Montgomery – stolica amerykańskiego stanu Alabama, siedziba hrabstwa Montgomery. Z populacją 200,6 tys. mieszkańców jest to trzecie co do wielkości miasto w stanie Alabama (ustępując Huntsville i Birmingham). Zaś z populacją 386,8 tys. mieszkańców w obszarze metropolitalnym jest 142. co do wielkości aglomeracją Stanów Zjednoczonych.
Montgomery zyskało oficjalnie prawa miejskie w 1819 roku, zaś w 1846 roku zdobyło status stolicy stanu. Wydarzenie to miało wówczas symbolizować zmianę ośrodka władzy, który powędrował w centralno-południowe obszary Alabamy, gdzie rozwijała się uprawa towarowa bawełny, a samo Montgomery charakteryzowane było jako ważny port kupiecki. W lutym 1861 roku miasto zostało wybrane na pierwszą stolicę Skonfederowanych Stanów Ameryki, jednak już w maju rząd przeniósł swoją siedzibę do Richmond w Wirginii„Montgomery: History – Early Days in Montgomery, Lafayette’s Visit a Local Highlight”, w: city-data.com. [dostęp 2009-01-11].. W połowie XX wieku Montgomery odegrało jedną z najważniejszych ról podczas walki Afroamerykanów o równość praw obywatelskich, na czele ze słynnym bojkotem autobusów.
Poza tym, że w Montgomery swoje siedziby ma duża część stanowych agencji rządowych, w mieście działa baza wojskowa Maxwell Air Force Base„Montgomery: Economy – Major Industries and Commercial Activity”, w: city-data.com. [dostęp 2009-01-11].; uniwersytety publiczne: Uniwersytet Stanu Alabama (Alabama State University), Troy University (lokalny kampus) i Auburn University at Montgomery; prywatne uczelnie: Faulkner University oraz Huntingdon College; zakłady produkcje, m.in.: Hyundai Motor Manufacturing Alabama„Hyundai Motor Manufacturing Alabama; LLC”, w: HMMUSA.com. [dostęp 2009-01-11].; oraz atrakcje w postaci Festiwalu Szekspirowskiego i Muzeum Sztuk Pięknych„Montgomery: Recreation – Sightseeing, Arts and Culture, Festivals and Holidays, Sports for the Spectator”, w: city-data.com. [dostęp 2009-01-11]..
Historia Przed europejską kolonizacją lewy brzeg rzeki Alabama zamieszkiwany był przez indiańskie plemię Alibamu. Alibamu i Koasati, którzy zajmowali przeciwny brzeg rzeki, reprezentowali kulturę Mississippi i posługiwali się blisko powiązanymi językami muskogejskimi. Współczesne Montgomery zostało wybudowane w miejscu, w którym w przeszłości istniały dwa miasteczka Alabami: Ikanatchati („Czerwona Ziemia”) i Towassa (wybudowane na urwisku Chunnaanaauga Chatty). Pierwsi Europejczycy, tj. ekspedycja Hernando de Soto, dotarli do centralnej Alabamy, a więc na tereny Ikanatchati i Towassa, w 1540 roku.
Kolejna wizyta Europejczyków miała miejsce ponad wiek później, kiedy to w 1697 roku wyprawa brytyjska dotarła do rzeki Alabama. Pierwszym osadnikiem na obszarze współczesnego Montgomery był James McQueen, szkocki przedsiębiorca, który osiadł tam w 1716 rokuOwen Thomas McAdory: History of Alabama and Dictionary of Alabama Biography, Chicago 1921, s. 1037.. Poślubił on wówczas wpływową kobietę z plemienia Alibamu lub Koasati, a ich dzieci uznawano za Krików.
W 1785 roku weteran wojenny Abraham Mordecai, wywodzący się z rodziny sefardyjskiej z Filadelfii, założył punkt handlowy, sprowadzając do Alabamy pierwszą odziarniarkę„Montgomery, Alabama”, w: Goldring / Woldenberg Institute of Southern Jewish Life. [dostęp 2009-01-31].. Tymczasem, po klęsce Francuzów w wojnie siedmioletniej z Brytyjczykami, plemiona Alibamu i Koasati opuszczały Montgomery, stopniowo przemieszczając się na południe i zachód, do Mississippi, Luizjany i Teksasu, będących pod panowaniem hiszpańskim. Wolne tereny zaczęli natomiast zajmować przedstawiciele Krików, którzy w obawie przed wojnami plemiennymi migrowali na południe.
thumb|left|Widok na Capitol w 1857 roku
Krikowie Górni walczyli z postępem amerykańskiego osadnictwa, jednakże ich opór został stłumiony w wyniku wojny. W sierpniu 1814 roku Krikowie ponieśli ostateczną klęskę w konfrontacji z wojskami generała Andrew Jacksona i zostali zmuszeni do oddania Stanom Zjednoczonym 23 milionów akrów terenów, włączając w to większość centralnej i południowej Alabamy. W 1816 roku utworzone zostało oficjalnie hrabstwo Montgomery.
Pierwszej dużej grupie osadników, która przybyła do Montgomery przewodził generał John Scott. Tuż po dotarciu na miejsce założyli oni miasto Alabama, położone około 3 kilometrów od rzeki Alabama. W czerwcu 1818 roku przeniesiono część urzędów hrabstwa z Fort Jackson do nowo powstałego miasta Alabama. Niedługo po tym, Andrew Dexter założył kolejne niezależne miasto, Nową Filadelfię, która obecnie stanowi wschodnią część Montgomery. W odpowiedzi na to, że Nowa Filadelfia prosperowała coraz lepiej, Scott i jego towarzysze zdecydowali się utworzyć przylegające do Alabamy miasto Wschodnia Alabama. Mimo początkowej rywalizacji, miasta założone przez Scotta i Dextera połączyły się 3 grudnia 1819 roku, tworząc zjednoczone Montgomery„Encyclopedia of Alabama”, w: Encyclopedia of Alabama, 2007-08-31. [dostęp 2009-01-31]..
thumb|left|Ilustracja Montgomery z 1887 roku
Napędzane zyskami z handlu bawełną Montgomery przeżywało szybki rozwój, stając się w 1822 roku stolicą hrabstwa. Z kolei 28 stycznia 1846 roku podjęto decyzję o przeniesieniu stolicy stanu Alabama z dotychczasowego Tuscaloosa do Montgomery„Montgomery”, w: Encyclopedia of Alabama. [dostęp 2009-05-02].. Przejmując tę rolę, miasto stało się centralnym ośrodkiem politycznym regionu, wywierając ponadto wpływ na politykę w skali krajowej.
Wraz z dniem 4 lutego 1861 roku, przedstawiciele stanów Alabama, Georgia, Floryda, Luizjana, Mississippi i Karolina Południowa rozpoczęli serię spotkań w Montgomery w celu utworzenia Skonfederowanych Stanów Ameryki. Montgomery zyskało status pierwszej stolicy nowo powstałego państwa, na czele którego stanął Jefferson Davis. 12 kwietnia 1865 roku, w konsekwencji wojny pod Selmą, generał James H. Wilson włączył Montgomery do Unii„History >> 1838-1874: Civil War and Reconstruction >> The Civil War >> Wilson’s Raid”, w: Encyclopedia of Alabama, 2007-10-30. [dostęp 2009-05-02]..
thumb|left|Bawełna na rynku miejskim około roku 1900 W 1886 roku Montgomery stało się pierwszym miastem amerykańskim, które uruchomiło w całym mieście połączenia tramwajowe, wzdłuż systemu zwanego Szlakiem Błyskawic. W rezultacie, Montgomery było jednym z pierwszych miast, które zaczęły przenosić osiedla mieszkaniowe ze ścisłego centrum do bardziej podmiejskich obszarów.
W połowie XX wieku Montgomery stanowiło ważne centrum walki Afroamerykanów o prawa obywatelskie. 1 grudnia 1955 roku Rosa Parks została aresztowana, ponieważ odmówiła ustąpienia swojego miejsca w autobusie białemu człowiekowi, co doprowadziło do słynnego bojkotu autobusów w Montgomery. Martin Luther King, ówczesny pastor w lokalnym Dexter Avenue Baptist Church, i prawnik E.D. Nixon powołali do życia Montgomery Improvement Association, która rozpowszechniała działania na rzecz zrównania praw. thumb|Memoriał upamiętniający walkę o równość praw obywatelskich w Montgomery W czerwcu 1956 roku sędzia Frank M. Johnson orzekł, że segregacja rasowa w środkach komunikacji miejskiej w Montgomery jest niezgodna z konstytucją. Po tym jak Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych utrzymał jego stanowisko, miasto rozpoczęło proces desegregacji systemu autobusowego, a bojkot się zakończył. W maju 1965 roku, na stacji autobusowej Greyhound, doszło do starć pomiędzy przeciwnikami tej decyzji a aktywistami na rzecz równości praw. Oburzenie opinii publicznej w kraju doprowadziło do całkowitej desegregacji międzystanowych środków transportu.
Martin Luther King powrócił do Montgomery w 1965 roku, kiedy to lokalni liderzy ruchów antysegregacyjnych protestowali przeciw prawom Jima Crowa, które uniemożliwiały Afroamerykanom głosowanie w wyborach. Po tym, jak w trakcie obywatelskiego wiecu dot. praw człowieka zastrzelony został jeden z uczestników, jego przywódcy postanowili dokonać przemarszu z Selmy do Montgomery, by u gubernatora George’a Wallace’a złożyć petycję, wnioskującą o umożliwienie swobodnej rejestracji wyborców. Brutalne starcia tego okresu doprowadziły do tego, że Kongres Stanów Zjednoczonych przyjął w 1965 roku tzw. Voting Rights Act, który zobowiązywał do egzekwowania praw Afroamerykanów i innych mniejszości do głosowania.
W ostatnich latach Montgomery doświadczyło rozwoju oraz dywersyfikacji miejscowej gospodarki.
Geografia thumb|Widok satelitarny na Montgomery Zgodnie z danymi US Census Bureau, miasto zajmuje łączną powierzchnię 405 km², z czego 402 km² to ląd, zaś 2,1 km² to wody. Montgomery zostało wybudowane na walcowanym terenie, na wysokości 67 metrów ponad poziomem morza„AirNav: KMGM – Montgomery Regional Airport (Dannelly Field)”, w: airnav.com. [dostęp 2008-08-17]..
Klimat Montgomery leży w strefie wilgotnego klimatu subtropikalnego (klasyfikacja Köppena – Cfa), z krótkimi, łagodnymi zimami oraz długimi, gorącymi, wilgotnymi okresami letnimi. Średnia temperatura w styczniu, czyli najchłodniejszym miesiącu, wynosi 8,1 °C (46,6 °F), rzadko spadając poniżej –6,7 °C (20 °F). W lipcu, czyli najgorętszym miesiącu, temperatura wynosi średnio 27,7 °C (81,8 °F). Ponadto, w ciągu 81 dni w roku temperatura przekracza 32,2 °C (81,8 °F), zaś w czasie 3 dni w roku wynosi ponad 37,8 °C (100 °F). Wiosną i jesienią notuje się duże różnice pomiędzy temperaturami dziennymi i nocnymi.
Opady deszczu w Montgomery rozkładają się raczej równomiernie pomiędzy wszystkimi miesiącami, aczkolwiek okres od stycznia do marca jest „najbardziej mokry”, zaś październik wyraźnie bardziej suchy od pozostałych miesięcy. Opady śniegu nie występują corocznie, a nawet gdy się pojawią, są lekkie. Ekstremalne temperatury, jakie odnotowano w Montgomery to: –17,8 °C (0 °F) z 21 stycznia 1985 roku„Daily Averages for Montgomery, AL (36104)”, w: The Weather Channel Interactive, Inc. [dostęp 2008-08-28]. oraz 41,7 °C (107 °F) z 7 lipca 1881 roku„Daily Averages for Montgomery, AL (36104)”, w: The Weather Channel Interactive, Inc. [dostęp 2008-08-28]..
Zabudowa miasta thumb|RSA Tower, najwyższy budynek w Montgomery
Centrum Montgomery leży wzdłuż południowego brzegu rzeki Alabama, około 9,7 km w dół od zbiegu rzek Coosa i Tallapoosa. Najważniejszym elementem panoramy miasta jest mierząca 120 metrów RSA Tower, wybudowana w 1996 roku przez Retirement Systems of Alabama„RSA Towers, Montgomery”, w: Emporis, Inc. [dostęp 2008-08-23].. W centrum znajduje się ponadto wiele budynków władz stanowych, włączając w to Alabama State Capitol, który leży na szczycie wzgórza, na jednym z krańców Dexter Avenue, nieopodal Dexter Avenue Baptist Church, gdzie rolę pastora pełnił Martin Luther King Zarówno Capitol, jak i Dexter Baptist Church wyróżnione zostały jako Narodowe Pomniki Historyczne przez Departament Zasobów Wewnętrznych, w: cr.nps.gov. [dostęp 2008-08-23]..
W pobliżu Capitol znajduje się ponadto Pierwszy Biały Dom Skonfederowanych Stanów Ameryki. Wybudowany w 1835 roku, utrzymany we włoski stylu dom zamieszkiwany był przez Prezydenta Jeffersona Davisa i jego rodzinę, gdy Montgomery było stolicą Konfederacji. Status Narodowego Pomnika Historycznego dzierży również dworzec kolejowy Union Station. Pomimo że od 1985 roku w Montgomery nie istnieje transport kolejowy, obecnie Union Station stanowi część parku Riverwalk, w skład którego wchodzi również amfiteatr, port dla łodzi rzecznych, w: Montgomery Advertiser. [dostęp 2008-08-23]. oraz Riverwalk Stadium. thumb|left|Pierwszy Biały Dom Skonfederowanych Stanów Ameryki, obecnie Narodowy Pomnik Historyczny Riverwalk jest elementem wielkiego planu rewitalizacji obszaru śródmieścia i połączenia go z nabrzeżem. W skład projektu wchodzi rozwój miejskiego zalesienia, nowe inwestycje, a także renowacje fasad struktur mieszkalnych i użytkowych, aby wspierać wzrost populacji oraz biznesu w Montgomery. Jedną ze zrealizowanych inwestycji jest oddane do użytku w 2007 roku centrum konwencyjne, dysponujące powierzchnią 10 400 m².