Klemens Junosza, właśc. Klemens Szaniawski (ur. 23 listopada 1849 w Lublinie, zm. 21 marca 1898 w Otwocku) – powieściopisarz, nowelista i felietonista polski.
Życiorys Syn Władysława, podprokuratora sądu, i Leontyny z Brodowskich (zm. 1855). Wcześnie utraciwszy rodziców, uczył się u pijarów w Łukowie, następnie w Siedlcach (1862–1865). Wskutek trudnych warunków materialnych szkoły nie ukończył, lecz wrócił do Lublina, gdzie kilka lat pracował w Izbie Obrachunkowej.
Po roku 1875 zamieszkał w Warszawie, zajmował się pracą literacką i dziennikarstwem, a także zarządzał majątkiem rodzinnym w Woli Korytnickiej pod Węgrowem. W latach 1877–1883 był sekretarzem redakcji dziennika „Echo”, potem członkiem redakcji „Wieku”. Przez jakiś czas jako redaktor naczelny wydawnictwa Drukarni Artystycznej Saturnina Sikorskiego redagował „Wędrowca” oraz wydawnictwo „Biblioteka Dzieł Wyborowych”. Mieszkając w Warszawie, utrzymywał łączność z Lublinem. Liczne teksty opublikował w „Gazecie Lubelskiej” i „Kalendarzu Lubelskim”.
Ożeniony w roku 1875 z córką lubelskiego rejenta Karoliną (Zofią) Piasecką, miał z nią trzech synów: Władysława, Stefana i Jerzego. Ona również była literatką, zamieszczała opowiadania w czasopismach lubelskich i warszawskich; w „Kalendarzu Lubelskim” opublikowała sztukę dla dzieci i powieść dla dorastających panien (Teatr dla dzieci, Nacię – obie w 1896 roku).
Szaniawski zmarł na gruźlicę 21 marca 1898 roku w sanatorium w Otwocku. Czyniąc zadość jego woli, pochowano go przy grobie matki na cmentarzu w Lublinie przy ul. Lipowej (kwatera 18b). Rodzinne miasto urządziło pisarzowi uroczysty pogrzeb, który stał się wielką manifestacją ludności i został opisany przez liczne czasopisma polskie. Jeszcze w tym samym 1898 roku na grobie Szaniawskiego stanął okazały i oryginalny pomnik według projektu budowniczego W. Krzesińskiego. Wykonany w zakładzie kamieniarsko-rzeźbiarskim A. S. Timmego w Lublinie, miał kształt zwieńczonej półkoliście kapliczki. Czołową ścianę zdobiły atrybuty pisarskie: pióro i gałązka laurowa, wyżej w arkadowej wnęce umieszczone zostało popiersie portretowe Szaniawskiego dłuta Ludwika Pyrowicza.
W Lublinie na osiedlu Wieniawa istnieje ulica jego imienia. Jego imieniem nazwano również jedną z ulic w krakowskiej dzielnicy Łagiewniki.
Twórczość Jako pisarz zadebiutował w czasopiśmie „Kolce” w 1874 roku Szaniawski celował przede wszystkim w małych formach prozatorskich: noweli, opowiadaniu, obrazku, szkicu. W swoich utworach chętnie portretował środowiska chłopskie, drobnoszlacheckie, ale także mieszczan i Żydów warszawskich.
Do Lublina odnosi się opowiadanie Cud na kirkucie (1888) oparte na miejscowej żydowskiej tradycji. Szpada Hamleta (1894) jest wspomnieniem o starym aktorze teatru lubelskiego, Zarębie. Kilka obrazów z miasta zawiera szkic zatytułowany Lublin. W Lubartowie zaś umiejscowił akcję powieści Pan sędzia (1887) i opowiadania Dworek przy cmentarzu (1900).
Był świetnym odtwórcą zwłaszcza typów żydowskich oraz stosunków panujących na wsi i w mieście (Czarnebłoto, Pająki, Łaciarz, Panowie bracia, Syzyf, Synowie pana Marcina, Buda na karczunku, Na bruku, Zagrzebani, Za mgłą).
mały|Popiersie pisarza z nagrobka przy ul. Lipowej w Lublinie mały|Grób Klemensa Junoszy Szaniawskiego na cmentarzu przy ulicy Lipowej
Wybrane publikacje Z mazurskiej ziemi, 1884 (opowiadanie) Przy kominku, 1896 (opowiadanie) Pan sędzia, 1887 (powieść) Nasi Żydzi w miasteczkach i na wsiach, 1889 Obrazki szare, 1890 Panowie bracia, 1891 Pająki, 1894 (powieść) Z Warszawy. Nowelle, 1894 (opowiadania) Czarnebłoto. Pająki wiejskie, 1895 Żywota i spraw imć pana Symchy Borucha Kaltkugla ksiąg pięcioro, 1895 Fotografie wioskowe, 1895 Na bruku, 1897 Z pola i z bruku, 1897 Kłusownik, 1898 Na zgliszczach, 1898 Z „Zapisek myśliwego”, 1898
Przypisy
Bibliografia Nowy Korbut, t. 15, s. 624–635. A. Lublin, Pomnik Junoszy, „Głos” 1898, nr 14. K. Laskowski, Lublin w dni pogrzebu Klemensa Junoszy. Wrażenia, „Niwa” 1898, nr 14. W. Trąmpczyński, W Otwocku i w Lublinie. Pogrzeb śp. Klemensa Junoszy Szaniawskiego, „Wędrowiec” 1898, nr 14, s. 266–267. A. Grychowski, Lublin w życiu i twórczości pisarzy polskich, Lublin 1965. J. Rurawski, Klemens Junosza, w: Obraz literatury polskiej XIX i XX w., seria IV: Literatura polska w okresie realizmu i naturalizmu, t. 2, Warszawa 1966. Słownik biograficzny miasta Lublina, red. Adam A. Witusik, Jan Skarbek, Tadeusz Radzik, Lublin 1993.
Linki zewnętrzne
Dzieła Klemensa Junoszy w bibliotece Polona
Kategoria:Ludzie związani z Łukowem Kategoria:Pochowani na cmentarzu przy ulicy Lipowej w Lublinie Kategoria:Polscy pisarze pozytywizmu Kategoria:Polscy prozaicy XIX wieku Kategoria:Urodzeni w 1849 Kategoria:Zmarli w 1898 Kategoria:Ludzie urodzeni w Lublinie Klemens