Nagroda za pierwszoplanową rolę kobiecą na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku i (od 1987 roku) w Gdyni jest przyznawana w konkursie głównym od pierwszej edycji festiwalu, czyli od 1974 roku. Trzykrotnie (w roku 1976, 1978 i 2002) jurorzy zdecydowali nie nagradzać nią żadnej z aktorek. Najmłodszą laureatką jest Magdalena Cielecka, która w 1995 roku w wieku dwudziestu trzech lat została wyróżniona za rolę w filmie Pokuszenie. Najstarszymi zaś: Danuta Szaflarska (Pora umierać) i Krystyna Feldman (Mój Nikifor); w momencie, w którym odbierały nagrodę miały odpowiednio dziewięćdziesiąt dwa (2007) i osiemdziesiąt cztery lata (2004). Ponadto Feldman jest jedyną aktorką, która została nagrodzona za postać mężczyzny. W 1992 roku wygrała Teresa Budzisz-Krzyżanowska, która wcieliła się w filmie Odjazd w podwójną rolę córki i matki. Grażyna Błęcka-Kolska, Magdalena Boczarska, Jowita Budnik, Agnieszka Grochowska, Katarzyna Figura, Krystyna Janda, Jadwiga Jankowska-Cieślak, Maja Komorowska, Maja Ostaszewska, Dorota Stalińska dwukrotnie wygrywały rywalizację o nagrodę za pierwszoplanową rolę kobiecą i jest to rekord w historii festiwalu. W ciągu ponad trzydziestu lat istnienia festiwalu dwa razy w konkursie triumfowała artystka z zagranicy. W 1974 roku, w pierwszej edycji, wygrała Rosjanka Ludmiła Kasatkina. Trzydzieści cztery lata później nagrodę otrzymała jej rodaczka Swietłana Chodczenkowa. Nagrodą dla laureatki jest 15 tysięcy złotychZ regulaminu 31. FPFF 2006..
Laureatki nagrody 1974–1979 1974: nagroda ex aequo Ludmiła Kasatkina – Zapamiętaj imię swoje jako „Zinajda Worobjowa” Małgorzata Pritulak – Jej portret jako Danka Wisławska i Chleba naszego powszedniego jako Krysia 1975: nagroda ex-aequo Jadwiga Barańska – Noce i dnie jako Barbara Niechcic Zofia Jaroszewska – Dom moich synów jako Jadwiga Górecka Maja Komorowska – Bilans kwartalny jako Marta Siemińska 1976: nie przyznano 1977: Jadwiga Jankowska-Cieślak – Sam na sam jako Ania Sarnecka 1978: nie przyznano 1979: Halina Łabonarska – Aktorzy prowincjonalni jako Anka Malewska
1980–1989 1980: Dorota Stalińska – Bez miłości jako Ewa Bracka 1981: Mirosława Marcheluk – Wahadełko jako Aniela Szmańdówna 1982: festiwal nie odbył się 1983: festiwal nie odbył się 1984: Dorota Stalińska – Krzyk jako Marianna „Perełka” 1985: Ewa Błaszczyk – Nadzór jako Klara Małosz 1986: Ewa Wiśniewska – Cudzoziemka jako Róża 1987: Magda Teresa Wójcik – Matka Królów jako Łucja Król 1988: nagroda ex-aequo Maria Chwalibóg – Kobieta samotna jako Irena Misiak Grażyna Szapołowska – Krótki film o miłości jako Magda 1989: nie przyznano nagród regulaminowych
1990–1999 1990: Krystyna Janda – Przesłuchanie jako Antonina Dziwisz 1991: Ryszarda Hanin – Jeszcze tylko ten las jako Kulgawcowa 1992: Teresa Budzisz-Krzyżanowska – Odjazd jako Hilda Baumler / Augusta Baumler 1993: Anna Dymna – Tylko strach jako Katarzyna Sosnowska 1994: nagroda ex-aequo Grażyna Błęcka-Kolska – Cudowne miejsce jako Grażynka Andryszkówka Stanisława Celińska – Spis cudzołożnic jako Iza Gęsiareczka 1995: Magdalena Cielecka – Pokuszenie jako siostra Anna 1996: Maja Komorowska – Cwał jako Ciotka Idalia Dobrowolska 1997: Jadwiga Jankowska-Cieślak – Wezwanie jako Barbara Makowska 1998: Maja Ostaszewska – Przystań jako Karolina Dobrzyńska 1999: Katarzyna Figura – Ajlawju jako Gosia
2000–2009 2000: Maja Ostaszewska – Patrzę na Ciebie, Marysiu jako Marysia Orzechowska i Prymas. Trzy lata z tysiąca jako siostra Maria Leonia Graczyk 2001: nagroda ex-aequo Ewa Kasprzyk – Bellissima jako Elżbieta Kinga Preis – Cisza jako Magdalena „Mimi” 2002: nie przyznano 2003: Katarzyna Figura – Ubu Król jako Ubica 2004: Krystyna Feldman – Mój Nikifor jako Nikifor Krynicki 2005: nagroda ex-aequo Karolina Gruszka – Kochankowie z Marony jako Ola Krystyna Janda – Parę osób, mały czas jako Jadwiga Stańczakowa 2006: Jowita Budnik – Plac Zbawiciela jako Beata Zielińska 2007: Danuta Szaflarska – Pora umierać jako Aniela 2008: Swietłana Chodczenkowa – Mała Moskwa jako Wiera Swietłowa / Wiera, córka Wiery 2009: Agata Buzek – Rewers jako Sabina Jankowska
2010–2019 2010: Magdalena Boczarska – Różyczka jako Kamila „Różyczka” Sakowicz 2011: Roma Gąsiorowska – Ki jako Ki 2012: Agnieszka Grochowska – W ciemności jako Klara Keller 2013: Agata Kulesza – Ida jako Wanda Gruz 2014: Zofia Wichłacz – Miasto 44 jako Alicja „Biedronka” 2015: Agnieszka Grochowska – Obce niebo jako Basia 2016: Aleksandra Konieczna – Ostatnia rodzina jako Zofia Beksińska 2017: nagroda ex-aequo Jowita Budnik – Ptaki śpiewają w Kigali jako Anna Keller Eliane Umuhire – Ptaki śpiewają w Kigali jako Claudine Mugambira 2018: Grażyna Błęcka-Kolska – Ułaskawienie jako Hanna Szewczyk 2019: Magdalena Boczarska – Piłsudski jako Maria Piłsudska
od 2020 2020: Magdalena Koleśnik – Sweat jako Sylwia Zając 2021: Maria Dębska – Bo we mnie jest seks jako Kalina Jędrusik 2022: Dorota Pomykała – Kobieta na dachu jako Mira Napieralska 2023: Lena Góra – Imago jako Ela 2024: Sandra Drzymalska – Biała odwaga jako Bronka Wetula 2025: Matylda Giegżno – Światłoczuła jako Agata Muzaj
Przypisy
Kategoria:Festiwal Polskich Filmów Fabularnych FPFF