Robert Michels (ur. 9 stycznia 1876 w Kolonii, zm. 3 maja 1936 w Rzymie) – niemiecki polityk socjalistyczny i socjolog.
Życiorys Urodził się 9 stycznia 1876 roku w Kolonii jako syn milionera. Studiował historię i ekonomię w Paryżu, Monachium, Lipsku i Halle. Doktorat uzyskał na Uniwersytecie w Halle. Zaczął pracować jako wykładowca na Uniwersytecie w Marburgu.
W 1903 roku wstąpił do Socjaldemokratycznej Partii Niemiec i był zaliczany do jej radykalnego skrzydła. Z tego powodu jego kariera akademicka uległa wstrzymaniu i nie mógł wykładać na niemieckich uniwersytetach. W tym też roku kandydował do Reichstagu z ramienia SPD. Wtedy zaprzyjaźnił się z Różą Luksemburg i Karolem Kautskym.
W latach 1901-1907 napisał blisko dwieście artykułów, często krytykując własną partię. Sprzeciwienie się tendencjom swej partii do dryfowania w stronę realizowania oczekiwań burżuazji i rezygnacji z dążeń socjalistycznych, spowodowało, że w szeregach SPD zyskał wielu adwersarzy.
Duży wpływ wywarła na niego znajomość z Georges’em Sorelem – zaczął przyjmować jego poglądy, stał się zwolennikiem rewolucyjnego syndykalizmu i między innymi z tego powodu wystąpił ze zbyt dla niego umiarkowanej SPD. Przyjaźnił się z Maxem Weberem (prowadził z nim obfitą korespondencję) i Wernerem Sombartem. Porzucił karierę akademicką w Niemczech, gdyż polityczne zaangażowanie Michelsa spowodowało, że na w Marburgu odrzucona została jego praca habilitacyjna.
Z powodu uniemożliwienia pracy akademickiej, w 1907 roku przeniósł się do Włoch i wykładał ekonomię, nauki polityczne i socjologię na Uniwersytecie w Turynie. W 1913 roku uzyskał włoskie obywatelstwo, a w 1914 roku otrzymał profesurę w Bazylei, gdzie wykładał ekonomię (1914-1926).
Rozczarował się do sprawy socjalizmu. Już w 1907 zrezygnował z członkostwa we włoskich i niemieckich partiach socjalistycznych i stał się zwolennikiem włoskiego faszyzmu. W październiku 1922 roku, zaraz po marszu na Rzym Mussoliniego, wstąpił do Partito Nazionale Fascista. W 1928 roku powołany został przez Mussoliniego na wzorowy faszystowski Uniwersytet w Perugii. Ostatnie dni życia spędził w Rzymie. Zmarł 3 maja 1936 roku.
Myśl Michels był przede wszystkim socjologiem polityki. Jego najważniejsza, czytana do dziś praca to Zur Soziologie des Parteiwesens in der modernen Demokratie (1911), w której przeprowadza socjologiczną analizę partii politycznych.
Jego dorobek jest znacznie szerszy. Bibliografia jego prac, sporządzona przez wdowę, Giselę Michels-Lindner, liczy 731 pozycji. W czasie aktywności politycznej napisał dzisiątki artykułów polemicznych i publicystycznych. Opróćz tego zajmował się historią socjaldemokracjii, socjologią moralności, patriotyzmem, kulturą polityczną, porównawczą socjologią klasy robotniczej (niemieckiej i włoskiej).
Żelazne prawo oligarchii
W pracy Zur Soziologie des Parteiwesens in der modernen Demokratie (1911) Michels sformułował tzw. żelazne prawo oligarchii. Zgodnie z nim każda organizacja, niezależnie od tego, czy zorganizowana demokratycznie czy autokratycznie, w końcu zawsze przekształci się w oligarchię. Ze względu na konieczność podziału pracy, oraz czynniki psychologiczne, każda organizacja wytwarza swoje elity, co prowadzi do wytwarzania się hierarchii i ograniczenie możliwość partycypacji mas.
Dzieła Die Grenzen der Geschlechtsmoral. Prolegomena. Gedanken und Untersuchungen. Frauenverlag, München/Leipzig 1911; Storia del marxismo in Italia. Compendio critico con annessa bibliografia. Rom 1910. Zur Soziologie des Parteiwesens in der modernen Demokratie. Untersuchungen über die oligarchischen Tendenzen des Gruppenlebens. (= Philosophisch-soziologische Bücherei, XXI). Werner Klinkhardt, Leipzig 1911niem.; ang.. Probleme der Sozialphilosophie. B. G. Teubner, Leipzig 1914 https://archive.org/details/problemedersozia00mich. Sozialismus und Fascismus als politische Strömungen in Italien. Historische Studien. Meyer & Jessen, München 1925. Soziologie als Gesellschaftswissenschaft (= Lebendige Wissenschaft. IV). Mauritius, Berlin 1926. Bedeutende Männer. Charakterologische Studien. Quelle & Meyer, Leipzig 1927. Der Patriotismus. Prolegomena zu seiner soziologischen Analyse. München/Leipzig 1929. Das psychologische Moment im Welthandel. Leipzig 1931. Umschichtungen in den herrschenden Klassen nach dem Kriege. W. Kohlhammer, Stuttgart/Berlin 1934. Masse, Führer, Intellektuelle: Politisch-soziologische Aufsätze 1906–1933. Einführung Joachim Milles. Campus-Verlag, Frankfurt am Main 1987. Die Grenzen der Geschlechtsmoral und weitere Schriften. Robert Michels zu Sexualmoral und Frauenbewegung vor dem Ersten Weltkrieg, hrsg. v. Vincent Streichhahn und Hans Geske. Xenomoi Verlag, Berlin 2021.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Ludzie urodzeni w Kolonii Kategoria:Niemieccy socjolodzy Kategoria:Politycy SPD Kategoria:Teoretycy elit Kategoria:Urodzeni w 1876 Kategoria:Włosi pochodzenia niemieckiego Kategoria:Zmarli w 1936 Kategoria:Faszyści