Pomoc rekonwersyjna − pomoc udzielana żołnierzom zawodowym zwalnianym z tej służby.

Żołnierze zawodowi stanowią specyficzną grupę zawodową. Posiadane przez nich kwalifikacje nie są najbardziej poszukiwane na rynku pracy, a nabyte przez lata służby przyzwyczajenia, mogą czasem tę sytuację jeszcze bardziej pogarszać. Byli żołnierze zawodowi stanowią bardzo liczną grupę ludzi, w tzw. wieku produkcyjnym. W związku z tym, ustawodawca przewidział szereg rozwiązań mających na celu zagospodarowanie tego potencjału.

Etymologia Słownik wyrazów obcych i trudnych pojęcie konwersji tłumaczy jako „przystosowanie czegoś do jakichś innych celów, zmiana jakiejś działalności, np. zaprzestanie konwersji fabryk zbrojeniowych na potrzeby cywilne”, natomiast pojęcie konwersji w informatyce rozumie jako „zmianę zapisu z jednego języka na inny lub z jednej wersji języka na inną – bez zmiany treści informacji”. Słowo konwersja pochodzi z języka łacińskiego – – odwrócenie. W tym przypadku nie chodzi o fabryki ani o przetwarzanie plików komputerowych, ale o „zrobienie z cywila żołnierza”. Tłumaczenie słowa „rekonwersja” można znaleźć natomiast w „Słowniku wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych” Władysława Kopalińskiego: „Rekonwersja ekon. przestawienie (np. przemysłu) z powrotem ze stopy wojennej na pokojową. Etym. – 'przywrócenie; jw.'; zob. ; 'odwrócenie; nawrócenie; zmiana; konwersja z ”. Dodany przedrostek „Re” oznacza więc powrót obecnego żołnierza do funkcjonowania w środowisku cywilnym.

Możliwości zatrudnienia Jak stanowi art. 119 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (), „żołnierz zwolniony z zawodowej służby wojskowej z powodu, o którym mowa w art. 111 pkt 3, 8, 9 lit. b i pkt 10 oraz art. 112 pkt 3-5, korzysta z pierwszeństwa w zatrudnieniu, w szczególności w administracji publicznej oraz na stanowiskach pracy związanych z obronnością kraju”. Są to przyczyny od nich niezależne, a stojące często po stronie wojska. Wykonując delegację art. 119 ust. 2, Prezes Rady Ministrów wydał rozporządzenie, które określa stanowiska pracy związane z obronnością kraju, na które w pierwszej kolejności wyznacza się byłych żołnierzy zawodowych. Zgodnie z § 1, jego przepisy dotyczą tylko żołnierzy wymienionych w art. 119 ust. 1 ustawy pragmatycznej. Jak stanowi § 2 ust. 1 „stanowiskami pracy związanymi z obronnością kraju są stanowiska, na których zakres czynności pracownika obejmuje realizację zadań obronnych wynikających z ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej () oraz innych ustaw i wydanych na ich podstawie aktów wykonawczych”. Stanowiska te nazywa i wymienia ust. 2. Są to stanowiska od inspektora, referenta (równorzędnego) do dyrektora departamentu lub innej komórki organizacyjnej (równorzędnego) włącznie, występujące w następujących instytucjach: w administracji publicznej, a w szczególności w: Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, urzędach obsługujących ministrów, przewodniczących komitetów, którzy wchodzą w skład Rady Ministrów, oraz urzędach centralnych organów administracji rządowej, urzędach wojewódzkich oraz urzędach stanowiących aparat pomocniczy terenowych organów niezespolonej administracji rządowej, komendach, inspektoratach i innych jednostkach organizacyjnych stanowiących aparat pomocniczy kierowników zespolonych służb, inspekcji i straży wojewódzkich oraz powiatowych, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej, urzędach gmin, starostwach powiatowych i urzędach marszałkowskich, jednostkach organizacyjnych podległych albo nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów, ministrów, przewodniczących komitetów, którzy wchodzą w skład Rady Ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, organy niezespolonej administracji rządowej, kierowników zespolonych służb, inspekcji i straży wojewódzkich oraz powiatowych, a także organy samorządu terytorialnego, jednostkach organizacyjnych, dla których organ administracji rządowej lub organ samorządu terytorialnego jest organem założycielskim; w innych niż wymienione w pkt 1 instytucjach – stanowiska będące samodzielnymi stanowiskami pracy do spraw obronnych oraz inne stanowiska pracy związane z działalnością na rzecz obronności, w tym również stanowiska: specjalistów do spraw lotniskowych i kierowania ruchem lotniczym – w jednostkach organizacyjnych lotnictwa cywilnego, w wojewódzkich, powiatowych i gminnych komórkach do spraw zarządzania kryzysowego, w publicznych zakładach opieki zdrowotnej – związane z utrzymaniem rezerw artykułów sanitarnych i działalnością na rzecz obronności kraju, w sądach powszechnych, prokuraturze i Służbie Więziennej, u przedsiębiorców realizujących zadania obronne, nałożone na nich na zasadach określonych w odrębnych przepisach; w jednostkach organizacyjnych podporządkowanych Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowanych, w przedsiębiorstwach państwowych, dla których jest on organem założycielskim, oraz w komórkach organizacyjnych Ministerstwa Obrony Narodowej, z wyjątkiem stanowisk pomocniczych, robotniczych i obsługi.

Formy pomocy W celu zagwarantowania zatrudnienia byłym żołnierzom zawodowym, § 3 nakazuje szefom wojewódzkich sztabów wojskowych prowadzenie wykazów stanowisk pracy związanych z obronnością kraju, na podstawie informacji otrzymanych od wyżej wymienionych instytucji. W informacji powinny być zawarte dane dotyczące charakteru stanowiska, wymagań w stosunku do kandydata – byłego żołnierza zawodowego – w zakresie jego wykształcenia, doświadczenia wojskowego i wiedzy specjalistycznej, a także procedury obsady tego stanowiska.

To jeszcze nie wszystkie formy pomocy, jakie przewidziano dla żołnierzy wymienionych w art. 119 ust. 1 ustawy pragmatycznej. Na podstawie art. 120, w okresie dwóch lat od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, mogą oni korzystać z pomocy w zakresie przekwalifikowania, doradztwa zawodowego lub pośrednictwa pracy, udzielanej przez właściwe organy. W ramach tej pomocy, mogą być pokrywane koszty: przekwalifikowania zawodowego lub przyuczenia do zawodu, doradztwa zawodowego albo odbywania praktyk zawodowych; przejazdów z miejsca zamieszkania byłego żołnierza zawodowego do ośrodków szkolenia, w których następuje przekwalifikowanie zawodowe lub przyuczenie do zawodu, albo miejsca odbywania praktyk zawodowych; zakwaterowania w okresie szkolenia lub przyuczenia do zawodu albo odbywania praktyk zawodowych.

Pomocą tą może być objęty również żołnierz zawodowy przeniesiony do dyspozycji, za zgodą dowódcy jednostki wojskowej, w którego dyspozycji żołnierz ten pozostaje, oraz żołnierz zawodowy w okresie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez właściwy organ.

Art. 120 ust. 4 deleguje do Ministra Obrony Narodowej obowiązek określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych warunków i trybu korzystania przez żołnierzy zawodowych i byłych żołnierzy zawodowych z uprawnień, o których mowa wyżej, z uwzględnieniem szczególnego traktowania tych żołnierzy, którzy zostali zwolnieni z zawodowej służby wojskowej ze względu na zmiany organizacyjne, o których mowa w art. 114 ust. 2, i nie posiadają uprawnień do świadczeń emerytalnych lub rentowych. Zgodnie z § 1 rozporządzenie określa szczegółowe warunki i tryb korzystania przez żołnierzy zawodowych i byłych żołnierzy zawodowych z pomocy w zakresie: przekwalifikowania, doradztwa zawodowego lub pośrednictwa pracy; przejazdów z miejsca zamieszkania do ośrodków szkolenia, w których następuje przekwalifikowanie zawodowe lub przyuczenie do zawodu, albo miejsca odbywania praktyk zawodowych; zakwaterowania w okresie szkolenia lub przyuczenia do zawodu, albo miejsca odbywania praktyk zawodowych.

Omówione wyżej formy pomocy nie są jedynymi, jakie przewidziano w rozporządzeniu. Zgodnie z § 12 żołnierz zawodowy może zostać skierowany, za zgodą dowódcy jednostki wojskowej, w której pełni służbę, decyzją Pełnomocnika Ministra Obrony Narodowej, na praktykę zawodową, jeżeli jest to niezbędne do uzyskania zatrudnienia. Praktyka taka może trwać do 6 miesięcy, pod warunkiem jej zakończenia przed dniem zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Postępowanie w sprawie udzielenia zgody na odbycie praktyki odpowiednie, jak w przypadku przekwalifikowania. Poza powyższymi formami pomocy, funkcjonuje jeszcze pośrednictwo pracy dla byłych żołnierzy. Jak stanowi § 13 organy wojskowe, o których mowa w § 3, prowadzą pośrednictwo pracy dla byłych żołnierzy zawodowych przez swoich pełnomocników, dyrektora Wojskowego Centrum Aktywizacji Zawodowej i kierowników ośrodków aktywizacji zawodowej. Były żołnierz zawodowy ubiegający się o zatrudnienie składa do właściwego organu wojskowego, wniosek o zatrudnienie, z tym że na stanowiska pracy związane z obronnością kraju – wyłącznie do właściwego terytorialnie szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego. Organ wojskowy, na wniosek byłego żołnierza zawodowego, przedstawia mu, w miarę możliwości, oferty pracy na wolnych stanowiskach pracy w rejonie miejsca zamieszkania, uwzględniając potrzeby żołnierza i posiadane przez niego kwalifikacje oraz wymagania związane z zatrudnieniem na konkretnym stanowisku pracy. W porozumieniu z innymi organami wojskowymi prowadzącymi pośrednictwo pracy, przedstawia także, w miarę możliwości, oferty pracy w innych rejonach wskazanych przez żołnierza, jeżeli brak jest ofert pracy w miejscu zamieszkania żołnierza.

Na podstawie § 15 żołnierzowi zawodowemu oraz byłemu żołnierzowi zawodowemu zakwalifikowanemu na szkolenie w ramach przyuczenia do zawodu lub przekwalifikowania realizowanego w ramach pomocy rekonwersyjnej poza miejscem zamieszkania żołnierza pokrywa się koszty przejazdów i zakwaterowania z miejsca zamieszkania żołnierza do ośrodka szkolenia i z powrotem, jeżeli przejazd odbywa się na odległość powyżej 50 kilometrów w jedną stronę. Pokrycia kosztów dokonuje się na podstawie złożonego przez zainteresowanego oświadczenia o wysokości faktycznie poniesionych kosztów, potwierdzonych oryginałami rachunków i biletów. W razie odbycia przejazdu innym środkiem transportu niż środkami publicznego transportu zbiorowego wykonywanym przez przewoźników kolejowych, zainteresowanemu pokrywa się koszty tego przejazdu w wysokości równej cenie biletu za przejazd drugą klasą pociągu osobowego, z uwzględnieniem przysługujących ulg. Pokrycia kosztów dokonuje dla żołnierza zawodowego – właściwy dowódca jednostki wojskowej, natomiast dla byłego żołnierza zawodowego – właściwy terytorialnie szef wojewódzkiego sztabu wojskowego, poprzez wojskowego komendanta uzupełnień właściwego dla miejsca zamieszkania tego żołnierza. Koszty przejazdu, noclegu oraz szkolenia pokrywa się do wysokości limitów określonych corocznie w odrębnych przepisach.

Słownik użytych pojęć § 2 zawiera słownik użytych w rozporządzeniu pojęć. Użyte w nim określenia oznaczają: ustawa – ustawę z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych; pomoc rekonwersyjna – ogół przedsięwzięć podejmowanych wobec żołnierzy zwalnianych i zwolnionych z zawodowej służby wojskowej w zakresie przekwalifikowania, doradztwa zawodowego, odbywania praktyk zawodowych oraz pośrednictwa pracy, mających na celu przygotowanie tych żołnierzy do podjęcia zatrudnienia; Pełnomocnik Ministra Obrony Narodowej – Pełnomocnika Ministra Obrony Narodowej do Spraw Rekonwersji Kadr – dyrektora komórki organizacyjnej Ministerstwa Obrony Narodowej właściwej do spraw pomocy rekonwersyjnej; pełnomocnik: dowódcę rodzaju sił zbrojnych, dowódcę okręgu wojskowego, dowódcę korpusu, komendanta szkoły, szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego, dowódcę garnizonu – pełnomocnika: dowódcy rodzaju sił zbrojnych, dowódcy okręgu wojskowego, dowódcy korpusu, komendanta szkoły, szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego oraz dowódcy garnizonu – do spraw rekonwersji kadr; dyrektor Wojskowego Centrum Aktywizacji Zawodowej – organ wykonawczy Pełnomocnika Ministra Obrony Narodowej;