Seminarium Nauczycielskim, jednak już po miesiącu zrezygnował i jako miejsce swej edukacji artystycznej wybrał założoną przez Jana Koszczyc-Witkiewicza Szkołę Rzemiosł Budowlanych w Kazimierzu Dolnym. W międzyczasie podejmował też pracę u jednego z warszawskich kupców, a także w zakładzie snycerskim Żywulskiego w Nałęczowie. W 1927 rozpoczął naukę w Państwowej Szkole Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego w Krakowie (PSSZiPA). Jego nauczycielem był wówczas m.in. Henryk Uziembło. W szkole nawiązał także znajomość z Witoldem Chomiczem, z którym w przyszłości się przyjaźnił. W tym okresie mieszkał w bursie prowadzonej przez oo. jezuitów, pracując dorywczo w fabryce mebli.
Ważną cezurę w rozwoju artystycznym Józefa Gosławskiego stanowi rok 1929. Ukończył wówczas I i II kurs PSSZiPA, a także wziął udział w pierwszej zbiorowej wystawie rzeźbyPrawdopodobnie w Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu.. W tym samym roku młody artysta nawiązał przejściowy kontakt z grupą Stanisława Szukalskiego, która stawiała się w opozycji do środowiska profesorów krakowskiej ASP. Ostatecznie nie zdecydował się zostać członkiem Szczepu Rogate Serce, jednak w późniejszych okresach myśl twórcza Szukalskiego wielokrotnie inspirowała Józefa Gosławskiego w jego działalności artystycznej. Wbrew hasłom Stacha z Warty kontynuował naukę w Szkole na Wydziale Specjalnym Rzeźby, którą zakończył w 1932 z wynikiem bardzo dobrym, a następnie rozpoczął studia w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych w pracowni profesora Xawerego Dunikowskiego. Po pierwszym semestrze został jednak relegowany z uczelni z powodu problemów związanych z opłacaniem czesnego. W tym samym roku wziął udział w Międzynarodowej Wystawie Karykatury w Wiedniu (w Künstlerhaus), gdzie wyróżniono dwie jego prace rzeźbiarskie – Piłsudski i Kasztanka oraz Dunikowski.
W 1933 odbyła się pierwsza indywidualna wystawa jego dzieł. Zorganizowano ją w Pałacu Sztuki w Krakowie, a jej otwarcia dokonał Ludwik Solski. Jeszcze podczas wernisażu Gosławski otrzymał od Dunikowskiego propozycję powrotu na uczelnię, z której jednak nie skorzystał. W październiku tego samego roku zapisał się do ASP w Warszawie, gdzie przyjęto go na drugi rok bez egzaminów. Pobierał nauki w pracowni rzeźby profesora Tadeusza Breyera. Udało mu się także uzyskać stypendium na wyjazd do Włoch, w czym pomogli pracownicy Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP – Stefan Głuchowski i Jan Sampolski.
24 lutego 1935 Józef Gosławski wyjechał do Rzymu, by rozpocząć studia na Reale Accademia di Belle Arti e Liceo Artistico. Wykonana przezeń w glinie praca została oceniona na tyle wysoko, że zalecono mu jedynie uzupełnienie przedmiotów teoretycznych – trafił wówczas do pracowni profesora Angelo Zanelliego. W tym czasie nawiązał kontakty z innymi przedstawicielami polskich środowisk twórczych w Wiecznym Mieście – m.in. z Wiktorem Mazurowskim, Michałem Paszynem, Janem Dzieślewskim i Krystyną Dąbrowską. Gdy w 1936 powstała Polska Organizacja Artystów Plastyków „Kapitol” Józef Gosławski został jej wiceprezesem. W tym samym roku prezentował również swoje prace na wystawie tej grupy w Rzymie.
W roku następnym artysta zdał egzamin z języka włoskiego i w czerwcu otrzymał dyplom Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych. Pozostał jednak we Włoszech, gdzie odbywał podróże po kraju, studiował sztukę antyczną i renesansową oraz rozwijał kontakty z Antonim Madeyskim, Krystyną Dąbrowską, Józefem i Łucją Oźminami oraz Lechem i Heleną Grześkiewiczami. Tworzył również kolejne dzieła; uczestniczył też w kolejnej wystawie rzeźby w Rzymie. 19 lipca 1939 powrócił do Polski, gdyż od 1 września miał objąć stanowisko konserwatora w Zamku Królewskim w Warszawie. Dorobek twórczy z pobytu w Italii zaginął jednak podczas transportu. Według różnych relacji część dzieł, w tym m.in. Popiersie Piłsudskiego, mogła trafić do zamku Villa del Catajo w północnych Włoszech, jednak dalsze ich losy nie są znane. Informacje o rzeźbach Gosławskiego w Villa del Catajo zostały w 2010 zweryfikowane przez rodzinę artysty i nie potwierdziły się.
Objęcie stanowiska na Zamku zostało uniemożliwione przez wybuch II wojny światowej. We wrześniu, zgodnie z rozkazem płk. Umiastowskiego, opuścił stolicę udając się w kierunku Zaleszczyk. Przedostał się do Nieświeża, do swojej siostry Anny Ellert. Nauczał wówczas rysunku w miejscowej szkole, prowadzonej przez zakonnice.
Lata 40. W styczniu 1940 Józef Gosławski razem z siostrą przybył do Wąwolnicy, gdzie spędził lata okupacji niemieckiej. Służbę wojskową uniemożliwiał mu astygmatyzm, współpracował jednak z organizacjami podziemnymi. Podczas lat wojny utrzymywał się z wytwarzania przedmiotów artystycznych. Zajął się również edukacją artystyczną swojego młodszego brata – Stanisława. Zwrócił się także ku twórczości medalierskiej – powstały wówczas m.in. medale o tematyce martyrologicznej. W 1943, podczas pracy nad jednym z nichMedal Majdanek. Historii jako dokument. Narodowi niemieckiemu – na wieczną hańbę (1944). miała miejsce rewizja SS-manów, jednak dzieło w ostatniej chwili zostało schowane.
Po zakończeniu działań wojennych Józef Gosławski przybył do Kazimierza Dolnego, gdzie z własnej inicjatywy rozpoczął prace restauratorsko-konserwatorskie przy kamienicy Pod Świętym Mikołajem. Później nad konserwacją nadzór objęło Ministerstwo Kultury i Sztuki, które reprezentował ówczesny konserwator wojewódzki – Jan Zachwatowicz. W pracy, prowadzonej w sezonach letnich, Józefowi Gosławskiemu pomagał brat Stanisław, a od 1948 także żona artysty, Wanda. Z tego okresu pochodzi cykl rysunków i kilka akwareli.
W 1947 Józef Gosławski został zatrudniony jako zastępca profesora w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu, gdzie powierzono mu kierownictwo Katedry Rzeźby w Metalu i Medalierstwa. Poznał tam studentkę PWSPP, Wandę Mankin, z którą ożenił się 25 września 1948Małżeństwo zostało zawarte w katedrze w Lublinie, zaś ślub cywilny odbył się w Kazimierzu Dolnym.. Zamieszkali wówczas przy ul. Promienistej, a pracownia rzeźbiarska znajdowała się przy ul. Szamarzewskiego. 5 sierpnia 1949 urodziła się ich pierwsza córka – Bożena Stefania. W 1948 Gosławski otrzymał pierwsze po wojnie duże zamówienie – wykonanie sgraffito oraz sześciu postaci świętych dla bazyliki archikatedralnej św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Lublinie.
Lata 50. i 60. Na początku lat 50. w ówczesnej Polsce zintensyfikowano wdrażanie doktryny socrealistycznej, szczególnie w dydaktyce. Reorganizacją zostały objęte wyższe uczelnie artystyczne w związku z czym Gosławski – mający przed wojną styczność m.in. z Szukalskim i środowiskami artystycznymi Rzymu – został z PWSSP zwolniony, o czym sam pisał w następujący sposób: