Marian Romeyko ps. „Mak” (ur. w Olszanie, zm. 10 marca 1970 w Warszawie) – pułkownik dyplomowany pilot Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Syn ziemianina Albina i Stefanii z Sencków. Nauki pobierał w szkole handlowej w Zwinogródce, gdzie zdał maturę (1915). Po wybuchu I wojny światowej, 29 maja 1915 został powołany do odbycia służby w armii carskiej i przeniósł się do Aleksiejewskiej Wojskowej Szkoły Inżynieryjnej w Kijowie, którą opuścił w stopniu chorążego. Po służbie w twierdzy Sveaborg (dziś: Suomenlinna, Finlandia) walczył w Armii Imperium Rosyjskiego jako podporucznik i później porucznik na froncie bałtyckim koło Rygi i otrzymał jako dwudziestolatek wysokie odznaczenie, Order Świętej Anny III kl. z mieczami i „s bantom na ljentje” – z kokardą na wstędze. Po wybuchu rewolucji bolszewickiej 22 listopada 1917 wstąpił do I Korpusu gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego, gdzie służył do 14 marca 1918, potem zaś służył w polskich formacjach na wschodzie.

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę wstąpił do odrodzonego Wojska Polskiego, w czerwcu 1919 roku ukończył Francuską Szkołę Pilotów na Mokotowie. Podczas wojny bolszewickiej służył w 3 eskadrze wywiadowczej. W drugiej połowie lipca 1920 roku, w załodze z por. obs. Tadeuszem Zawadzkim, przez kilkanaście dni wykonywał loty na rzecz szefa lotnictwa frontu. 9 sierpnia, w załodze z ppor. obs. Józefem Sieczkowskim, wykonał lot rozpoznawczy podczas którego ustalił, że 3 Dywizja Piechoty Legionów oderwała się od nieprzyjaciela i przeszła w rejon Chełma oraz zrzucił rozkazy dla dowództwa dywizji. Lot został wykonany na niesprawnym samolocie Breguet XIV z uszkodzonym zbiornikiem paliwa i załoga była zmuszona lądować przymusowo w drodze powrotnej.

24 lipca 1920 na rozkaz szefa Sztabu 4 Armii przeprowadził rozpoznanie na trasie Garwolin – Stoczek Łukowski – Maciejowice oraz atakował tabory Armii Czerwonej z niskiej wysokości. 16 sierpnia przeprowadził rozpoznanie w rejonie Maciejowic, Garwolina i Żelechowa. Następnego dnia wykonał długi lot na trasie Stoczek – Bokobrody – Międzyrzecz – Siedlce – Łuków podczas którego szczegółowo wyjaśnił położenie oddziałów polskich i nieprzyjaciela. 18 sierpnia, w trudnych warunkach atmosferycznych przeprowadził szczegółowe rozpoznanie na trasie Węgrów – Sobolów – Drohiczyn oraz atakował tabory nieprzyjaciela z niskiego pułapu. Zebrane przez niego informacje pozwoliły dowództwu 4 Armii przygotować kontratak i odciąć tabory bolszewickie w Drohiczynie.

Jesienią 1920 roku, w składzie 3 eskadry wywiadowczej, brał udział w kampanii wileńskiej. W listopadzie 1921 wstąpił do Wyższej Szkoły Wojennej, którą ukończył w 1923. Pełnił służbę w Oddziale II Sztabu Generalnego w Warszawie. W lutym 1924 został przydzielony do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr III w Grodnie. 1 grudnia 1924 awansował na majora ze starszeństwem z 15 sierpnia 1924 i 29. lokatą w korpusie oficerów aeronautycznych. Z dniem 1 maja 1926 roku wyznaczony został na stanowisko dowódcy I dywizjonu w 3 pułku lotniczym w Poznaniu. W lutym 1927 został przeniesiony do kadry oficerów lotnictwa z równoczesnym przydziałem do Oddziału III Sztabu Generalnego. Po przejęciu przez gen. Tadeusza Kutrzebę stanowiska komendanta Wyższej Szkoły Wojennej (1929), został wykładowcą taktyki lotnictwa na tej uczelni. Już przedtem odbył liczne podróże zagraniczne, zapoznając się z lotnictwem włoskim, francuskim i czechosłowackim. Na stopień podpułkownika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1936 i 1. lokatą w korpusie oficerów lotnictwa. W tym samym roku wyznaczony został na stanowisko dyrektora nauk Wyższej Szkoły Lotniczej w Warszawie. .

Od kwietnia 1938 do maja 1940 Romeyko piastował funkcję attaché wojskowego, lotniczego i morskiego w Ambasadzie RP w Rzymie i jako taki pomagał w ewakuacji Polaków przez Włochy po klęsce wrześniowej. W styczniu 1942 Romeyko („Mak”) przejął po ewakuowanym do Anglii majorze Wincentym Zarembskim („Tudor”) kierownictwo polsko-francuskiej siatki wywiadowczej Réseau F-2. Na przełomie 1942/1943 roku po licznych aresztowaniach dokonanych przez wywiad niemiecki Abwehrę i przez włoską OVRA, schronił się w Szwajcarii, gdzie nadal działał w wywiadzie polskim.

Po wojnie przebywał we Francji, USA, Maroku i Australii. Z przyczyn dość niezrozumiałych (prawdopodobnie ze względu na złą sytuację materialną na Zachodzie), Romeyko wrócił w 1967 roku do Polski. W 1968 roku Minister Obrony Narodowej awansował go na pułkownika.

Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera B18-4-10).

Życie prywatne Był żonaty ze Stanisławą z Dąbrowskich (zm. 1974), również działającą w siatce Réseau F-2 i miał z nią dwóch synów: Jerzego (ur. 27 listopada 1923) i Tadeusza (ur. 7 lipca 1925). Jego dalekim krewnym był radziecki i polski generał Aleksander Romeyko.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2435 (8 kwietnia 1921) Krzyż Walecznych (1921)Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2033 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 40, poz. 1854, s. 1554) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Złoty Krzyż Zasługi (10 listopada 1928)M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 634 „w uznaniu zasług, położonych w poszczególnych działach pracy dla wojska”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Złota Odznaka Honorowa Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej I stopnia Polowa Odznaka Pilota nr 22 (11 listopada 1928) Oficer Orderu Imperium Brytyjskiego (Wielka Brytania) Oficer Orderu Gwiazdy Rumunii (Rumunia, 1929)Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 12 z 6 sierpnia 1929 r., s. 237. Kawaler Orderu Legii Honorowej (Francja) Kawaler Orderu Lwa Białego (Czechosłowacja, 1930)Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 12 z 1930 r., s. 250. Order Orła Białego (Jugosławia) Krzyż Wojenny (Francja) Medal Zwycięstwa (Médaille Interalliée) Medal 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej (Łotwa, 1929)Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 19 z 12 grudnia 1929 r., s. 365.Mała encyklopedia lotnicza „Lot i OPLG Polski” R. XVI, nr 8-9, sierpień-wrzesień 1938, s. 62. Order Świętej Anny III klasy z Mieczami (Imperium Rosyjskie)O swym orderze św. Anny pisał w książce o maju 1926 r.: Największe znaczenie praktyczne mógłby mieć mój najwyższy carski order Św. Anny III stopnia z mieczami i kokardą, przyznawał on bowiem prawo wstępu do "bogoudnogogo zawiedienija" (przytułku) i "próbowania jedzenia". Próbując co dzień, nie umarłbym z głodu...

Wybrane prace Pisma Mariana Romeyki (wybór). Taktyka lotnictwa, Warszawa 1936. Polska Lotnicza, Warszawa 1937. Przed i po maju, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1967. Wspomnienia o Wieniawie i o rzymskich czasach, Londyn 1969.

Przypisy

Bibliografia

Stanisław Karpiński, Na skrzydłach huraganu, I–II, Londyn 1976. Henryk Korczyk, Marian Romeyko, Polski Słownik Biograficzny, tom XXXI, zeszyt 4, Warszawa 1989, wersja elektroniczna IPSB

Kategoria:Attaché wojskowi II Rzeczypospolitej Kategoria:Attaché wojskowi władz RP na uchodźstwie Kategoria:Obserwatorzy 4 Eskadry Wywiadowczej Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Polową Odznaką Pilota Kategoria:Odznaczeni Złotą Odznaką Honorową Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej I stopnia Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Oficerowie 3 Pułku Lotniczego Kategoria:Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie polskiego lotnictwa wojskowego 1943–1989 Kategoria:Piloci 3 Eskadry Wywiadowczej Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Podpułkownicy lotnictwa II Rzeczypospolitej Kategoria:Podpułkownicy Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy – oficerowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Wojennym (Francja) Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zwycięstwa Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Gwiazdy Rumunii Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Lwa Białego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Orła Białego (Serbia) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Polscy lotnicy w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni II Rzeczypospolitej we Włoszech Kategoria:Pułkownicy ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Urodzeni w 1897 Kategoria:Wykładowcy Wyższej Szkoły Wojennej Kategoria:Zmarli w 1970 Kategoria:Żołnierze korpusów polskich w Rosji 1917–1918