Ernest Borgnine, właśc. Ermes Effron Borgnino (ur. 24 stycznia 1917 w Hamden, zm. 8 lipca 2012 w Los Angeles) – amerykański aktor filmowy i telewizyjny. Laureat Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego za rolę w melodramacie Marty (1955).

8 lutego 1960 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 6324 Hollywood Boulevard.

Życiorys Wczesne lata Urodził się w Hamden w stanie Connecticut w rodzinie włoskich imigrantów. Jego matka Anna (z domu Boselli; 1894 – ok. 1949) pochodziła z Carpi, niedaleko Modeny, a jego ojciec Camillo Borgnino (1891–1975) pochodził z Ottiglio niedaleko Alessandrii. Rodzice Borgnine rozstali się, gdy miał dwa lata, a następnie mieszkał z matką we Włoszech przez około cztery i pół roku. W 1923 jego rodzice pogodzili się, nazwisko rodziny zostało zmienione z Borgnino na Borgnine, a jego ojciec zmienił imię na Charles. Borgnine miał młodszą siostrę, Evelyn Borgnine Velardi (1925–2013). Rodzina osiedliła się w New Haven w Connecticut, gdzie Borgnine ukończył James Hillhouse High School. Dorastając, uprawiał sport. Był weteranem II wojny światowej – do US Navy wstąpił w 1935, tuż po ukończeniu szkoły średniej. W marynarce służył do 1945.

Kariera Studiował aktorstwo w Randall School of Drama w Hartford, a następnie związał się z Barter Theatre w Abingdon w Wirginii. W 1947 otrzymał swoją pierwszą rolę w spektaklu State of the Union. Jego następną rolą była rola dżentelmena w przedstawieniu Tennessee Williamsa Szklana menażeria. W 1949 wyjechał do Nowego Jorku, gdzie zadebiutował na Broadwayu w roli pielęgniarza w sztuce Mary Chase Harvey, a w 1952 wystąpił jako Nelson w komedii fantasy Mrs. McThing z Helen Hayes.

W Hollywood pojawił się w 1951. Pierwszą ważną rolę zagrał w filmie Stąd do wieczności (1953) w reżyserii Freda Zinnemanna. Choć grywał przeważnie role drugoplanowe, to pozostaje jednym z najpopularniejszych i najbardziej rozpoznawalnych aktorów amerykańskich. Stworzył szereg pamiętnych kreacji, m.in. w tak głośnych filmach jak Czarny dzień w Black Rock (1955), Parszywa dwunastka (1967), Dzika banda (1969), Tragedia „Posejdona” (1972) czy Ucieczka z Nowego Jorku (1981).

Do ostatnich chwil życia aktywnie pracował, pojawiając się na ekranie, głównie w produkcjach telewizyjnych.

Zmarł 8 lipca 2012 w szpitalu w Los Angeles. Bezpośrednią przyczyną zgonu była niewydolność nerek.

Życie prywatne Był pięciokrotnie żonaty: Rhoda Kemins (od 1949 do 1958, rozwód) – córka Gina (ur. 1952) Katy Jurado (od 1959 do 1963, rozwód) Ethel Merman (1964 – małż. trwało 32 dni, rozwód) Donna Rancourt (od 1965 do 1972, rozwód) – troje dzieci: syn Christopher (ur. 1969) oraz córki: Sharon (ur. 1965) i Diana (ur. 1970) Tova Traesnaes (ur. 1941, byli małżeństwem od 24 lutego 1973)

Filmografia thumb|Z Betsy Blair w filmie Marty (1955) thumb|Z Katy Jurado na planie filmu Złoczyńcy (1958) thumb|Borgnine z nagrodą Oscara, w towarzystwie Grace Kelly (1956) thumb|Ernest Borgnine (2006) Stąd do wieczności (1953) jako sierż. James R. „Fatso” Judson Demetriusz i gladiatorzy (1954) jako Strabo Johnny Guitar (1954) jako Bart Lonergan Łowca nagród (1954) jako Bill Rachin Vera Cruz (1954) jako Donnegan Czarny dzień w Black Rock (1955) jako Coley Trimble Marty (1955) jako Marty Pilletti Krwawa sobota (1955) jako Stadt Taryfa ulgowa (1955) jako Morgan Kosztowny związek (1956) jako Tom Hurley Ranczo w dolinie (1956) jako Shep Horgan Złoczyńcy (1958) jako John McBain Wikingowie (1958) jako Ragnar Torpeda poszła! (1958) jako kom. por. Archer „Archie” Sloan Sąd ostateczny (1961) jako złodziej Barabasz (1961) jako Lucius Doborowa jednostka (1964) jako kom. por. Quinton McHale Start Feniksa (1965) jako Trucker Cobb Parszywa dwunastka (1967) jako gen. Warden Legenda Lylah Clare (1968) jako Barney Sheean Podział (1968) jako Bert Clinger Stacja arktyczna Zebra (1968) jako Boris Vaslov Dzika banda (1969) jako Dutch Engstrom Hannie Caulder (1971) jako Emmett Clemens Mściciele (1971) jako Hoop Tragedia „Posejdona” (1972) jako Mike Rogo Władca północy (1973) jako Shack Podwodna odyseja (The Neptune Factor} (1973) jako Don MacKay Domek na prerii (1974) jako Jonathan Diabelski deszcz (1975) jako Jonathan Corbis Pigalak (1975) jako Santuro Jezus z Nazaretu (1977) jako Centurion Książę i żebrak (1977) jako John Canty Konwój (1978) jako szeryf Lyle Wallace Czarna dziura (1979) jako Harry Booth Na Zachodzie bez zmian (1979) jako Stanislaus Katczinsky Gdy czas ucieka (1980) jako Tom Conti Atomowy glina (1980) jako sierż. Willy Dunlop Ryzykowna gra (1981) jako Clint Śmiertelne błogosławieństwo (1981) jako Isaiah Schmidt Ucieczka z Nowego Jorku (1981) jako Cabbie, taksówkarz Obława (1984) jako Robeson Kryptonim: Dzikie Gęsi (1984) jako Fletcher Airwolf (1984-87; serial TV) jako Dominic Santini Alicja w Krainie Czarów (1985) jako Lew Parszywa dwunastka 2 (1985) jako gen. Worden Parszywa dwunastka 3: Zabójcza misja (1987) jako gen. Worden Parszywa dwunastka 4 (1988) jako gen. Worden Laserowa misja (1989) jako prof. Braun Płonący brzeg (1991; serial TV) jako Ernie Laserowa misja 2 (1993) jako Hans Kroger Wszystkie psy idą do nieba 2 (1996) – Grymas (głos) Doborowa jednostka (1997) jako kom. por. Quinton McHale Gattaca – szok przyszłości (1997) jako Caesar Mel (1998) jako dziadek Bill Mali żołnierze (1998) – Kip Killigan (głos) Bejsbolo-kosz (1998) jako Ted Denslow Blueberry (2004) jako Rolling Star A Grandpa for Christmas (2007) jako Bert O’Riley Dzikie łowy (2008) jako Milas Zabójcza rozgrywka (2008) jako Thurmond Prescott Studia życzeń (2009) jako „Big” Jim, właściciel gospody Red (2010) jako Henry Jesienna pełnia (2010) jako Frank Człowiek, który uścisnął dłoń Vicente Fernandeza (2012) jako Rex Page

Nagrody Rok Nagroda Kategoria Film 1956 Złoty Glob Najlepszy aktor w filmie dramatycznym Marty (1955) Nagroda BAFTA Najlepszy aktor Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy National Board of Review Najlepszy aktor Nagroda Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych Najlepszy aktor 1959 Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Locarno Najlepszy aktor Pułapka na króliki (1959) 2011 Nagroda Gildii Aktorów Ekranowych Nagroda Gildii Aktorów Ekranowych za całokształt twórczości –

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Amerykanie pochodzenia włoskiego Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy teatralni Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Laureaci nagrody BAFTA dla najlepszego aktora pierwszoplanowego Kategoria:Laureaci Nagrody Gildii Aktorów Ekranowych za całokształt twórczości Kategoria:Laureaci Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym Kategoria:Uczestnicy II wojny światowej Kategoria:Urodzeni w 1917 Kategoria:Zmarli w 2012